Америка оттура асияға қаратқан сияситини күчәйтиши мумкин


2006-05-10
Share

Америкиниң муавин президенти дик чәйни 5-май күни қазақистан президенти нурсултан назарбайәф билән қазақистанниң пайтәхти астанида. AFP

Йеқинда америка қошма шитатлириниң муавин президенти дик чейни оттура асиядики қазақистан вә шәрқий явропадики бир қисим дөләтләрни зиярәт қилди.

Америка муавин президентиниң оттура асиядики әң чоң дөләт вә мол енергийә мәнбәсигә игә қазақистанни зиярәт қилиши көзәткүчиләрни техиму җәлип қилди. Буниңдин бир һәптә илгири америка дөләт мәҗлисидә америкиниң оттура асия сиясити һәққидә гувалиқ бериш йиғини өткүзүлүп, оттура асия мәсилиси музакирә қилинған иди.

Америкиниң оттура асияниң муһимлиқини күнсайин тонуп йәтмәктә

Америка қошма шитатлириниң оттура асия мәмликәтлири билән болған һәмкарлиқ мунасивәтлири күнсайин күчәймәктә шуниңдәк йәнә вашингтонниң райондики истратегийилик мәнпәәтлиригә болған русийә вә хитай тәрипидин пәйда қилиниватқан риқабәтләрму охшашлар күчәймәктә. Бу мәсилә америка һөкүмитини буниңдин кейин оттура асия райониға нисбәтән қандақ бир үнүмлүк сиясәт қоллиниш чарә-тәдбирлири һәққидә ениқ бир йөлүнүш бекитишкә үндимәктә.

Нөвәттә, оттура асия районида америкиниң мәйдани билән ашкара қаршилишиватқан дөләт өзбекистан болуп, өткән йилидики әнҗан вәқәсидин кейин өзбекистан америкиниң әнҗан вәқәси һәм бу дөләттики демократик ислаһат мәсилилири һәққидики тәклиплирини рәт қилипла қалмастин бәлки, америкиниң бу дөләттики хәйрихаһлиқ ярдәм тәшкилатлирини шуниңдәк һәрбий базисини тақиди һәмдә бу дөләттики азадлиқ радиоси, б б с радиоси қатарлиқ хәлқаралиқ ахбарат органлириниң хизмәт орунлирини тақивәтти. Бу әһвалларниң вашингтон рәһбәрлиригә тәсир көрсәтмәй қелиши мумкин әмәс.

Өзбекистанға әмбарго бериш тәклиплири мәйданға чиқти

Америка авази радиосиниң 10 - майдики учуридин мәлум болушичә, икки нәпәр америка дөләт мәҗлис әзаси өзбекистанниң инсан һоқуқиға қиливатқан таҗавузи түпәйлидин , униңға иқтисадий әмбарго йүргүзүши тәклип қилди. Бу икки нәпәр җумһурийәтчиләрдин келип чиққан мәҗлис әзалири өзбекистан президенти ислам кәримоп бир хәлқаралиқ тәкшүрүш гурупписиниң өткән йилидики әнҗан вәқәси җәрянида демократийә тәләп қилған кишиләрни өлтүрүш вәқәси һәққидә тәкшүрүш елип беришқа рухсәт қилғандин кейинла өзбекистанға қаритилған иқтисадий ембаргони бикар қилишқа болидиғанлиқини оттуриға қойди. Улар өзбекистанда инсан һоқуқиниң дәхли-тәрүзгә вә сиясий өктичиләрниң зиянкәшликкә учраш әһвалиниң күнсайин еғирлишиватқанлиқини көрситишкән.

Әлвәттә, ташкәнт рәһбәрлириниң өзбекистан пуқралириниң демократик һоқуқлирини еғир дәриҗидә дәпсәндә қиливатқанлиқи узундин буян хәлқаралиқ инсан һоқуқи тәшкилатлири шуниңдәк өзбекистан өктичи тәшкилатлири тәрипидин хәлқара җәмийәткә билдүрүлүп келивататти, шитаби вашингтондики өзбекистан демократик қурултийи бу мәсилидә бир қанчә қетим билдүрүшләрни елан қилди. Мәзкур қурултай рәһбәрлири абдурейим полатов вә җаһангир мәмәтоп қатарлиқлар изчил түрдә хәлқара җәмийәткә өзбекистандики вәзийәт һәққидә мәлумат берип кәлмәтә.

