Путинниң хитай зиярити вә енергийә мәсилиси


2004.10.15

Русийә презденти виладимир путин җүмә күни хитайдики зияритини йәнә давамлаштуруп, хитай ташқи ишлар министири вен җиябав вә хитай хәлқ қурултийи даимий комититиниң мудири ву баңго билән көрүшти. Шундақла хитай даирилири русийә һөкүмитиниң нефит турубиси содисида тезрақ бир қарарға келишини тәләп қилди.

Енергийә мәсилисигә кәлгәндә, путин бу қетимлиқ зияритидә үстүнлүккә еришкән болуп, нефит турубиси орнутуш талаш-тартишида хитай русийәгә уттуруп қойди. Путин пәйшәнбә күни хитай рәиси ху җиңтав билән көрүшүп, чегра сизиқини бекитиш келишимини түзүштин сирт йәнә, русийиниң дуня сода тәшкилатиға әза болишида хитайниң қоллишиға еришти. Гәрчә путин бу қетимлиқ зияритидә утуқ қазинип, ойлиған мәқсидигә йәткән болсиму, лекин йәнила русийиниң сибирийә нефитликидин дачиңға тутишидиған нефит туруба қурулишиға қарар бәрмиди.

Русийидә чиқидиған даңлиқ " москва хәвири" һәптилик гезитидә бу һәқтә елан қилинған бир парчә обзорда, русийә һөкүмити енергийә мәнбәсини дәстәк қилмиса, хитай билән болған риқабәттә уттуруп қойидиғанлиқи оттуриға қоюлған иди. Русиийә, хитай иқтисадий тәрәққиятиниң русийә енергийә мәнбәси вә хам әшясидин айрилалмайдиғанлиқини билиду. Шуңа русийә енергийә қартини ойнаш арқилиқ хитай билән болған риқабәттә үстүнлүккә еришмәкчи.

Русийә нефит туруба сөһбитидә үстүнлүккә еришти

Путинниң зияритини күзитип кәлгән анализчилар, путинниң енергийә тактикисиниң хитайға қилған зияритидә нәтиҗә көрсәткәнликини, хитай билән болған туруба қурулишидики талаш-тартишларда русийиниң үстүнлүккә еришивалғанлиқини илгири сүрмәктә. Гәрчә хитай ахири русийиниң дуня сода тәшкилатиға әза болишини қоллайдиғанлиқини билдүргән болсиму, лекин йәнила русийә тәрәптин нефит турубиси қуруш қарарини йәнә бир қетим қолға кәлтүрәлмиди.

Анализчиларниң мәлум қилишичә, илгири хитай һөкүмити енергийә мәсилисини қәстән русийиниң дуня сода тәшкилатиға киришигә бағливелип, қийин шәртләрни қойивелиш арқилиқ русийиниң дуня сода тәшкилатиға әза болуш йолидики асаслиқ тосалғуға айландуривалған иди. Америка дөләт мудапиә учур мәркизиниң русийидә турушлуқ ишхана мудири савлон әпәнди бу һәқтә," биз көрүп туруптуқ, һазирғичә хитай буниңға салмақ муамилә қилди. Гәрчә хитай русийидин әпсуслансиму, әмма русийиниң нефит туруба қурулушидики позитсийсигә наһайити соғаққанлиқ билән муамилә қилди." Деди. У йәнә хитайниң бундақ қилишиниң, икки тәрәп оттурисидики башқа кәң даиридики һәмкарлиқ саһәлириниң мәвҗутлиқини нәзәрдә тутқанлиқини илгири сүрди.

Русийә чегра мәсилисидиму мәқсидигә йәтти

Путин бу қетимлиқ зиярити давамида нефит туруба қурулуши мәсилисидин сирт йәнә, чегра мәсилисидиму мәқсидигә йәтти. Хитай билән русийә оттурисидики чегра мәсилиси 300 йилдин буян икки дөләт мунасивитигә дағ йәткүзиватқан бир муһим мәсилә иди. Шундақла русийә дөләт күчиниң күнсайин аҗизлишиши вә хитай иқтисадий тәрәққиятиниң ешишиға әгишип, русийә һөкүмити чегра мәсилисини амал бар балдуррақ һәл қилип, кәлгүсидә хитайниң тупрақ даваси қилишидин сақлинишни мәқсәд қилиду.

Путин билән хуҗиңтав бу қетим келишим түзүп икки тәрәп ортақ бәһримән болидиған 2 миң 3 йүз километирлиқ чегра сизиқини бәлгиләп чиқти. Русийә " вақит гезити" бу һәқтә анализ елан қилип, әмдила бейҗиңда түзүлгән бу чегра келишиминиң, русийиниң кәлгүсидә тәһдиткә учраш еһтималлиқини көп кичикләткәнликини билдүрди. Чүнки -20әсирниң ахирилиридики дуня вәзийитигә қариғанда, тупрақ мәсилиси дөләтләр оттурисидики мунасивәтни барғансери мурәккәпләштүрмәктә.

Русийә мустәқил гезитиниң анализида , гәрчә путин бу қетимлиқ зияритидә муһим мәсилиләрни һәл қилған болсиму, лекин русийә билән хитай оттурисида йәнила нурғун ихтилап вә охшимаслиқларниң мәвҗутликини илгири сүрди. (Пәридә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.