Хитай коммунист партийиси һәққидики мулаһизиләр (1)


2004.10.28

"Улуғ ера гезити" ниң 26 - өктәбир санида җин җоң әпәндиниң "хитай коммунист партийисиниң әҗәллик ноқтиси" сәрләвһилик бир мулаһизиси елан қилди. Бу мулаһизидә хитай коммунист партийисиниң түп сиясити хәлқни сөзләш һоқуқидин мәһрум қалдуруштин ибарәт болғанлиқи, коммунист партийә бу мәқсәт үчүн хәлққә қолидин кәлгән һәммә қувлуқ-шумлуқни қилғанлиқи, қиливатқанлиқи вә буниңдин кейинму буниң үчүн йәнә һәр қандақ вәһши васитиләрни қоллинишқа тәйяр икәнлики көрситилгән.

Җин җоң әпәнди мақалисида хитай коммунист партийиниң 50 нәччә йиллиқ тарихидики мав зедоң қозғиған ечилиш - сайраш, чоң сәкрәп илгириләш, дең шавпиң қозғиған ишикни ечиветиш, ислаһат елип бериш, җаң земинниң "қаттиқ зәрбә бериш" һәрикити вә ху җинтавниң "партийиниң һоқуқ тутуш қабилийитини өстүрүш" шуари қатар тарихий вәқәләрни әсләп - селиштуруп, коммунист партийиниң әҗәллик нуқтисини көрсәткән.

Мав зедоң дәвридики қалпақ кийгүзүш, күрәшкә елиш

Җин җоң әпәнди мақалисида мав зедоң дәвридики қалпақ кийгүзүш вә күрәшкә елишни әсләп өткән. Униң баян қилишичә, хитай коммунист партийисиниң түп сиясити хәлқни гәп қилғузмаслиқ, йәни хәлқни сөзләш әркинликидин мәһрум қалдуруштин ибарәт болди. Мәсилән, хитай коммунист партийиси һоқуқ тутқандин кейин, униң қандақлиқи бир нәччә йиллиқ әмәлийәттә синалған иди. Шуңлашқа хәлқ коммунист партийигә баһа беришкә, һәтта партийини тәнқитләшкә башлиғанда, 1957 - йили мав зедоң "һәммә бәс - бәстә сайраш" , "сөзлигүчидә гунаһ йоқ" дегән ялған сиясәтни оттуриға қоюп пүтүн хәлқни коммунист партийигә пикир беришкә чақирди.

Хитайда һәр саһә зиялийлири чоң қизғинлиқ вә сәмимийлик билән коммунист партийигә пикир бәрди, һәрхил мувапиқ тәкилипләрни қойди, хаталиқларни тәнқит қилди. Улар сөзләп болғандин кейин, мав зедоң уни "сотсиялизмниң әвзәлликини йоққа чиқарғанлиқ", "коммунист партийигә қарши турғанлиқ" дәп дәп җакарлап , милйонлиған зиялийға "оңчи" дегән қалпақни кийгүзүп, уларни диктатор астиға алди. Униңдин кейин йәнә "чоң сәкрәп илгириләш" дегән һәрикәтни қозғиди. Бу һәрикәт җәрянида 3 йил ичидә 30 милйондин артуқ адәм ачарчилиқта өлди. Буниңға нарази болғанларға йәнә "оңчиллиқ" дәп қалпақ кийгүзди. Униңдин кейин мав зедоң "мәдәнийәт инқилаби" дегән һәрикәтни қозғап, уларниң һәммисини қайтидин тартип чиқирип надан балиларға көрәшкә алғузди. Бу һәрикәттә йәнә бир нәччә он милйон бигуна адәм өлди. Демәк, хитай коммунист партийисиниң түп сиясити хәлққә зомигәрлик қилиш вә хәлқни сөзләш һуқуқидин мәһрум қалдуруштин ибарәт болди. Мав зедоң та өлгичә хәлқниң сөзләш әркинликини чәкләп хәлқ билән қаршилишип өтти.

Дең шавпиң дәвридики қораллиқ бастуруш

Җин җоң әпәнди мақалисида дең шавпиң дәвридики қораллиқ бастурушни әсләп өткән. Униң баян қилишичә, дең шавпиңниң нопузи мав зедоңдәк мутләқ үстүнликкә егә әмәс иди. Бәзи сияси қерилар униң гепини аңлимайтти. Шуңлашқа у мав зедоңниң тутқан йолини өзгәртиш үчүн, 1978 - йили алди билән "һәқиқәтниң өлчими" һәққидә муназирә башлап, бу арқилиқ хва гофеңниң "мавзедоң бикиткәнлики нәрсини өзгәртмәслик" дегән сияситини рәт қилди. Униңға улапла "ишикни ечиветиш, ислаһат елип бериш" дегән сиясәтни қоллинип вә әркинлик вә демократийә дегәнни көпрәк тәкитләп, бу арқилиқ хәлқни әркинликкә башлап сияси қериларниң басти. Әмма бу йилларда хәлқарада коммунизмниң гумран болушиға әгишип, хитайдиму коммунист партийигә, сотисялизмға қарши әркинлик вә демократик һәркәт әвҗ елишқа башлиған иди. Хитайда зиялийлар әркинлишип сөзләшкә башлиғанда, хиянәтчи- чирик әмәлдарларни җазалашни тәләп қилғанда, дең шавпиң дәрһал уларни қораллиқ бастурди. Селиштуруп көридиған болсақ, мав зедоң зиялиларни "көпинчисини қолға алмаслиқ, бирниму өлүм җазасиға һөкүм қилмаслиқ, тәнқид қилип, назарәт астиға елип өзгәртиш" дегән сиясәтни қоллинип қалпақ кийгүзүп, күрәшкә елип, қинап-азаплиған болса, дең шавпиң бивастә һалда зиялийларни қорал билән етип қанлиқ бастурди. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.