Heptilik xewerler (5 – 11 – noyabir)


2006.11.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Rabiye qadir norwigiye ziyaritini ghelibilik axirlashturdi

Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanim norwigiyidiki ziyaritini axirlashturup, ötken seyshenbe küni amérikigha qaytti. Rabiye qadir xanimning 28 - öktebir küni bashlan'ghan bu sepiri asasliqi rafto fondi jemiyiti qurulghanliqining 20 yilliqini xatirilesh pa'aliyitige qatnishish bolsimu, lékin u bu jeryanda siyaset, kishilik hoquqi, axbarat sahesidiki muhim shexsler bilen bir qatar uchrushushlarni élip bardi we muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzdi. Norwigiye metbu'atliri rabiye qadir we Uyghurlar heqqide kop maqalilarni élan qilip, Uyghurlarning tonulushini ilgiri sürüshte muhim rol oynaldi

Siyasiy tutqun muhemmed toxti éghir késelge giriptar boldi

Pakistandiki islam abad uniwérsitétining qanunshunasliq fakultétida oquwatqan yash Uyghur ziyaliysi muhemmet toxti metrozi 2003 ‏ - yili 7‏ - ayning 16‏ - küni tuyuqsiz yoqap ketken bolup, bir nechche kündin kéyin uning pakistan razwétka idarisi xadimliri teripidin tutulup, xitaygha qayturup bérilgenliki éniqlan'ghan idi.

Xewerlerdin qarighanda, xitay sot da'iriliri uni muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilghan, lékin yeqinda igilen'gen uchurlardin qarighanda, muhemmet toxti türmide qattiq késelge giriptar bolghan bolup, uning ikki puti basmas bolup qalghan.

Küresh küsenning wapati heqqide xelqara metbu'atlarda uchurlar élan qilindi

Ataqliq Uyghur kompozitori we naxshichisi merhum küresh küsen ependining wapati peqet Uyghur xelqi üchünla chong yoqitish bolup qalmastin, belki shwétsiye üchünmu chong bir yoqitish boldi. Uni tonuydighan, uning muzikisigha hérismen shiwéd xelqi shwétsiyining her qaysi jayliridin her xil teziyenamilarni ewetip uninggha bolghan chungqur qayghusini ipadilidi. Uning wapati heqqidiki xewer shwétsiye axbaratliridimu keng orun aldi. Küresh küsenning wapati munasiwiti bilen yene amérika we bashqa bir qisim gherb döletlirining metbu'atliridimu bir qatar maqalilar we uchurlar élan qilinip, uning sen'et hayati tonushturuldi.

Qirghizistan asasiy qanun künige ige boldi

Qirghizistan öktichilirining naraziliq namayishliri netijiside 9- noyabir küni qirghizistan prézidénti qurmanbék baqiyéw yéngi asasiy qanunni resmiy testiqlidi. Qirghizistan aliy kéngesh ezalirining 10 nechche sa'et teneppus qilmay talash-tartish qilishliri netijiside birdek békitilgen mezkur asasiy qanunning testiqlinishini qirghizistan xelqi we öktichiliri zor ghelibe dep hésablidi . Shuningdek qirghizistan hökümiti 9-noyabir künini asasiy qanun küni dep békitip bayram qilishni qarar qildi. Bishkektiki ixtiyari muxbirimizning éytishiche, asasiy qanun bayrimigha Uyghurlarmu ishtirak qilghan. Bu murasimgha texminen 15 mingdin artuq adem ishtirak qildi.

"Qarajuldiki jeng" namliq kitab neshir qilindi

1960-Yillardiki sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisining pa'aliyetlirini ekis ettüridighan,eyni waqittiki weqelerge qatnashqan, hazir shiwitsiyide yashaydighan haji abduréshit kérimining "qarajuldiki jeng" namliq kitabi istambuldiki teklimakan Uyghur neshriyati teripidin neshir qilindi.

