Xitay rastila tinchliq söyer döletmu? (1)


2006.11.30

Yéqindin buyan xelq'arada xitay rehberlirining 'tinch bash kötürüsh' dégen shu'ari heqqide mulahiziler boluwatidu. -‏ Yéqinda birsi 'xitay rastinla tinchliq söyer döletmu?' dégen bir su'alni otturigha qoyghan idi, bezi kishiler chachrap chiqip kapildashqa bashlidi, - dep bayan qilinidu yéngi esr zhurnilida élan qilin'ghan 'xitay rastinla tinchliq söyer döletmu' dégen maqalide, -ularning bayan qilishiche, junggo bashqilarning tajawuzigha uchrap kéliwatqan dölet, junggo ezeldin tinchliqni qoghdash terepte turup kelgen dölet. Mawzédung 'dunya tinchliqini qoghdash' shu'arini aghzidin chüshürmigen, déng shawpingmu 'tinchliqta uzun muddet bille turush' shu'arini aghzidin chüshürmidi. Hazir xu jintawmu 'tinch bash kötürüsh' shu'arini otturigha qoyuwatidu. Bu tinchliq söyerlik.

Emma xelq'arada bundaq kishilerning waysashlirigha qarimay,xitay rehberlirining 'tinch bash kötürüsh' dégen shu'ari heqqide élip bériwatqan mulahiziler kéngiyip, hazir mawzédungning 'dunya tinchliqini qoghdash' dégen shu'ar astida birleshken döletler armiyi'isning koriye yérim arilida tinchliqni qoghdash herikitige qarshi urush qilghanliqi؛ déngshawpining 'tichnliqta bille turush' dégen shu'ar astida 'wétnamning edipini bérish' dep urush qilghanliqi؛ xu jintawning 'tinch bash kötürüsh' dégen shu'ar astida herbiy teyyarliqni qandaq élip bériwatqanliqi؛ xitay tarixtimu özlüksiz halda öz etrapidiki bashqa milletlerge tajawuz qilghan bolsimu, emma xitaylarda héchqandaq xataliq bolmighan dep aqlinip kéliwatqanliqi dégendek témilarghimu bérip taqilishqa bashlidi.

‏Mawzédungning 'dunya tinchliqini qoghdash' dégen shu'ar astida koriye yérim arilida birleshken döletler armiyi'isge qarshi urush qilghanliqi

Xitaydiki derslik ktablargha qaraydighan bolsaq, - dep bayan qilinidu 'xitay rastinla tinchliq söyer döletmu?' dégen maqalining koriye urushi toghrisidiki babida, - uningda 1840 ‏- yilidiki epiyun urushidin kéyin junggo chöküp ketti, jahan'girlar teripidin bozek qilinishqa bashlidi. 109 Yil ötkende, junggo oyghinip qopup jungxu'a xelq jumhuriyitini qurdi. Shuningdin kéyinla, junggo kommunist partiyisi ichki urushta ghelibe qilghan küchi bilen koriye yérim arilida birleshken döletler armiyisige qarshi urush qildi, dep hékaye qilin'ghan.

Bu hékayidiki 'amérika jahan'girliki birleshken döletler teshkilatning namini satti, jenubiy koriyidiki li simman gurohini ishqa saldi, urush toxtitish kélishimige xilapliq qildi, 38‏- parallil siziqi'idn halqip ötüp, chawshen démokratik jumhuriyitige hujum qildi, bu chaghda junggo pida'iy qisimliri yalujyang deryasidin ötüp, chawshen bilen birlikte amérika chil börilirini yuqitish üchün urushqa atlinishqa mejbur boldi' dégen bayanlar téximu qizziq. Mushundaq yalghan gep béshini qaymuqturup qoyghan kishiler bir nechche on yildin kéyin andin weqening heqiqiy ehwalini chüshendi. Amérika yaki bashqa bir döletning birleshken döletler teshkilatining namini sétip ish qilalishi mumkin emeslikini؛ bir amérikining bashqa 17 döletning armiyisini yighip urushqa kirgüzüshi téximu mumkin emeslikini؛ hetta birleshken döletler teshkilati bixeterlik kéngishining da'imiy ezasi bolghan sowét ittipaqimu eyni waqitta özining ret qilish hoquqini ishlitishtin bash tartqanliqini ؛ shu waqitta birleshken döletler teshkilatining armiyisi koriye yérim arilida élip barghan herbiy heriket kim irsinning jenubiy koriyige qilghan tajawuzigha qarshi élip bérilghan dunya tinchliqini qoghdash herikiti ikenlikini chüshendi.

Sowét ittipaqining arxipliri ashkarilan'ghandin kéyin, kishiler eyni waqitta birleshken dölet armiyisining koriye yérim arilidiki tinchliqni qoghdash herikitige kim irsinning tajawuzchiliqi sewebchi bolghanliqinila emes, belki shu waqitta mawzédungning 'urushqa qatnishish junggo üchün paydiliq' dégen pikride ching turup, stalindin urushchi ayrupilan , lyotchik we qoral ariyet élip urushqa qatnashqanliqini, urushta 6 déwiziye eskerni ölümge tutup bergenning sirtida, urushtin kéyin, xitay xelqini sowét ittipaqigha nahayiti köp qerz töletküz genlikini chüshendi.

Déng shawpingning tinchliqta uzun muddet bille turush shu'ari astida wéytnamgha qarshi urush qilghanliqi

- Déng shawpingmu 'tinchliqta uzun muddet bille turush' dégen shu'ar astida, wéytnamgha qarshi urush qozghidi,-‏- dep bayan qilinidu 'xitay rastinla tinchliq söyer döletmu?' dégen maqalining xitay -wétnam urushi heqqidiki babida, ‏- déng shawping bu urushning namini deslepte 'wéytnamning edipini bérip qoyush urushi' dep atap, kéyin 'chégrida wéytnamgha qaytarma zerbe bérish urushi' dep özgertiwaldi. Meyli urushning namini qandaq özgertsün, shu qétimqi urushning özila xitayning öz etrapidiki qoshna döletlerge yaki qoshna milletlerge pat-pat tajawuz qilip turushqa adetlen'genlikini éniq körsitip turidu.

Ésimizde barki, déng shawping textke chiqqandin kéyinla, partiye ichide 'bashni chökürüp chare izdesh' dégen shu'arni otturigha qoyghan idi. Déng shawpingning bu sözini beziler 'tinch turup küch toplash' dep chüshendürdi. Shu yillarda tapqan 'wéytnamning edipini bérip qoyush kérek' dégen chare chékidn ashqan chongchiliq we chékidn ashqan yawuzluq idi. Xitay kommunistik partiyisi 'inqilabni ikisport' qilip, kambodzhadiki mawzédungperes borbutni qollap kambodzha ahali'isning 4 ten bir qismidin köprekini qirip tashlighanliqinimu, dunya tinchliqini qoghdighanliq yaki bashqa eller bilen tinchliqta bille turghanliq dégili bolamdu? (weli)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.