Xitayning gherbning gézini sherqqe yötkesh turuba yoli resmiy ishqa kirishturuldi


2004.08.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xitayning dölet igilikidiki xitay néfit shirkiti düshenbe küni, gherbning gézini sherqqe yötkesh turuba yolining gherbiy bölikini yeni Uyghur élining tarim oymanliqidin bashlinidighan qismini pilanidin töt ay burun achidighanliqini bildürdi. Xitay néfit shirkiti emeldarlirining roytirs axbarat agéntliqigha bildürishiche, mezkür turuba yolining gherbtiki 2330 kilométir bölikide charshenbidin bashlap, gaz yötkesh bashlinidiken.

Bu ayning bashliri,mezkür qurulushning royal-dach shel néfit shirkiti bashchiliqidiki chet'ellik shérikliri, xitay néfit shirkiti bilen kilishim hasil qilalmay, mezkür qurulushtin chikinip chiqqandin kiyin, xitay néfit shirkiti özi yalghuz halda 24 milyard dollar meblegh kétidighan bu ghayet zor turuba yoli qurulushini dawamlashturmaqta. Emma buningdin xéli burunla, gerche mezkür qurulushning siyasi meqsiti, muhitqa körsitidighan tesiri we iqtisadi ünümi qatarliq mesililer otturigha chiqqan bolsimu, xitay da'iriliri bu mesililerni bir terep qilmastin, qurulushni öz aldigha bashlawergen. Xitay néfit shirkiti,ötken yili öktebirde gherbning gézini sherqqe yötkesh turuba yoli qurulushining sherqiy böliki yeni shenshidin shangxeyge tutishidighan 1660 kilométirliq bölikide gaz aqturush ishini bashlighan hemde téximu ilgirligen halda pütün liniye boyiche turuba yatquzushni püttürgen .

Tetqiqatchi maykil leliwelidning bu heqte radi'omizgha ewetken maqaliside éytilishiche, analizchilar, xitay bilen chet'el shirketlirining mezkür qurulushtiki hemkarliqining buzulishida,asasliqi xitay da'iriliri chet'el shirketlirini bu qurulushtin payda alalaydighanliqigha ishendürelmigen dep qarimaqta. Ular yene, xitay néfit shirkitining eslidinla chet'el shirketlirini shérik qilish niyitining yoqliqini ilgiri sürmekte.

Shotlandiyidiki dundi unwérsitining xitay inirgiye ishliri mutexessisi filip sipidning qarishiche, xitay néfit shirkiti chet'el shirketliri bilen hemkarlishishni bashtin ـ axir xalimighan. Mezkür shirket peqet xitay hökümitining buyruqi boyiche chet'el meblegh salghuchilirini bu qurulushqa qatnashturushqa maqul bolghan. Filip sipid mundaq dep bildürgen:

ـ Bu qurulush bashlinishidinla bir iqtisadi ünümni közligen qurulush emesliki éniq bolghan idi. En'giliye néfit shirkiti b p amago buni derhal his qilip , chikinip chiqip ketti. Royal-dach shel , iksan , gaz périm we bashqa shirketlermu axirghiche kiliship béqip, payda alalishigha közi yetmigendin kiyin, buningdin waz kechti. Emma shuni sorap béqish kérekki, xitay néfit shirkiti chet'el shirketliri bilen bolghan hemkarliqning emelge éshishi üchün zadi tirishchanliq körsitip baqtimu? xitay néfit shirkiti xuddi bu hemkarliqning buzulushini kütüp turghandek ipadide bolup keldi.

Maykil leliwelidning maqaliside ilgiri sürilishiche, xitay bilen chet'el shirketlirining hemkarliqining buzulishidiki yene bir sewep, amérika we gollandiye hemkarliqidiki royal-dach shel shirkiti gherbning gézini sherqqe yötkesh qurulushining muhitqa we jem'iyetke élip kélidighan tesirini mölcherlesh üchün,2002 - yili birleshken döletler teshkilati tereqqiyat programmisini tekshürüsh élip bérishqa teklip qilghan hemde b d t tereqqiyat programmisining körsetmisi boyiche ish élip bérishta ching turghan. Axirida chet'el néfit shirketlirining chikinip chiqishi bilen, xitay néfit shirkiti qurulushni hichqandaq tosqunluqsiz élip bérish pursitige érishken.

Aptur maykil leliwelidning maqalisigha qarighanda, analizchilar béyjingning , " gherbni échish stratigiyisi " ning bir qismi hisablan'ghan tarimning gézini shangxeyge yötkesh turuba yoli qurulushini, tebi'i bayliqqa tolghan Uyghur élini téximu qattiq kontrol qilish üchün élip bériwatqanliqidin endishe qilmaqta. Ular shundaqla yene, mezkür qurulush arqiliq, xitaydiki néfit we kömürge bolghan jiddiy éhtiyajni azaytqili bolidighanliqighimu guman bilen qarimaqta.

Xitay kündilik géziti bu ayning bashliri shangxeydiki bir yuqiri derijilik emeldarning sözini neqil keltürüp, 2010 - yilighiche shangxeyde tebi'i gazni kömürning ornigha asasliq yéqilghu qilidighanliqini bildürgen. Biraq amérika xelqara stratigiye tetqiqat merkizi inirgiye we dölet bixeterliki programmisining dériktori robért ebil buninggha guman bilen qaraydighanliqini bildürdi. U yene xitayning gerche bundaq bir turuba yolini yatquzush téxnikisi bar bolsimu, biraq iqtisadi ünümi yuqiri qurulushlarni layihileshte tejribisi kemchil bolghanliqi üchün , chet'el shirketlirining xitaydiki gaz qurulushigha meblegh sélish qizghinliqining sowup ketkenlikini körsütüp mundaq didi:

- Hemme adem payda élishni xalaydu. Biraq bu qétimqi hemkarliq melum bolghan we téxi melum bolmighan nurghun sewebler tüpeylidin emelge ashmidi. Xitayning hazir élip bériwatqan dölet ichidiki tebi'i gaz qurulushi bolson we yaki tebi'i gazni import qilish pilani bolsun, kishige shundaq tesir bériduki, xitay gerche bu uzun musapiliq turuba yolini yatquzush arqiliq, tebi'i gazning ishlitilish da'irisini kéngeytishni ümid qiliwatqan bolsimu, emma hazirqi ehwaldin qarighanda, ular bu meqsitige yitelmeydighandek körinidu.

Analizchilarning ilgiri sürishiche, xitayda her xil shekildiki inirgiyige bolghan éhtiyajning dawamliq éshishigha egiship, gerche tebi'i gaz téximu keng da'iride ishlitilishi momkin bolsimu,biraq nöwette tebi'iy gaz bahasining yuqiri bolishi sewebidin nurghun iliktir istansiliri kömürning ornigha tebi'i gaz ishlitishni kichiktürmekte.

Maykil leliwelidning maqalisde yekünlinishiche, tarimning gézini shangxeyge yötkesh qurulushigha chet'el shirketlirining qatnashmasliqi öz nöwitide mezkür qurulushning bir iqtisadi ünümni közligen tijariy xarektérini yoq qilghan. Shundaqla mezkür qurulushtin qanchilik ziyan chiqidighanliqini,hökümetning bu ziyanlarni qandaq toldurwalidighanliqini bilishni tolimu qiynlashturghan. (Arzu)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.