"Noruz hariqi" Uyghurlar arisida ghulghula peyda qildi

• Ixtiyari muxbirimiz erkin tarimning bu heqtiki melumati
• Download story audio

"Noruz hariqi" élani

Uyghur diyarida haraq istimalining kündin - kün'ge éship bérishigha egiship haraq ishlepchiqiridighan zawutlarmu köplep meydan'gha kelmekte. Ular istimalchi Uyghurlarning diqqitini tartish üchün haraqlirigha Uyghurlargha a'it bolghan tarixi shexislerning, qedimi yer makanlarning we bayramlarning isimlirini qoyushmaqta.

Téxi yéqindila "noruz hariqi" markiliq bir haraq bazargha sélnighan bolup, igilishimizche bu haraq zawuti qeshqer wilayitining mekit nahiyiside bolup, xojayini xitay iken. Bu haraqning élanini qeshqerning hemme yéride körgili bolidighan bolup, haraq qépigha hetta meschit resimi chüshürülgen iken. Haraq élanda bolsa "ésil bayram noruz, qeshqerning isil hariqi noruz, qershqerliklerning özining hariqi noruz" deydighan sözler ishlitilgen iken.

Bu ehwal keng Uyghur ammisining qattiq naraziliqini qozghawatqan bolup, ular bu isimlerning haraqqa qoyilishinig milli kemsitish ikenlikini ilgiri sürüshmekte. Bizning Uyghur diyaridiki tor betlerdin biri bolghan diyarim tor bétidin melumat élishimizche noruz hariqidin burun yene téxi héyitgah, turpan qizi, oghuzxan, barchuq haraqlirimu bazargha sélnighan iken. Yene texi dombira markiliq haraqmu bazargha sélnighan bolup, qazaqlar erz qilghan bolsimu markini emeldin qalduralmighan iken.

Biz Uyghur ammisining bu naraziliqlirini körgendin kéyin, noruz hariqi zawutining zawut bashliqi zho'u ependige téléfon qilip uningdin so'allarni soriduq: xewerlerge qarighanda bu markining ustidin Uyghurlar erz sunmaqchi bolghan iken, shundaqmu? yoq. Bezi kishiler buninggha inkaslarni berdi. Shunga biz hazir markimizni özgertmekchi boluwatimiz. Undaqta siler Uyghurlar naraziliq inkasliri tüpeylidin bu markini özgertemsiler? shundaq. Bir milli yoldash bu markining muwapiq emeslikini bizge dédi. Shunga biz buni özgertishni qarar qilduq. Siler burun bu markining muwapiq bolmaydighanliqini bilmemtinglar? biz eyni waqitta bu qeshqerning yerlik mehsulati bolghandin kéyin, uning üstige noruz bayrimini baharni kütüwalidighan bayram, qurban héyit we rozi héyitqa oxshash dini bayram emes, dep qarap noruz ismini qoyghan iduq. Bu isimni téxi bizning nahiyining kommunist partiye sékrétari qoyup bergen idi. Biz ichkiridin chiqip shinjangda tijaret qiliwatqan bolghandin kéyin bu yerning ehwalini yaxshi bilmeymiz. Shunga bu inkas kelgendin kéyin markini özgertimiz. 10 - Ayda yéngi markigha ötimiz. Hazir biz noruz hariqini ishlep chiqirishtin toxtattuq.

Türkiyide yashawatqan jo'urnalist abdulbaqi ependi we istanbulda pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy turkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining mu'awin bashliqi exmetxan özlirining noruz ismini haraq markisi qilip ishlitish heqqidiki qarashlirini otturigha qoydi.