Көмүр колаш үрүмчигә тәһдид елип кәлди


2004.08.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Уйғур райони хәвәр тор бәтлиридә -19 авғуст күни берилгән хәвәрләргә асасланғанда , үрүмчи әтрапидики көмүр канларниң йәр асти көмүр байлиқини һәддидин зиядә колиши билән , нөвәттә үрүмчи шәһириниң йәр асти қатлимида интайин кәң даиридә бошлуқ пәйда болған .

Бәзи җайларда йәр чөкүш һалити көрүлгән болуп , үрүмчи достлуқ сода сарийиға икки километир келидиған вә үрүмчи шәһәрлик хәлқ һөкүмити бинасиға 700метирчә келидиған җайда , йәр чөкүп 3куп метир даиридә чоң орәк пәйда болған . Хәвәрдә көрситилишичә бу орәк лиу даван көмүр кени тәрипидин йерим әсиргә йеқин коланған канниң чөккән қисми икән .

Үрүмчи геологийилик қурулуш тәкшүрүш академийисиниң инженери җаң хоңйи "людаван көмүр каниниң үрүмчи шәһиридә он йил бурун пәйда қилған бир орикини толдуруш үчүн 10йил әхләт төккән идуқ , бу кан давамлиқ шәһәр мәркизигә қарап қизивәргәчкә ,һазир йәнә чоң бир орәк пәйда болди , униң үстигә бу орәк барғанчә чоңаймақта , бу нөвәттә үрүмчи хәлқ һөкүмәт бинаси вә униң йенидики почта телеграф хизмәт бинаси қурулушиға ениқ тәһдит пәйда қилди" дәп көрсәткән .

Шундақла үрүмчидә көмүр колаш билән йәр асти қатламлирида пәйда болған бу каваклар чөккәндә йәр асти сүйиниң булғинишини кәлтүрүп чиқарған болуп, мушу сәвәблик нөвәттә үрүмчи ғәрби қәшқәр йолида олтурушлуқ аһалиләр турба сүйини истемал қилалмиған. Униңдин башқа бәзи йәр асти көмүр канлирида давамлиқ от көйүватқан болуп , мутәхәссисләрниң көрситишичә йәр астида көйүватқан бу хил көмүр канлар , үрүмчиниң һәммә әтрапида бар болуп , мубада буларда чөкүш пәйда болса , от волқанға охшаш партлап чиқиши мумкин икән .

Үрүмчи йәр асти қатлимида бошлуқ пәйда болғанлиқидин хәвири бар кишиләр буниңдин әндишә туюватқан болсиму ,әмма йәрлик даириләр шәһәр аммисини бу әһвалдин мувапиқ хәвәрдар қилмиғанлиқ сәвәбидин бу мәсилә бәри кишиләрниң диққитини қозғимиған . Бир үрүмчи пуқраси бу һәқтә зияритимизни қобул қилип "үрүмчиниң асти колинип кавак бопқалди" дәп аңлиған дәп сөзини башлиди :

ـــ" Бу гәп бир нәччә йил бурунла чиққан . У чағда үрүмчигә йәр асти төмүр йоли ясимақчикән , үрүмчи йәр асти қатламлиридики көмүрләр колинип кавак болуп қалғачқа төмүр йол ясашқа болмайдикән дәп аңлиған . Көмүр канлириниң пәйда қилған йәр каваклириниң барғансери үрүмчи шәһәр мәркизигиму тәсири болса , у чағда үрүмчидики егиз имарәтләргә елип келидиған хәтири чоң болиду . Дөләтниң көмүр байлиқини ечишта бәлким өзиниң пилан һәм тәдбири болса керәк . Һазир аңлисақ бәзи канларни тақивитипту . Мениңчә һәр қандақ бир шәһәр пуқраси бу ишқа көңүл бөлиду . Әгәр шәһәр қуруш идарилири бу иштин хәвири болса буниңға бир тәдбир елиши керәктә" .

Биз бир қанчә үрүмчи шәһәр пуқралириниң мәзкур мәсилигә болған пикрини аңлиғандин кейин , үрүмчи шәһәрлик хәлқ һөкүмитиниң шәһәр қурулуш пилан комитети мудир ишханисиға телефон улидуқ , мудирниң катипи бизниң зиярәт муддиаримизни сориғандин кейин , "көмүр байлиқини ечишниң үрүмчигә елип келиватқан тәһдидини қандақ һәл қилмақчисиләр " дәп сориған соалимизға мудирға вакалатән җаваб берип:

" Соалиңларни рәһбиримизгә йәткүздүм. У , силәрниң соалиңларға биваситә җаваб берәлмәйду . Мән пәқәт силәргә үрүмчи һөкүмәт орунлири бу мәсилини һәл қилиш үчүн муһитни тәртипкә селиш хизмәтлирини ишләватиду дәп җаваб берәләймән ." Диди .

Нөвәттә көмүр колаш сәвәбидин үрүмчи йәр қатлимида пәйда болғанкавакларниң чүкүши барғанчә үрүмчи шәһәр мәркизигә қарап кеңийиватқан болуп , үрүмчи шәһәр қурулушиға тәһдит елип кәлмәктә икән. Үрүмчи шәһиригә юқиридин қариғанда 20метирчә чоңқурлуқта чөккән бундақ орәкләрни йәнә нурғун җайларда көргили болидикән .

Үрүмчидики геологийә мутәхәссислири буниңдин әндишә туюватқан болуп " көмүр канлар көмүр қезишни әмди дәрһал тохтатмиса ,көмүр кандин келидиған пайдидин , униң кәлтүрүп чиқарған зийини һәссиләп артуқ болиду" дәп көрсәтмәктә.(Гүлчеһрә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.