Олимпик йиғини вә вә хитайдики кишилик һоқуқ


2004.09.01

Гретсийә пайтәхти афинадики олимпик тәнтәрбийә йиғинида қолға кәлтүргән 32 данә алтун медал , хитайларда 2008 - йилдики бейҗиң олимпик тәнтәрбийә йиғиниға саһибханилиқ қилиш һоқуқиға еришкәнликиниң һәқлиқ икәнликигә болған ишәнчини техиму ашурди . Бирақ бейҗиң шәһәр башлиқи, афинадики олимпик йиғининиң йепилиш мурасими күни олимпик байриқини хитай кишилик һоқуқ хатирисиниң көләңгиси астида тапшурувалди .

Көп сандики хитайларниң 2001 - йилни хитай тарихидики муһим йил дәп қарайдиғанлиқини пәрәз қилиш тәс әмәс . Чүнки бу йил хитайларниң дуня сода тәшкилатиға әза болуп кириш , хитай дөләт путбол командисиниң дуня лоңқисини талишиш һәл қилғуч мусабиқисиға қатнишиш , бейҗиңниң 2008 - йилдики олимпик тәнтәрбийә йиғиниға саһибханилиқ қилиш һоқуқиға еришиш арзуси әмәлгә ашқан бир йил болди . Шуңа бу бир йил көп сандики хитайларниң нәзиридә хитай тарихидики алтун йил дәп қаралмақта . Бейҗиң 1993 - йили 2000 - йилдики олимпик йиғинини өткүзүш һоқуқини австралийигә тартқузуп қойғанда , әйни чағдики сабиқ бейҗиң шәһәр башлиқи чен шитоң көз йешини туталмиған иди .

Бирақ һазир мутләқ көп сандики хитайлар өзлирини 2008 - йилдики олимпик йиғиниға саһибханилиқ қилишқа һәқлиқ дәп һисаплайду . Бейҗиң даирилириниң нәзиридә хитай иқтисадиниң ахирқи йиллардики тәрәққият сүрити , олимпик мусабиқисини өткүзүшкә керәклик болған асаси әслиһәләр қурулуши елип беришни капаләт билән тәминләйду . Буниңға хитай тәнтәрбийәчииләрниң афинадики олимпик мусабиқисида алған 32 дана алтун мидалини қошқанда, бейҗиң даирилириниң хитайни 2008 - йилдики олимпик тәнтәрбийәсиниң тәбии саһипхани дәп чүшинидиғанлиқи шүбһисиз .

Хитай , хәлқара тәнтәрбийә сәһнисидики йеник атлитик , гимнастика , валибол , васкетбол , тиктак топ , суға сәкрәш вә қариға етиш түрлиридә күчлүк риқабәт күчигә вә дуняви рикортларға игә . Хитай тәнтәрбийә өмики, афинадики олимпик мусабиқисида 32 дана алтун медалға еришип , хитайниң америкидин кейинки дунядики 2- чоң тәнтәрбийә дөлити икәнликини намаян қилишқа өлгүрди . Бейҗиң даирилири, хитай тәнтәрбийәчиләрниң афинадики ғәлибисини 2008 - йилдики бейҗиң олимпийәсиниң тәйярлиқи дәп қарайдиғанлиқини билдүрмдктә .

Бирақ 2008 - йилдики бейҗиң олимпик мусабиқиси мәсилиси , хитайниң олимпик мусабиқисини тәшкилләш җәһәттики иқтидари вә униң қанчилик тәнтәрбийә күчигә игилики мәсилиси әмәс . Бәлки хәлқара кишилик һоқуқ органлири тәрипидин мәтбуат әркинлики , диний етиқад әркинлики вә кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиш билән тәнқитлиниватқан хитайдәк бир дөләтниң инсанлар арисидики достлуқ , қериндашлиқ, әркинлик вә инсанпәрвәрлик символи болған олимпик мусабиқисини өткүзүш салаһийитигә игә яки игә әмәслики мәсилисидур . Америка уйғур җәмийитиниң рәиси нури түркәл , бейҗиңниң 2008 - йилдики олимпик йиғинини өткүзүш һоқуқиға еришкәнликини , болупму хитай тәнтәрбийәчиләрниң бу қетимки олимпик йиғинида еришкән ғәлибисини , бейҗиң даирилириниң хитай милләтчиликини тәшвиқ қилиштики дәсмайә қиливалғанлиқини илгири сүрди .

Хитайда тәнтәрбийә мәйданлири хитай пуқралириниң хән милләтчиликини көрситиш соруни болуп қалмақта . Бу йил 7 - айда бейҗиңда өткүзүлгән асия путбол мусабиқисида японийә командиси хитай топ мәстанилириниң һуҗумиға учриған . Хитай топ мәстанилири японийәгә болған тарихий өчмәнликини , мусабиқида ғәлибә қилған японийәниң дөләт марши челиниватқан көрсәткән . Кишилик һоқуқ мәсилиси, 2008 - йилдики бейҗиң олимпик йиғининиң хитайда өткүзүлишигә болған наразилиқниң йәнә бир сәвәби . Хәлқара олимпик кометити 2008 - йилдики олимпик мусабиқисини бейҗиңға бәргәндә , хәлқара кишилик һоқуқ органлири , чәтәлдики уйғур вә тибәт тәшкилатлириниң наразилиқини қозғиғанти .

Мәркизи ню-йорктики хәлқара кишилик һоқуқ күзүтиш оргени , атинадики олимпик мусабиқиси йепилишниң сәл алдида баянат елан қилип , кишилик һоқуқ күзүтиш тәшкилати бейҗиң даирилирини , 2008 -йилдики бейҗиң олимпик йиғиниғичә кишилик һоқуқ, әмгәк һоқуқи вә ахбарат әекинлиги бойичә дәрһал ислаһат елип беришқа чақирған . Мәркизи франсийәдики чиграсиз мухбирлар тәшкилатиниң охшаш мәзгилдә елан қилған доклатида , 2008 - йилдики олимпик мусабиқисини өткүзүш шәрипигә еришкән бир дөләтни кишилик һоқуқ хатирисини пакизлаштәк нурғун вәзипиләр күтиватиду дәп хатирлатқан .

Чиграсиз мухбирлар тәшкилатиниң асия вә тинч окян ишлириға мәсул хадими венсен әпәнди , бейҗиң даирилириниң 2008 - йилдики олимпик мусабиқисини өткүзүш һоқуқиға еришкән чағда бәргән олимпик йиғини тоғрисида хәвәр бериш әркинликини қойүветидиғанлиқи тоғрисидики вәдисигә әмәл қилмиди дәп тәнқитлиди . Хитайниң олимпик мәсилисидә учрайдиған аваричилиқи кишилик һоқуқ органлириниң тәнқити билән чәкләнмәйдиғандәк қилиду . Бейҗиң даирилири атинадики олимпик мусабиқисиниң йепилиш мурасимида тибәт паалийәтчилириниң наразилик һәркитигә дуч кәлди . Тибәтни һимайә қилғучилар йепилиш мурасимида тибәт байриқини чиқириш арқилиқ бейҗиң даирилиригә наразилиқини ипадилигән .

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.