Америка һиндистанни өзигә тартмақта


2005-09-19
Share

Асия вақти жорнилиниң тор бетидә өткән җүмә күни елан қилинған "америка нөвәттә хитайни контрол қилиш үчүн һиндистанни һә дәп өзигә тартмақта" темилиқ анализ мақалиси елан қилинған болуп, мақалидә мундақ дейилгән: һиндистанниң тез баш көтириши, америка, русийә вә хитайдин ибарәт үч чоң дөләтниң алаһидә диққитини тартмақта. Һиндистан баш министири манмохан сиң бу йил июлда америкини зиярәт қилғанда, президент бушниң уни "дөләт зиярити" дәриҗиси билән дағдуғилиқ күтүвелиши, шундақла җорҗ бушниң киләр йилиниң беши һиндистанни зиярәт қилмақчи болғанлиқи , икки дөләтниң истратегийилик һәмкарлиқ мунасивитини техиму қоюқлаштурди.

Һиндистанниң әнәниви иттипақдиши болған русийиму киләр айда йеңи деһли билән кәң көләмлик һәрбий маневир елип бариду. Әнгилийиниң баш министири тоний бләйир болса, йеқинда йеңи деһлини зиярәт қилди һәмдә һиндистан вә яврупа иттипақи башлиқлириниң йиғинини өткүзди. Бундақ зич дипломатик паалийәтләр шуни көрситидуки, һиндистан нөвәттә дуня дипломатийә сәһнисиниң бир қизиқ нуқтисиға айлинип, һәр қайси чоң дөләтләрниң йеқинлишиш обйекти болуп қалған.

Пәрқлиқ муамилә

Мақалидә ейтилишичә, манмохан сиң америкини зиярәт қилғанда, президент буш уни пәқәт аз сандики дөләт рәһбәрлирини күтүвалидиған юқири дәриҗә бойичә қобул қилған. Һәмдә уни ақ сарайда дөләт зияпитигә тәклип қилған. Җорҗ буш йәнә манмохан сиңни америкиниң авам вә кеңәш палаталириниң бирләшмә йиғинида сөз қилишқа тәклип қилған. Һалбуки буларниң һәммиси, америка хитай дөләт рәиси ху җинтавға қилишқа унимиған муамилиләр икән. Бу америкиниң һиндистанға хитайдин пәрқлиқ муамилә қилидиғанлиқини көрситидикән.

Мақалигә қариғанда, манмохан сиңниң зиярити мәзгилидә, америка йәнә һиндистанниң ядро техникиға игә чоң дөләт орнини етирап қилип, һиндистанниң тинч йолларға ишлитилидиған ядро программилириға техника ярдими беришкә қошулған. Җорҗ буш һиндистанға йәнә ф-16 вә ф- 18 типлиқ көрәшчи айропиланларни сетип беришкә мақул болған. Америка вә һиндистанниң мана мушуниңдәк тәдриҗий һалда истратегийилик һәмкарлиқни күчәйтиши, икки дөләтниң хитайдин һәзәр әйләватқанлиқини көрситидикән.

Тәбиий рәқибләр

Асия вақти жорнилиниң тор бетидики бу мақалидә мулаһизә қилинишичә, йәр түзүлүшидин ейтқанда, хитай вә һиндистан тәбиий рәқибләр болуп, икки дөләт хошна болупла қалмастин, уларниң арисида йәнә чегра ихтилапи бар. Һалбуки мәйли хитай яки һиндистан болсун, районда асасий күч болимән дәйдикән чоқум қарши тәрәпни бесип чүшүши керәк. Шуңа һиндистанниң америка билән бирлишип хитайни контрол қилиш хаһиши бар.

Шуниң билән бир вақитта, америка үчүн ейтқанда, хитайниң баш көтүрүшигә қандақ тақабил туруш вә уни қандақ контрол қилиш мәсилиси мәвҗут. Һиндистан әлвәттә бу районда хитайниң зорийишини тосалайдиған бирдинбир күч. Шуңа америка президенти җорҗ буш иккинчи қарар вәзиписини тапшуруп алғандин кийин, һиндистанни һәдәп өзигә тартип, һиндистанниң баш көтүрүшигә ярдәм бериш арқилиқ уни хитайниң күчлүк бир хошнисиға айландурмақчи болған. Униңдинму муһими һинди окян америкиниң истратегийисидики бир аҗиз нуқта болуп, әгәр һиндистанни қолға кәлтүргәндә, америкиниң оттура шәрқ нефитини тошуш линийиси асасән капаләткә игә болидикән.

Мақалидә тәкитлинишичә, һиндистан үчүнму америка билән болған мунасивитини күчәйтиш, иқтисад, һәрбий вә сиясий җәһәттин пайдилиқ икән. Әмма һиндистанниң дөләт ичидә америкиға қарши бир қисим күчләр болғандин сирт, русийә вә хитайму һиндистанниң америкиға йеқинлишип кетишини тосимақта икән.

Русийиниң тактикиси

Русийә үчүн ейтқанда, һиндистан униң әң чоң қорал- ярақ херидарлириниң бири болуп, һиндистанниң 70٪ қорали русийидин кириду. Униң үстигә, һиндистан русийиниң һинди окянға өтидиған әң муһим өткили болғачқа, униң үчүн интайин муһим әһмийәткә игә. Шуңиму русийә киләр айда һиндистан билән тарихта мисли көрүлмигән кәң көләмлик бирләшмә һәрбий маневир өткүзмәкчи вә һиндистанға йәнә нурғун қоралларни сетип бәрмәкчи. Русийә дөләт мудапиә екиспорт ширкитиниң мудири сергий, америкидин келидиған пайдисиз амилларни йоқитиш үчүн, русийиниң һиндистанға қорал екиспортидин сирт, техникиларни өткүзүп беришкә тәйярлиниватқанлиқини билдүргән.

Мақалидә ейтилишичә, русийиниң қолидики йәнә бир карта нефит вә тәбиий газ. Һиндистан асаслиқи нефит импортиға тайинидиған дөләт. Иқтисадниң тәрәққий қилишиға әгишип, һиндистанниң енергийигә болған еһтияҗи ешип бериватқан болуп, қандақ қилғанда узун вә муқим нефит тәминат линийисини қуруп чиқип, һиндистан дөләт бихәтәрликидики әң муһим мәсилиләрниң бири. Русийә бу җәһәттә һиндистанни қанаәтләндүрәләйду. Әмәлийәттиму, русийә президенти виладемир путин өткән йили 12 - айда йеңи деһлини зиярәт қилғанда, һиндистан нефит ширкитиниң русийә нефитликини ечишқа мәбләғ селишиға қошулған.

Мақалидә йәкүнлинишичә, һиндистанму, хитайниң күчийиши билән өзиниң истратегийилик орниниң муһим болуватқанлиқини ениқ билидикән. Шуңиму у америка вә русийиниң оттурисида туруп, һәтта бәзидә бейҗиңғиму достанә қияпәт көрситип, америкидин әң чоң мәнпәәт елишни истимәктә икән. (Арзу)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт