Әнгилийидә нәшр қилинған йеңи китаб: "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" (6)


2005-08-22
Share

Б б с ниң хәвәр қилишичә, буйил 6 - айда, җаң роң ханим билән җоһн халидәй әпәнди бирликтә язған "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китаб әнгилийидә нәшир қилинған. 7 - Айниң 6 - күни хоңкоңда, бу китабниң тарқитилиш мурасими өткүзүлгән. Шу мурасимда, китабниң аптори җаң роң ханим китабханларниң соаллириға җаваб бәргән. "Ечилиш" жорнилида ейтилишичә, "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китабниң хитайчә нусхиси келәр йили баһар пәслидә нәшрдин чиқидикән.

Мав зедоң 3 балисини ечинишлиқ һалда ташливәткән

"Мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китабниң аптори җаң роң ханимниң китабханларниң соаллириға бәргән җавабида ейтишичә, мав зедоңниң аялларға қарита әхлақсизлиқ қилған һекайилири анчә бәк мәхпий иш әмәс. Мав зедоңниң тунҗи хотуни яң кәйхуйниң бу һәқтә йезип қалдурған қолязмилири бар. Мав зедоң шәһванилиққа берилип өзиниң 3 балисини ечинишлиқ һалда ташливәткән. Бу қолязмилар мав зедоң өлүп 6 йилдин кейин ашкара болди. Мав зедоңниң дохтори ли җисүй әпәндиниң мав зедоң "ханимлири" һәққидики баянлири ишәнчлик. Буни испатлаш үчүн башқа язма материялларни изләш һаҗәт әмәс. Әмма адәм сани униң баян қилғинидинму көп. Бу һәқтә җаң роң ханим китабида тәпсилий исимлик көрсәткән.

Мав зедоң һөкүмранлиқ қилған дәврдә өлгән адәм сани қандақ һесабланған?

"Мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китабта мав зедоң һөкүмранлиқ қилған дәврдә өлгән адәм сани 70 милйон дәп баян қилинған болуп, китабханлар бу санниң истатистика асасини сориған.

Апторниң бу һәқтики хилму-хил соалларға бәргән җавабида ейтилишичә, мав зедоң һөкүмранлиқ қилған дәврдә өлгән адәм сани әң аз дегәндә 70 милйон. Аптор бу һәқтики мәлуматларниң келиш мәнбәси вә һесаблаш усули һәққидиму тәпсили изаһат бәргән.

Апторниң ейтишичә, "чоң сәкрәп илгириләш" дегән һәрикәт җәрянида пәйда болған ачарчилиқта өлгән адәм сани 38 милйон. "Әмгәк билән өзгәртиш" дегәндәк шәклидә нәзәрбәнд астида туруп өлгән адәм сани 20 милйондин ашиду. "Йәр ислаһати", "әксилинқилабчиларни бастуруш" дегән һәрикәтләрдә өлтүрүлгән адәм сани 3 милйон. "Мәдәнийәт инқилаби" дегән һәрикәттә өлгән адәм сани 3 милйон. Бу диң шу әпәнди хитай һөкүмити өзи елан қилған санлиқ мәлуматларға асасән һесаблап чиққан сан. Әмәлийәттә "мәдәнийәт инқилаби"да өлгән адәм сани униңдин көп.

Албанийидә сақланған архиплардин мәлум болушичә, мав зедоң өзи албанийә компартийисиниң даһисиға, хитайда йоқитидиған адәм санини ениқ ейтип "хитайда һазир 30 милйондин артуқ синипий дүшмән бар" дегән. "Мәдәнийәт инқилаби" дин кейин, хитай маршали йе җәнйиң "мәдәнийәт инқилабида 10 милйон адәм өлди" дегән. Әмма "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китабта бу санни қолланмай, бәлки униңда " 3 милйон" дегән бәкрақ мутәәссип санни қолланған.

Җаң роң ханимниң изаһат беришичә, һазир чәтәлләрдә мав зедоң дәвридә ғәйри нормал өлгән адәм санини "80 милйон" дәп қоллиниватқанлиқи һәргизму мубалиғә қилинған сан әмәс.

Хитайда мав зедоң һәққидә әркин муназирә қилиш, учуқ - ашкара баһа бериш қачан башлиниду?