256 Betlik bu kitapda axunop we mijit qomandanlarning pa'aliyetliri hem shu 1969-yili 23-awghustta yüz bergen qoralliq qozghilang bayan qilinidu. Kitabni neshir qilghan istambuldiki teklimakan neshiriyatining bashliqi abdujélil turan ependi bu kitabning sherqiy türkistanning yéqinqi zaman tarixini tetqiq qilishta mu'eyyen ehmiyiti barliqini otturigha qoydi.

Rusiye bash ministiri xitayni ziyaret qildi

Rusiye bash ministiri mixayil fradkow, bashchiliqidiki rusiye wekiller ömiki 9-10 –noyabir künliri béyjingda ziyarette bolup, 11-qetimliq ikki dölet bash ministirliri uchrishi hemde xitayda ötküzülgenr rusiye yili pa'aliyitining yé5pilish murasimlirigha qatnashti. Bu qétimqi ziyarette ikki terepning énérgiye sahesidiki munasiwitini kücheytish asasliq téma qilin'ghan bolup, rusiye bilen xitay 17 xil soda-iqtisad kélishimige qol qoydi. 2006-Yilliq rusiye-xitay sodisi 30 milyard dollargha yetken bolsa, 2009-yili 50 milyard dollardin ashurushqa pütüshüldi. . Rusiye xitaygha buningdin kéyin tebi'iy gaz we néfit teminleshke raziliq bildürdi. Rusiye metbu'atliridiki inkaslardin qarighanda, ikki dölet hökümetliri öz ara munasiwetlirini qanchilik medhiyiligen bilen beribir rusiyiliklerdiki xitay tehdidi köz qarishi yenila kücheymekte.

Xitay ichkiride oquydighan Uyghur ottura mektep oqughuchiliri téximu köpeytmekchi

Xitay da'iriliri, 2010 - yiligha qeder xitay ölkiliride tesis qilin'ghan "shinjang toluq ottura sinipliri" diki oqughuchilarning sanini 20 minggha yetküzidighanliqini bildürmekte, xitay hökümiti buning Uyghur aptonom rayonining tereqqiyati üchün paydiliq ikenlikini ilgiri sürsimu, lékin chet ellerdiki Uyghur ziyaliylirining qarishiche, xitay hökümitining mundaq terbiyilesh obyéktlirining sanini téz ashurishining öz aldigha közligen meqsiti bar bolup, buninggha Uyghurlar assimilyatsiye qilishtin ibaret kelgüsi pilan yoshurun'ghan.

Amérikidiki saylamda démokratlar ghelibe qildi

Seyshenbe küni amérikida élip bérilghan dölet mejlisi ezaliri saylimida, démokratlar dölet mejlisidiki orunlarning köpinchisini qolgha keltürüp, köp sanliqni igilidi.

Démokratlardin kélip chiqqan nansi polusi mejlis bashliqliq wezipisini zimmisige alghan bolup, nansi polusi xitay hökümiti mustebitlik we insan hoquqini buzghanliq bilen shuningdek tibetler, Uyghurlar mesilisi we ti'anmen weqesige a'it mesililiride tenqid qilghan idi. Nansi polusi rabiye qadir bilenmu körüshüp, Uyghurlar mesilisi heqqide pikir almashtughan iken.

Qazaqlar xitayni özliri üchün xeterlik dep qarimaqta

Xitay – qazaqistan munasiwetliri künsayin rawajlinip, istratégiyilik hemkarliq munasiwetliri derijisige yetti. Emma, nöwette qazaqistan –xitay hemkarliqining eng muhim bir qisimining énérgiye sahesi ikenliki, xitayning qazaqistan bilen bolghan néfit sodisining téximu küchüyiwatqanliqi, biraq qazaqistan siyaset qatlimida xitayni qazaqistanning dölet menpe'eti üchün tehdid dep qarash xa'ishliriningmu peyda boluwatqanliqi otturigha qoyulmaqta. Bu heqte qazaqistan metbu'atlirida bir qanche parche maqalilar élan qilin'ghan bolup, jumhuriyet gézitide élan qilin'ghan " xitay shimalgha yürüsh qilmaqta" namliq maqale ene shularning biridur. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.