Һәптилик хәвәрләр (8-13-январ)

• 
  2006-01-13

Рабийә қадир қатнаш вәқәсидә яриланди

Хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийитиниң президенти рабийә қадир ханим өткән һәптидә қатнаш вәқәсигә йолуққандин кейин, бир қанчә күн дохтурханида давалинип, өйигә йенип чиқти һәмдә пәрзәнтлири билән бирликтә қурбан һейтни күтүвалди.

Игиләшләргә қариғанда, 1-айниң 5-күни кәч саәт 7 :00 ләрдә рабийә қадир ханим катипи билән вашингтондики ишханисидин өйигә қайтиватқанда, улар олтурған машинини , қарши тәрәптин чиққан бир кичик типтики минибус урувәткән һәмдә вәқә садир қилғучи машинини ташлап қечип кәткән. Рабийә қадир ханимниң өмүрлүк һәмрийи сидиқ һаҗи рузи әпәнди бу вәқәни" сақчиларниң тәкшүрүп ениқлиғичә сирлиқ қатнаш вәқәси" дәп атайдиғанлиқини билдүрди.

Рабийә қадир ханим өткән йили 3-айниң 17-күни хитай түрмисидин чиқип америкиға кәлгәндин буян уйғурларниң кишилик һоқуқ вә миллий давасини хәлқаралаштуруш йолида актип паалийәт елип бармақта.

Қурбан һейт өткүзүлди

1-Айниң 10-күни (өткән һәптидә)пүтүн дуня мусулманлири қурбан һейтни күтүвалди. Уйғур елидики, уйғур, қазақ, туңган қатарлиқ мусулманларму өзлириниң мәзкур мубарәк байримини қарши алди. Әмма, радио истансимизниң игилишичә, хитай даирилириниң қаттиқ диний өлчәмлири түпәйлидин 18 яштин төвән мусулманлар, аяллар , һөкүмәт хизмәтчилири һәм оқутқучи-оқуғучиларниң мәсчитләргә бериши вә намаз оқуши чәкләнгән.

Өткән һәптидә ахирлашқан мәккидики һәҗ ибадити паалийитидә, сәуди әрәбистан һөкүмити һәҗ паалийитиниң оңушлуқ болуши үчүн көп тиришчанлиқ көрсәткән болсиму, әмма мина теғидики шәйтанға таш етиш паалийити җәрянида қалаймиқанчилиқ йүз берип, аз дегәндә 345 адәм өлгән вә тәхминән миң әтрапида адәм яриланған.

Бурһан зунун үчүн стокһолимдә нәзир өткүзүлди

11-январ күни шивитсийиниң стокһолм шәһиридә шивитсийә уйғур мәдәнийәт мәркизиниң тәшкиллиши билән 200 дин артуқ адәм қатнашқан, мәрһум бурһан зунонға аталған нәзир паалийити өткүзүлди.

Германийидә сиясий панаһлиқ тиләп рәт қилинғандин кейин қайта норвегийигә берип сиясий панаһлиқ тиклимәкчи болған бурһан зунонниң өткән айниң ахирида данийә сақчилири тәрипидин тутувелинип, туюқсиздин қаза қилиши уйғурларни бәк ечиндурди. Бу мунасивәт билән явропа һәм америкидики уйғур тәшкилатлири данийә һөкүмитигә наразилиқ билдүрди шуниңдәк вәқәни ениқлашни тәләп қилди. Данийә сақчи вә һөкүмәт даирилириму бу мәсилигә йеқиндин көңүл бөлүп тәкшүрмәктә икән. Әмма ,учурларға қариғанда, данийидики хитай әлчиханиси бурһан зунонниң туғқанлириниң униң җәситини уйғур елиға елип кетип дәпнә қилиш тәлипини рәт қилған икән.

Хитай назарбайефға рәһмәт ейтти

11-январ күнидики қазақистан президенти назарбайефниң президентлиққа қәсәм бериш мурасимиға қатнишиш үчүн кәлгән хитай муавин дөләт рәиси зең чиңхоң назарбайеф билән айрим сөһбәт өткүзүп, қазақистанниң тәйвән , тибәт вә "үч хил күч"кә қарши туруш мәсилилиридә хитайни қоллиғанлиқиға рәһмәт ейтти.

Зең чиңхоң йәнә мурасимға кәлгән қирғизистан президенти қурманбек бақийев биләнму көрүшүп, қирғизистанни хитай билән бирликтә "үч хил күчкә" қарши күрәш қилишқа дәвәт қилди. Өткән йили 12-айда 90% аваз билән сайламда утуп чиққан назарбайеф 11-январ күни рәсми қәсәм бериш мурасими өткүзүп йәнә йәттә йиллиқ мөһләт билән вәзипә тапшурувалди.

Русийә хитайларни қоғлап чиқарди

Русийә көчмәнләр идариси өткән һәптидә русийидә қанунсиз яшаватқан хитайлардин 60 нәччә адәмни чегридин қоғлап чиқарди. Бу тунҗи қетимлиқ иш әмәс болуп, бәлки бундақ қоғлап чиқириш илгириму бир қанчә қетим йүз бәргән иди.

Һазир русийидә хитай көчмәнлири көпийип кәткән болуп, русийиликләрдә хитайға қарши кәйпиятларму күчәймәктә, русийә һөкүмитиму хитай көчмәнлири мәсилисигә җиддий қаримақта.

Америка кеңәш палатаси бейҗиңни агаһландурди

Америка кеңәш палатаси вә кеңәш палата малийә -иқтисад комитетиниң әзаси бавкос сәйшәнбә күни бейҗиң даирилирини агаһландуруп, әгәр хитай америка-хитай содисидики тәңпуңсизлиқлирини түзәтмисә, "вашингтонниң хитай маллирини америкиға екиспорт қилинишини чәкләш йолида чарә қоллиниши мумкин" дәп көрсәтти. Америка дөләт мәҗлисидики демократларға мәнсуп кеңәш палата әзаси чак шумер йеқинда 2006-йили хитайдин импорт қилинидиған барлиқ таварлардин 27% баҗ елиш тоғрисида қанун тәклип лайиһиси сунуп, хитай-америка сода балансидики тәңпуңсизлиқни азайтидиғанлқини билдүргән.

Америка билән русийә ядро пиланини әслигә кәлтүргәнликигә әпсусланди

Өткән һәптидә иран ядро тәтқиқат лайиһисини әслигә кәлтүргәндин кейин, америка билән русийә иранниң бу қилмишидин әпсусланғанлиқини ипадә қилған.

Америка бирләшмә агентлиқиниң учуридин мәлум болушичә, америка ақ сарай баянатчиси сикот макиллан " әгәр иран хәлқара шәртнамиләргә риайә қилмиса, у чағда бизниң бу әһвални б д т бихәтәрлик кеңишидә һәл қилмай башқа амалимиз йоқ" дегән.( Үмидвар)