Китабханлар "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китабниң аптори җаң роң ханимға 1994 - йили б б с радио- телевизийә ширкити мав зедоң һәққидики һәрхил әркин сиясий муназириләрни баян қилип ишлигән бир филим барлиқини, униңда "мав зедоңниң бир "инқилапчи" дин мустәбиткә яки бирхил явуз һайванға айлиниши" дегән сөз қоллинилғанлиқини әскәрткән. Шундақла аптордин "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән бу китабниң мав зедоң һәққидики йәкүни немә?, хитайда хәлқ ичидә мав зедоң һәққидә әркин муназирә қилиш, учуқ - ашкара баһа бериш қачан башлиниши мумкин? дәп сориған.

Апторниң җавабида ейтилишичә, "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китаб өзи мав зедоң һәққидә һечқандақ йәкүн чиқармайду. Чүнки бу китабниң мәқсити пәқәт мав зедоңниң бир өмүр бешидин өткүзгән кәчүрмишлирини, униң немини көзләп күрәш қилғанлиқи, қайси вақитта қандақ юқири өрләп яки немә сәвәбтин пәсләп кәткәнлики, һоқуқвазлиқ бабида мав зедоңниң қандақ устикарлиқ қилғанлиқи, хәлққә рәһим қилиш яки рәһимсизлик қилиш җәһәттики тәпсилий ипадилири, болупму, мав зедоң һәққидә техичә киши билмигән вәқәләрни пүтүн җәряни билән ечип бериштин ибарәт болған.

Мәсилән, хитай коммунист партийиси өзини "25 миң йоллуқ улуқ сәпәр" дә, урушниң оқ - ямғурлирида ғәлбини қолған кәлтүрүп йәнәнгә кәлгән дәп пүтүн дуняға тәшвиқ қилған иди. Әмма "мав зедоң - хәлқ билмигән һекайә" дегән китабта, әйни вақитта сталинниң җаңкәйшиниң оғлини гөрүгә еливалғанлиқи, бу арқилиқ муһасиригә чүшүп қалған хитай коммунист партийисиниң қизил армийисини қутқузғанлиқи, коммунист қизил армийиси қачқандин кейин йәнә бир нәччә қетим муһасиригә чүшүп қалған болсиму, әмма сталин җаңкәйшиниң оғлини қоюп бәрмигәнликтин, хитай коммуинист қизил армийиси та йәнәнгә йетип барғучә бирәр чоң уруш болмиғанлиқиниң делиллири баян қилинған. Әмма өзи бу һәқтә йәкүн чиқармиған. Лин бяв билән мав зедоңниң мунасивити һәққидиму шундақ.

Китабта мав зедоң билән лин бяв һәр иккилиси бир - биригә һәргиз бой сунмайдиған адәмләр икәнлики, әмма улар бир-биригә әң һәл қилғуч пәйттә чуқум ярдәм беришкә, бәзи мәнпәәтлирини қурбан қиливитишкә вәдә бәргәнликиниң делиллири баян қилинған. Китабта йәнә сталинниң җаңкәйши қошунлири ичидә генерал җаң җиҗоңдәк 4 чоң җасуси болғанлиқтин, җаң кәйши қошунлириниң бир қисми хитай коммунист партийисигә баштин- ахир сүкүт қилип турғанлиқиниң делиллири баян қилинған. Апторниң ейтишичә, бу китабни оқуғандин кейин, йәкүнни кишиләр өзлири чиқиривалиду.

Апторниң қаришичә, мав зедоңға қарита, хитайда кишиләрниң сөз әркинлики боғулмиған һалда, учуқ - ашкара баһа бериш башлинидиғанға анчә узун вақит қалмиди. Чүнки мав зедоңдәк бундақ җаллатқа һелиму әвлия - илаһ сүпитидә муамилә қилип, униң рәсимини тйәнәнмен мәйданиға яки қайси бир җайға есип қойса, униңға сүкүт қилип турушқа болмайду. Бу һазирқи хитай рәһбәрлириниң мав зедоңдин мунасивәтни үзүл- кесил өзүш яки үзмәсликигә бағлиқ. Улар мав зедоңдин үзүл - кесил мунасивәт үзгәндә, андин хәлқтә кәлгүси үчүн үмид пәйда болиду. ( (Вәли)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт