Хитайдики сақта пул мәсилиси еғирлашмақта


2004-09-16
Share

Йеқинқи йиллардин буян хитайда сақта мал вә сақта йимәк - ичмәкликләр бәкму көпүйүп кәтти. Буни аздәп ,һазир хитайда сақта пул мәсилиси барғансери еғирлишип, һәтта пулниң раст - ялғинини пәрқ етиш машинисиму ишқа яримас болуп, адәмни гуманға қойидиған болған.

Хитай җамаәт хәвпсизлик министирликиниң бу һәқтики санлиқ мәлуматида билдүрилишичә: бу йилниң өзидә сақта пул билән мунасивәтлик болған дилолар сани 1000 дин ашқан болуп, һөкүмәт тәрипидин тартивелинған сақта пулниң сани 400 милйон йүәнгә йәткән.

Сақта пул тәкшүрүш апиратиму сақта

Хәвәрләрдин мәлум болишичә: һазирхитайда бу хил сақта пулниң алдини елиш тәдбирлири йетәрлик болмиғачқа вә сақта пулни пәрқ етиш машинисиниң сүпити начар болғачқа, пулниң раст- ялғининиму пәрқ етәлмәйдикән, шуңлашқа хәлқ бу хил әһвалдин қаттиқ нарази болған. Мәсилән, хитайниң җиеҗиаң өлкисидики шин фамилилик бир аял сақта пулдин сақлиниш үчүн, нурғун пул хәҗләп, мәхсус бир пәрқ етиш машиниси алған, лекин бу пәрқ етиш машинисиға мәйли раст пул яки сақта пул селинсун, пәрқ етиш сигнали охшашла болуп, һичқандақ роли болмиған. Шин фамилилик бу аял бу хил машинини ишләпчиқарған шаңхәйдики завутқа тилифон қилип, әһвални мәлум қилғанда, мәзкүр завут рәһбәрлири пәрқ етиш машинисини алмаштуруп бериш бир яқта турсун, әксичә: " биз ишләп чиқарған машининиң сүпәт җәһәттә һичқандақ чатиқи йоқ. Тонуштуришида һәрхил ролиниң бар икәнлики йезилған,шуңа биз бу шта һичқандақ мәсулийитимиз йоқ" дәп җавап бәргән.

Зиян тартидиғанлар йәнила пуқралар

Хитайдики сақта пулниң күнсери көпүйүп кетиш мәсилиси ,һәмдә пәрқ етиш машинисиниңму ишәнчисиз боливатқанлиқи чәтәлләрдә яшаватқан иқтисад сунасларниң диққитини қозғимақта. Амирика индиана университетиниң профессори җин йүәнҗу әфәнди өзиниң бу һәқтики көз қарашлирини мундақ оттуриға қойди:

Сақта пул мәсилиси пәқәт хитайдила әмәс бәлки һәммә дөләтләрдә мәвҗүт болуп турмақта. Лекин хитайда бу мәсилә бир қәдәр еғир болуп, пуқрарларниң тартиватқан зийини техиму зор болмақта. Чүнки банка орунлириниң илғар сүпәтлик пәрқ етиш машиниси болғачқа, улар көп зиян тартип кәтмәйду, лекин шәһсиләр ундақ яхши сүпәтлик машина алалиши натайин,шуңа ахириға берип һәқиқи зиян тартидиғанлар йәнила пуқралар болуп һисаплиниду. Хитай һөкүмити бу мәсилидә бир амал қилип алди билән бухил әһвални кәлтүрүп чиқириватқан қара җәмийәтни тепип, уни җазалиши керәк, йәнә бир тәрәптин һөкүмәт пул ясаш техникисини өстүрүп, адәттики адәмләрниң уни ясиялмайдиғанлиқиға капаләтлик қилалиши керәк."

Җин җүйүән әфәнди сөзидә йәнә хитайдики пулни пәрқ етиш машинисиниңму сақтилишип кәткәнлики һәққидә тохтулуп,мундақ диди:

"Бу болса пүтүн җәмийәтниң әхлақиға тақишидиған бир мәсилә, хитайда һазир пурсәтпәрәслик вә алдамчилиқ қилмишлири бәкму еғир, адәмләрдә әхлақ дигән нәрсә қалмиди. Улар үчүн пулла болса болди, шуңа һөкүмәт чоқум йетәрлик чарә-тәдбирләрни қоллинип, пәқәт сақта пулларни йиғивелишла әмәс, бәлки пәрқ етиш машинисиниму қаттиқ контрол қилиши керәк."

Кишиләрниң сапаси бир қәдәр төвән

Амирикида турушлуқ хитай ишлири тәтқиқатчиси чин җин суң әпәнди өзиниң хитайда күнсери еғирлишиватқан сақта пул мәсилисидин қилчә әҗәпләнмәйдиғанлиқини билдүрүп, мундақ диди:

" Мәнчә һазир хитайда мәвҗүт болуп туриватқан әң чоң мәсилә җәмийәттики кишиләрниң сапа сүпитиниң бир қәдәр төвән болғанлиқидин. Йеқинқи нәччә он йилдин буян, хитайда иҗтимаи әхлақ дигән нәрсә барғансери төвәнләшкә башлиған, бу хил һаләт хитай дөлитиниң әхлақсиз бир дөләткә айлинип қелишини кәлтүрүп чиқарған. Шуңа һазир хитайда сақта маллар бәкла көп, сақта пулға кәлсәк, буни пәқәт көплигән сақта малларниң бир түри дәп қарисақ болиду. Шуңа мән хитайдәк бундақ бир сақта вә зәһәрлик буюмларни ишләпчиқиришта наһайити маһир болған дөләттә,сақта пулниң көпийип кетишигә һәргизму һәйран болмаймән."

Чин җинсуң әпәнди мухбиримиз билән өткүзгән сөһбитидә йәнә " әгәр хитай һөкүмити сақта пул көпийип кетиш мәсилисигә йәнила сәл қарайдикән, бу хил әһвал ахириға берип пул пахаллиғи қатарлиқ нурғун яман ақивәтләрни кәлтүрүп чиқириду" дәп көрсәтти:

" Әгәр сақта пул бәк көпүйүп кәтсә, ахириға берип бир дөләтниң пул пахаллиқини кәлтүрүп чиқириду, шундақла дөләт иқтисадий статистикисиниң тоғраболмаслиқини кәлтүрүп чиқириду. Хитай иқтисадиниң статистикисида әзәлдин нурғун еғиш вә хаталиқлар бар, әгәр сақта пул мәсилиси еғирлишидикән, бу җәһәттики хаталиқ техиму чоңийиду, буниңдин башқа йәнә, пәрқ етиш машинисиниң сахтилишиши техиму көплигән җинайәтчиләрниң йүрәклик һалда сақта пул ясап чиқиришиға йол ечип бериду". (Меһрибан)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт