Heptilik xewerler (14-20-yanwar)

Xelq'ara insan hoquqini közitish teshkilati doklat élan qildi

Kishilik hoquq közitish teshkilati ötken charshenbe küni(18-yanwar) yilliq doklatini élan qilip, xitayning kishilik hoquq weziyitini eyiblidi hemde xitayning Uyghur rayonida élip bériwatqan basturushlirini tenqid qildi.

Doklattiki mexsus "shinjang we térrochiliqqa qarshi urush" dégen téma astidiki betlerde "xitay hökümiti Uyghurlarning musteqil medeniyet salahiyitini we uning bilen zich baghlan'ghan diniy étiqadini yoqitishni meqset qiliwatidu" dep yézilghan hemde buninggha xitayning Uyghur edebiyatini kontrol qilishi, meschitlerni buzushi we xitayning diniy jehettiki yolyoruqigha boysunmighan kadirlarni xizmitidin éliwétishi qatarliqlarni misal qilin'ghan.

Mezkur teshkilat öz doklatida yene, xitayning Uyghur élide "qattiq zerbe bérish" herikitini élip bérip, "bölgünchi", " térrorichi" dégen jinayetler bilen nurghun Uyghurlarni tutqun qilip jazalawatqanliqini hetta bu yerde ölüm jazasining köp körilidighan ehwal ikenlikini yazghan.

Uyghur teshkilatliri kishilik hoquq közitish teshkilatining bu doklatini qarshi alidighanliqini bildürgen, emma xitay tashqi ishlar ministirliqi bolsa mezkur eyibleshlerni ret qilghan.

Gu'antanomodiki Uyghurlarning adwokatliri amérika aliy sotigha erz sundi

Kubaning gu'antanomo arilidiki amérika herbiy bazisida tutup turiliwatqan Uyghur tutqunlarni qoyup bérish délosi amérika fédéral sot mehkimisi teripidin ötken yili 12-ayda " hoquq yetmeslik" dégen seweb bilen ret qilin'ghandin kéyin, ababekri qasim we adil ablikim qatarliq bu Uyghur yashlirining adwokatliri fédéral sotning hökümige qayil bolmay, 17-yanwar küni amérika fédéral aliy sotigha erzi sunup, mezkur déloni qaytidin körüp chiqishni telep qilghan.

Isma'il tiliwaldi "üch xil küchler"ge zerbe bérishni telep qildi

Uyghur aptonom rayonining xelq qurultiyining 10-nöwetlik qurultiyining we siyasiy kéngeshning yighinliri jeryanida hökümet xizmitidin doklat bergen Uyghur aptonom rayoni re'isi isma'il tiliwaldi qayta -qayta " üch xil küch" ke qattiq zerbe bérip, muqimliqni qoghdashni telep qildi. Isma'il tiliwaldi 17-yanwardiki sözide atalmish "milliy bölgünchiler"ge " bash kötergen haman zerbe bérish", " aldin qol sélish" dégendek charilirini otturigha qoyghan.

Isma'il tiliwaldi yene" shinjang köp yillardin buyan musteqil özige -özi xoja bolush prinsipida ching turup, diniy étiqad siyasitini izchillashturup, dawamliq türde milliy ittipaqliq ishliri élip bérip, barawer, ittipaq, öz-ara yardemde bolidighan we maslashqan yéngi tiptiki milletler munasiwitini mustehkemlidi" dégen. Uning bu sözi heqqide xelq'ara Uyghur kishilik hoquq we démokratiye fondi jemiyitining prézidénti rabiye qadir xanim inkas qayturup, isma'il tiliwaldi dégen sözlerning hemmisining yalghan ikenliki, emeliyette Uyghurlarning héchqandaq özi-özi xoja bolush hoquqi yoqliqini, yéqindin buyan xitay hökümitining Uyghurlarni köprek milliy bölgünchilikke qarshi sözletküzüsh arqiliq xelq'arani aldimaqchi boluwatqanliqi qatarliqlarni tekitlidi.

Burhan zunun daniyide depne qilindi

Daniyining padiburg shehiridiki saqchilarning tutup turush ornida özini öltürüwaldi dep élan qilin'ghan Uyghur yash burhan zunun ötken heptide daniyide depne qilindi. Xewerlerge qarighanda, merhumning a'ile -tawabi'atliri uning méyitini ghuljigha élip kétip depne qilishni xalighan bolsimu, emma türlük sewebler jümlidin xitay elchixanisining ruxset qilmasliqi bilen bu arzusidin waz kechken. Merhumning ölüm weqesi daniye , norwigiye qatarliq memliketlerning siyaset qatlimigha shuningdek xelq'araliq insan hoquqi we musapirlar teshkilatlirigha tesir körsetken.

Tarim boyidiki toghraqliqlar zor kölemde qurup tügimekte

Uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyining yighini jeryanida aqsu wilayitining xelq qurultiyi wekili törek isma'il tarim wadisidiki boz yer échilish mesiliside toxtilip, tarim wadisidiki üch milyon mo etrapidiki toghraqliqlarning apetke uchritilghanliqini, bu rayonlardiki toghraqliqlarning qurup kétishining 90% ke yetkenlikini otturigha qoyghan.

Nöwette, inkaslargha qarighanda, xitayning ishlep chiqirish qurulush armiyisining xalighanche yer échishi we su menbelirini kontrol qilishi bilen tarim wadisi ekologiyilik muhiti buzghunchiliqlargha uchrimaqta.

Jappar hebibulla pilanliq tughutni tekitlidi

18-Yanwar küni Uyghur aptonom rayonining mu'awin re'isi jappar hebibulla xelq qurultiyining yighini jeryanida xoten guruppisida söz qilip, pilanliq tughutning yaxshi tutulmighanliqining xotenning iqtisadiy jehettin qalaq qélishidiki sewebler ikenlikini ilgiri sürgen. U, yene pilanliq tughut siyasitini yolgha qoyushta diniy ölimalargha tayinish mumkinchiliki bar dep , diniy ölümalarning pilanliq tughut siyasitini toghra dep qarighanliqini körsetken hemde pilanliq tughutni kücheytishni telep qilghan.

Bu heqte se'udi erebistanda yashaydighan bir Uyghur diniy ölüma öz köz qarishini otturigha qoyup, törelmini qosaqta öltürüshning islam sheri'itige xilap ikenlikini tekitlidi.

Tibetler jang zémin we li péng üstidin ispaniye sot mehkimisige erzi sundi

Xelq'ara tibet herikiti teshkilatining ispaniye shöbisi yéqinda sabiq xitay dölet re'isi jang zémin bilen sabiq bash ministir li péngni tibet puqralirigha qarshi milliy tazilash jinayiti sadir qilghanliq bilen eyiblep, ispaniye aliy sot mehkimisige erz sun'ghandin kéyin, sot dawagerlerning erzini qobul qilghan hemde erzi körüp chiqishqa maqul bolghan.

Teywen prézidénti liwiyeni ziyaret qildi

Teywen prézidénti chénshuybi'an 18-yanwar küni kazafining teklipige bina'en liwiyini ziyaret qilip, herbiy, siyasiy we iqtisadiy hem bashqa terepler boyiche ortaqliq hasil qilghan, bu hal xitayning naraziliqini qozghighan.

Amérika iranning yadro mesiliside qattiq pozitsiyide turmaqta

Iranning yadro qorali pilanini eslige keltürgendin kéyin, amérika, en'giliye we fransiye qatarliq döletler bu mesilide iran bilen söhbetleshmey, mezkur mesilini b d t bixeterlik kéngishi teripidin hel qilinishini izchil telep qilghan. Biraq, rusiye bolsa bu mesilini bixeterlik kéngishig sunsimu, emma qarar almasliqni ,belki söhbet yoli bilen hel qilishni teshebbus qilghan bolup, xitaymu oxshash meydanda turmaqta.

Xitay metbu'atqa bolghan bésimni kücheytmekte

Amérika birleshme agéntliqining xewridin qarighanda, xitay hökümiti ötken bir yil ichide 79 gézitni taqap, 169 milyon parche neshir matériyallirini musadire qilghan. Xitay hazir metbu'atqa we intérnétke bolghan kontrolluqni téximu kücheytmekte. (Ümidwar)