Дөләт мәҗлисидә мәхсус оттура асия бойичә йиғин ечилди

Америка авази радиосиниң учуридин қариғанда, өткән һәптидә америка дөләт мәҗлисидә " америкиниң оттура асиядики сиясити" дегән тема астида бир гуваһлиқ бериш йиғини өткүзүлгән болуп, мәзкур йиғинда сөзлигәнләр америка ташқи ишлар министирилиқиниң оттура вә җәнубий асия ишлири бойичә ярдәмчә министири ричард бавчир һәмдә дөләт мудапиә министирлиқиниң муавин ярдәмчи министири җемис макдугал қатарлиқлар иди.

"Оттура асия америка қошма шитатлири үчүн истратегийилик җәһәттин муһимдур" дәйду ричард бавчир " биз оттура асия дөләтлириниң районниң бихәтәрлики вә муқимлиқини капаләткә игә қилиш үчүн өзара вә америка билә һәмкарлашқан, демократийилашқан вә гүлләнгән мәмликәтләрдин болуп тәрәққи қилишини илгири сүрүмиз".

Америка дөләт мудапиә министирлиқиниң муавин ярдәмчи министири җемис макдугал сөзидә америкиниң оттура асия дөләтлири билән болған бихәтәрлик, терроризимға қарши туруш вә һәрбий һәмкарлиқ қатарлиқ саһәдики иш бирликиниң муһимлиқини тәкитләш билән һазир америкиниң қирғизистан билән манас һәрбий базисиниң кира һәққи мәсилисидә сөһбәтлишиватқанлиқини, кира һәққиниң өстүрүлүши мумкинлики һәмдә иккила тәрәп қобул қилалайдиған қарарға кәлгәнликини билдүргән.

Хәвәрдә көрситилишичә, йиғинда сөз қилған "әркинлик өйи" ниң вәкили лиза девис оттура асиядики демократийә мәсилилирини тилға елип, америка һөкүмитини райондики демократик тәрәққиятқа көңүл бөлүшкә чақирған.

Йиғинда йәнә оттура асия районидики хитай вә русийә һәм иранниң тәсири мәсилилириму музакирә қилинған болуп, шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң райондики роли һәққидә сөз болғанда, бәш бурҗәклик бинаниң рәһбири әрбаби җемис макдугал" биз шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң ишлирини диққәт билән көзиватимиз" дейиш арқилиқ шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң астана йиғинида америкиниң һәрбий базисиниң вақит җәдвилини бекитишни тәләп қилишидин бәш бурҗәклик бинаниң биарам болғанлиқини, оттура асиядики америкиниң һәмкарчилиридин бу тәшкилатниң иҗабий тәрәпкә қарап тәрәққи қилишиға көңүл бөлүшини күтидиғанлиқини илгири сүргән.

Йиғин қатнашқучилири ахирида, оттура асия вәзийитиниң мурәккәп икәнликидин униң вәзийитини баһалашниң тәслики , шуңа америкиниң оттура асия райониниң бихәтәрлики вә муқимлиқини капаләткә игә қилишқа зор диққәт етибарини беришини тәклип қилған.

Дик чейни оттура асияға кәлди

Көзәткүчиләрниң қаришичә, өткән һәптидә, америка муавин президенти дик чейниниң қазақистанни зиярәт қилип, америка билән қазақистанниң һәмкарлиқлирини күчәйтиш пикирлирини оттуриға қоюши шуниңдәк улапла русийиниң демократийә инсан һоқуқи мәсилилиридә чекинип кәткәнликини тилға елип москвани тәнқид қилиш, америка қошма шитатлири билән оттура асия вә кавказийә енергийә районлирида мәнпәәт тоқунушлирини җиддийләштүрүватқан русийигә нисбәтән агаһландуруш болған. Дик чейниниң қазақистан сәпири америкиниң оттура асия сияситидә йеңи башлиниш болуп қелиши мумкин икән.(Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт