"Medeniyet inqilabi" heqqidiki yéngi tetqiqatlar (2)


2006.05.16

Jin jung ependining bayan qilishiche, hazir yéshi 60 etrapidiki xitay rehberliri eyni waqitta qizil qoghdighuchi. Yuqiriy derijilik kommunist emeldarlirining medeniyet inqilabida jinayet ötküzgen baliliri hazirgha hakimiyet béshida turuwatidu.

Medeniyet inqilabida jinayet ötküzgenler hazirgha qeder hakimiyet béshida

Mesilen: hazir tashqi ishlar minisitirliqidiki li jawshin, jama'et xewpsizliki minisitirliqidiki lyujin dégenler, ularning hazirqi obrazi, gep sözi we yürüsh -turushidin qarighandimu, ularning eyni waqittiki qizil qoghdighuchilargha xas mijezi téxiche özgermigen. Déng shawpingning qizi déng lin eyni waqitta béyjingde qizil qoghdighuchilarning gözetchisi bolghan. Bu gözetchiler béyjingde urup öltürüwetken adem az emes.

"Birleshme heriket" dep atalghan teshkilattiki tenlifu del eyni waqitta qandashliq neziriyisini terghip qilghan, ishchi, déhqan kadirliri ewladmu -ewlad hoquq tutush kérek, qalghan "itning küchükliri"ge hoquq bermeslik kérek, dep ochuq jakarlighan kommunist ewladi. Eyni waqitta mutleq köp sanliq xelq bu neziriyige qarshi turghan. Gerche shu waqitta hökümet uni eksiyetchi neziriye otturigha qoyghanliqi üchün jazalandi dep élan qilghan bolsimu, emeliyette u ismini özgertip yüriwergen, belki gugung muziyining bashliqliqigha teyinlen'gen. "Birleshme heriket" dégen qizil qoghdighuchilar teshkilatidiki boshiley hazir xitayning soda minisitiri. Hazir hoquq tutuwatqan bundaq kona qizil qoghdighuchilarning héchqaysi ta hazirgha qeder özining xataliqini tunup gunahini yuyush heqqide ipade bildürgini yoq. Belki hökümet ularning epti-beshirisini yushurmaqta.

Jin jung ependi erkin asiya radi'osining muxbirigha medeniyet inqilabi jeryanida xu jintaw bilen chingxu'a uniwérsitétida bille oqughan, "sitong yumshaq détal shirkiti"ni qurghan, xu jintaw bilen yéqin munasiwette bolup kelgen wen rünnyen ependining maqalisini tunushturghan. Uning bayan qilishiche, wen rünnyen ependining bayanliri medeniyet inqilabiy dewride qizil qoghdighuchi bolghan, shuningdin kéyin hazirgha qeder kommunist hakimiyitide bashliq bolup turuwatqan kishilerde qanchilik ilgirilesh bolghanliqini bilish jehette nahayiti ehmiyetlik.

Xu jintaw heqqidiki eslimiler

Wen rünnyen ependining "mining chingxu'a uniwérsitétidiki yillirim" dégen eslimiside bayan qilinishiche, buningdin 40 yil burun, wen rünyen ependi xu jintaw bilen yataqdash bolup, bir ashxanida tamaq yigen, bir yachékida partiye turmushi ötküzgen, bille sayahet qilghan. Wen rünnyen chingxu'a uniwérsitétining sen'et ömikide turghanda, xu jintaw uning siyasiy koméssari bolghan . Eyni waqitta , ‏-dep bayan qilidu wen rünnyen, ‏- bizning ömektiki xu jintaw qatarliq 4 koméssar birlikte "chingxu'a uniwérsitéti shi'en emes, yen'en" dégen chong xetlik gézitni yézip ishenchke érishken. Bizning komésssarlar ichide xu jintaw ikkinchi qol bashliq bolsimu, emma u mijezi salmaq, bashqilarni chüshinishke mahir, adette yighinlarda yolyuruq bermey peqet qoshumche chüshenche bérishkila adetlen'gen, hemme ishta "épi bar" erbap bolghachqa, biz uni "bash serdar" dep atilwalghan iduq.

Xu jintaw chingxu'a uniwérsitéti suchiliq pakoltétining 65 ‏- yili oqush püttüridighan oqughuchisi bolsimu, ‏- dep bayan qilidu wen rünnyen ependi, ‏- emma u 1968 ‏- yilighiche mekteptin ketmigen. Bu jeryanda siyasiy koméssar bolup turghan. U chingxu'a uniwérsitétida konsérwatip qizil qoghdighuchi idi. Xu jintaw 1982 ‏- yili gensu ölkilik partkomdin béyjingdiki merkiziy partiye mektipige kelgende, men xitay penler akadémiyisining hésablash merkizide ishlewatattim, u yashlar ittpaqi merkiziy komitétigha yötkelgendin kéyinmu pat -pat uchriship turduq.

Men 1984 ‏- yili komputér saheside tunulghanda, xu jintaw guyjuda partkom shujisi idi, biz shu yili uning ishxanisida uchrashtuq, ‏- dep eslimisini dawamlashturidu wen rünyen ependi, ‏- 1989 ‏- yili tyen'enmén meydanida oqughuchilar herikiti bolghanda, men xu jintawgha nisbeten yaxshi arzu-téleklerde boldum. Emma shuningdin kéyin xéli bir mezgilgiche xu jintawning qaysi yolni tallighanliqini perqlendürelmidim. Kéyin, xu jintaw resmiy textke chiqqandin kéyinla , gérmaniyige nasistlarni tetqiq qilishqa adem ewetkende, buni néme üchün qiliwatqanliqini taza chüshinelmigen idim. Kéyin, xu jintaw xu yawbangni xatirileshte ching turghanda, men uningdin azraq ümid kötkenmu boldum. Biraq , ‏- dep bayanini dawamlashturidu wen rünnyen ependi, ‏- xu jintaw kubadin, shimalyi koriyidin öginishni otturigha qoyghanda, men uningdin ümid üzdüm. U medeniyet inqilabining yolini dawamlashturushqa bashlighan idi.

Medeniyet inqilabining bashlinishi

"Amérika awazi"ning 16 ‏-may küni élan qilghan xitayda buningdin 40 yil burun yüz bergen medeniyet inqilabi heqqidiki ‏xewiride éytilishiche, "medeniyet inqilabi" dégen heriketni xitay kommunistik partiye merkiziy komitét siyasiy byurosi 1966 ‏- yili 5 ‏- ayning 16 ‏- küni mexsus uqturush tarqitip qozghighan. 5 ‏- Ayning 28 ‏- küni mawzédongning ayali jang ching bashchiliqidiki medeniyet inqilabiy guruppisi qurulghan. 6 ‏- Ayning 1 ‏- küni xelq géziti "barliq jin-sheytanlarni süpürüp tashlayli" dégen bashmaqalini élan qilghan. 8 ‏- Ayning 18 ‏- küni mawzédung tyen'enmén rawiqigha herbiy kéyim kéyip chiqip qizil qoghdighuchilar bilen körüshken. Shuningdin kéyinki üch ay waqit ichide 11 milyon qizil qoghdighuchi mawzédungning aldida parattin ötken. 1968 ‏- Yilidin 1976 ‏- yilighiche "qayta terbiye körüsh" dégen nam bilen yézigha qoghlan'ghan oqughuchi sani 16 milyon.

Erkin asiya radi'osi muxbiri shinyüning xongkongdin xewer qilishiche, xitay hökümiti mushu künlerde medeniyet inqilabi yüz bergenlikining 40 yilliqini xatirileydighan her qandaq pa'aliyetlerning yolgha qoyulushini, herqandaq uchur wastilirining bu heqtiki uchurlarni xewer qilishini men'i qilghan. Emma xitay hökümiti "bir dölette iki xil tüzüm" yolgha qoyuwatqan xongkongda bu cheklimige oxshimighan pikir mewjut.

Muxbirimizning igilishiche, mushu künlerde Uyghur aptonom rayonida buningdin 40 yil burun Uyghur xelqighe qosh balayi apet keltürgen "medeniyet inqilabi" toghrisida Uyghurlarning erkin pikir bayan qilishi mumkin emes, belki mushu künlerde ,xitay kommunistik partiye siyasiy byurosining ezasi, shinjang Uyghur aptonom rayonluq partkom shujisi wang léchu'en Uyghur yurtlirida qattiq zerbe bérish dégen basturush herikitini yolgha qoymaqta. (Weli)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.