Мутәхәссисләр хитай вә уйғур районидики маарип мәсилиси һәққидә


2004.09.02

Бу һәптә бейҗиңда ечилған хәлқара маарип көргәзмиси хәлқара маарип саһасидики бир чоң йиғилиш болуп һисаплиниду, мәзкүр көргәзмигә қатнишиш үчүн дуняниң һәрқайси җайлиридин кәлгән маарип вә иқтисад шунасларниң бәзилири нобил мукапатиға еришкәнләрикән.

Көргәзмидә, мутәхәсисләр өз ара пикир алмаштуруп, өзлириниң хитай маарипиға болған һәрхил көз қарашлирини баян қилди. Мәсилән бәзи мутәхәсисләр: " йеқинқи йиллардин буян хитай мәмликәт ичидики маарип мәсилисигә илгирикидин көп көңүл бөлүп , маарипниң хәлқаралишишиға қарап меңишиға тиришиватиду" дәп билдүргән болсиму, йәнә бәзи мутәхәсисләр: “хитай өзиниң маарипи саһәсидә гәрчә йиллардин буян көп қетим ислаһат елип бериватқан болсиму,йәнила нурғун мәсилиләрни йилтизидин һәл қилалмай кәлмәктә." Дәп билдүрди.

Мәзкүр көргәзмигә қатнашқан тәйвән мәркизи тәтқиқат институтиниң башлиқи йү зуң әфәнди тәйвән вә хитай маарипини селиштуруп, "хитайда йүргүзиливатқан маарип түзүми буниңдин төт йил илгири тәйвәндә йүргүзилгән маарип сестимисиға охшаш болуп, униң тәшәббус қилидиғини маарип сүпитини яхшилаш әмәс, бәлки өрләп оқушқила әһмийәт бериш , бу һәқиқәтән адәмни бәкму әндишигә қойидиған бир иш" дәп билдүрди.

Америкидин барған һәмдә нобил мукапатиға еришкән иқтисадшунас миңгебәр әфәндиму хитай маарипи һәққидә тохтулуп, хитайдики азсанлиқ милләтләр районида, болупму уйғур вә тибәт районлиридики маарип саһәсидә йәнә нурғун мәсилиләрниң мәвҗүт икәнликини оттуриға қойди.

Миңгебәр әфәнди өзиниң бундин илгири уйғур райониға вә шундақла тибәт райониға барғанлиқини тәкитләп, бу районларниң маарип сүпитиниң наһайити кәйнидә қалғанлиқини билдүрди. У сөзидә:“ әгәрхитай һөкүмити бу районларға азрақла мәбләғ салса, мәнчә бу йәрләрниң маарип саһәсидә зор нәтиҗиләр қолға кәлгән болатти ." Диди.

Миңгебәр әфәндисөзидә йәнә : " мениңчә хитай һөкүмити өзиниң мәмликәт ичидики омуми ишләпчиқириш қурулишиға салған мәблиғиниң 1 пирсәнтини маарипқа сәрп қилған болса бәкму яхши болатти, шундақ қилғандила маарип хираҗитини көпәйтип, мөҗизә яратқили болатти" - дәп билдүрди.

Мәлуматларда ейтилишичә: хитай һөкүмитиниң маарипқа салған мәблиғи хәлқара өлчәм бойичә һисаплиғанда, һәқиқәтән бәкму төвән болған, болупму намрат районлардики маарипқа мәбләғ силинмиғанлиқтин балилар асаси җәһәттин һәммиси дигидәк оқушсиз қалған.

Хитайда һазир оқуш йешидики балиларниң сани 200 милйон болуп, бу сан һазирқи америка нопусидинму көп болған. Гәрчә хитай һөкүмити пилан түзүп, 9 йиллиқ мәҗбури маарипни омумилаштуруп, саватсизлиқни йоқ қилимиз , дәп тәшвиқ қиливатқан болсиму әмма намрат районларда маарип хираҗити еғир дәриҗидәкәм болғанлиқтин, оқушсиз қеливатқан балиларниң сани йәнила изчил һалда өрлимәктә . Санлиқ мәлуматларға қариғанда, һазир хитайда 20 милйондин артуқ балилар пүтүнләй саватсиз қалған.

Хитай һөкүмити тәрипидин елан қилған мәлум бир доклатта ейтилишичә: хитайдики нурғун җайларда, мәктәпләрниң шараити начар болупла қалмай, оқутқучиларниң айлиқ маашини тарқитип бериш имканийитиму болмиған.

Хитай мәмликәтлик маарип ишчилар уюшмиси илан қилған бир доклатта ейтилишичә: хитай өлкилиридики оқутқучиларниң үчтин икки қисми өз маашини вақтида алалмиған . Шундақла мәмликәт бойичә оқутқучиларниң вақтида берилмигән маашиниң омуми сани 10 милярд хәлқ пулидин ашқан.

Мутәхәсисләрниң көрситишичә: йеқинқи йиллардин буян хитай иқтисади бир қәдәр тез сүрәттә илгирилимәктә. Лекин маарип сүпити яхшиланмиса, бу хил илгириләш мәлум бир вақитқа барғанда, тохтап қелиши, һәтта чекинип кетиши мумкин .( Миһрибан)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.