Amérika-hinidistan-xitay munasiwetliri muhitidiki xitay-pakistan munasiwiti


2006.11.27

Xu jintaw 26 ‏- noyabir küni pakistandiki ziyaritini ayaqlashturdi. Xitayda chiqidighan 'xelq géziti'ning tili bilen éytqanda, xu jintaw bu qétim pakistanni ziyaret qilish arqiliq béyjing hökümiti bilen islam'abad hökümitining otturisidiki uzun muddetlik herbiy, iqtisadiy, énérgiye we térrorchiliqqa qarshi turush jehetlerdiki hemkarliqini chungqurlashturup, pakistan ‏- xitay munasiwitini tarixtiki yéngi sewiyige yetküzgen.

Xitay-pakistan hemkarliqidiki 'xéyr-ruba' éléktir saymanliri zawuti

Pakistanda chiqidighan 'sübhi' gézitining 26 ‏- noyabir küni lahurdin xewer qilishiche, xu jintaw lahurda 'xéyr-ruba iqtisadiy rayon' ning échilish murasimigha qatnashqan. Xitayning hawa tengshigüch we kir'alghu qatarliq éléktir mehsulatlirini ishlepchiqiridighan xéyr shirkiti pakistanda bir shöbe zawut qurghan. Pakistanning bash minisitiri shewket ezizning sözi bilen éytqanda, xitay -pakistan oturisidiki bundaq meblegh sélish we hemkarliq pakistan iqtisadini tiz tereqqi qilduridu. Pakistan buningdin kéyin xitay bilen énérgiye, néfit, tebi'iy gaz, kan échish, mashinisazliq, uchur -axbarat sana'iti we asasiy qurulush jehetlerde hemkarliqni chungqurlashturidu. Bundaq hemkarliqtin her ikki terep ortaq menpe'et alidu. Pakistanda yéqinda bezi gézitlerde pakistan-xitay munasiwitini 'himalayadin yüksek, hindi okyandin chungqur' deydighan teswirler peyda boldi.

Xitay -pakistan munasiwitidiki muhim weqeler

Roytrs agéntliqining bayan qilishiche,xitay -pakistan munasiwiti uzun yillardin buyan dostluq buyiche barghanséri chungqurlap tereqqi qilmaqta. 1951 ‏- Yili pakistan xitay bilen diplomatik munasiwet ornatqandin kéyin, 1962 ‏- yili xitay-hindistan chégra urushi yüz bergende, pakistan xitay bilen chégra kélishimi we soda kélishimi imzalap dölet munasiwitini tereqqi qildurdi. 1965 ‏- Yili yene xitay-hindistan chégra toqunushi yüz bergende, amérika pakistan'gha béridighan herbiy yardemni azaytqan idi. Bu chaghda xitay pakistanning asasliq herbiy qoral teminligüchisige aylandi. 1971 ‏- Yili, pakistan amérikining tashqi ishlar ministiri késin'girning xitayni ziyaret qilishi, shu arqiliq amérika prézidénti niksun bilen mawzédung uchriship, amérika -xitay munasiwitining qaytidin tiklinishige yol achti. 1978 ‏- Yili xitayning Uyghur aptonom rayonidin pakistan'gha tutishidighan qaraqurum tash yoli yasaldi. 1980 ‏- Yillardiki sowét-awghanistan urushida, amérika bilen xitay pakistan arqiliq awghanistanni qollidi we shuningdin bashlap xitay -pakistan oturisida omumyüzlük téxnika hemkarliqi bashlandi. 1996 ‏- Yili jang zémin pakistanni ziyaret qilghandin kéyin , 1999 ‏- yilighiche, xitay pakistanning panjap rayonida 300 milyon watliq yadro éléktir istansisi qurulushigha yardem berdi. Pakistanda xitay qurup béridighan yene bir yadro éléktir istansisi 2010 ‏- yili pütidu. 2002 ‏- Yili, xitay pakistanning gu'adardiki 248 milyon amérika dolliriliq chungqur déngiz porti qurulushi üchün 198 milyun amérika dolliri chiqardi. Yene bir pakit shuki, pakistan teywen, tibet, shinjang mesililirige kelgende izchil halda xitayni qollap kelmekte.

Xu jintawning pakistan we hinidistan ziyariti heqqide sélishturma

Birleshme agéntliqining bayan qilishiche, xu jintawning pakistanda qizil gilemde qarshi élinishi, uning hindistan ziyaritidiki ehwali bilen nahayiti roshen sélishturma bolup qaldi. Xuddi xongkongluq obzorchi xé lyanglyang ependi éytqandek, xu jintaw hindistanda peqet döletler ara yolgha qoyuluwatqan qa'ide buyichila qarshi élindi, xalas, ziyarettin burun közlen'gen meqsetlerdiki chégra mesilisi heqqidimu söhbet élip bérilmidi yaki erkin soda kélishimimu imzalanmidi. Emma xitay pakistan bilen bolghan munasiwetke kelgende, uning pütün jeryani peqet birxil 'dostluq' ipadileshtinla ibaret boldi, xalas.

Xu jintawning 'tinchliq elchisi oyuni' we pakistanning 'qangsiq miwe chaynawatqan'liqi

B b s ning bayan qilishiche, 1980 ‏- yillarda pakistanda peyda bolghan islam heriketliri xitayning Uyghur aptonom rayonigha tesir körsitishke bashlighanda, xitay-pakistan munasiwitide jiddiy dawalghush peyda bolghan idi. Emma pakistan bu mesilini yushurun halda xitay bilen kéliship hel qiliwaldi. Gerche hazir xitayning dölet mudapi'e mutexessisi li ziwéy ependi xitay-pakistan munasiwitining xelq'arada tutidighan ornini xitay-hindistan munasiwitidin yuqiri orunda qoyuwatqan bolsimu, emma hazir amérika-xitay munasiwiti, amérika -hindistan munasiwiti we xitay-hindistan munasiwitining xelq'ara sehnide tutidighan ornini xitay-pakistan munasiwitining tutidighan ornidin töwen chaghlashqa bolmaydighanliqi éniq. Derweqe, hazir pakistanning bixeterlik tarmaqliri mushundaq shara'itta, bolupmu tibet, Uyghur mesilisi dep atiliwatqan qéyin mesile téxi hel qilinmighan shara'itta, pakistan xitay bilen bolghan dostluqni tereqqi qildurimen dep, qaysi 'qangsiq miwini chaynap yutalmay' turuwatqanliqini üzi obdan hés qilidu. Yuqirida bayan qilin'ghandek, amérika-xitay munasiwiti we amérika -hindistan munasiwiti xelq'arada barghansiri küchliniwatqan hazirqi shara'itta, xu jintaw pakistanda 'tinchliq elchisi oyuni' oynap chiqmasliqimu mumkin emes idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.