Далай лама ху җинтав билән бирла чағда америкини зиярәт қилиду


2006-04-12
Share

Хуҗинтав вә далай ламаниң америкиға болған зиярәтлири бир вақитқа тоғра кәлди

Хитай дөләт рәиси ху җинтав 4 - айниң 20 - күни тунҗи қетим ақ сарайни зиярәт қилип, президент буш билән икки дөләт мунасивити, хәлқара вә район характерлик мәсилиләргә четилидиған темилар бойичә сөһбәт елип баридиған бир пәйттә, тـибәт роһани даһиси далай лама америкини зиярәт қилиду. Буш һөкүмити бейҗиң даирилирини далай лама билән сөһбәт елип беришқа вә тибәт мәсилисини һәл қилиш қәдимини тезлитишкә қистимақта.

Далай ламаниң америка зияритиниң орунлаштурулиши

Мәркизи вашингтондики хәлқара тибәт һәрикити ишханисиниң баянатчиси кате саундерсниң франсийә ахбарат агентлиқиға ашкарилишичә, далай лама җүмә күни сан- франсискоға келип бу йәрдики тибәт мусапирлири билән көрүшүп 4 - айниң 27 - күни җәнуби америкида башлинидиған икки һәптилик динлар ара диалог йиғиниға қатнишиш үчүн йүрүп кетидикән. Далай ламаниң 14- април күни сан - франсискоға келиши билән хитай дөләт рәиси ху җинтавниң 18 - април күни сятил шәһиридин башлинидиған америка зияритиниң охшаш бир вақитқа тоғра кәлгәнлики көзәткүчиләрниң диққәт қозғимақта. (Кате саундерс)

Хәлқара тибәт һәрикити ишханисиниң баянатчиси кате саундерсниң ашкарилишичә, далай лама җәнуйи америкида өткүзүлидиған икки һәптилик хәлқара диний етиқадлар ара диалог йиғиниға қатнишиштин бурун, сан - франсискодики тибәтлик мусапирларни йоқлайдикән. Җәнубий америкида өткүзүлидиған хәлқара динлар ара диалог йиғини 4 - айниң 27 - күни башлиниду. Лекин ху җинтав 18 - априлда сиятилға йетип келип, 20 - април күни вашингтонда президент буш билән тарихий характерлик сөһбәт елип бариду. (Кате саундерс) лекин кате саундерс, " далай лама билән ху җинтавниң бирла вақитта америкида пәйда болуши илгири йүз берип бақмиған әһвал әмәс " дәйду. Униң әскәртишичә, ху җинтав өткән йили 9 - айда б д т ниң башлиқлар йиғиниға қатнишиш үчүн америкиға кәлгән чағда далай лама америкини зиярәт қилмақта икән. Лекин далай лама билән ху җинтавниң бу қетим бирла вақитта америкида пәйда болуши, хитай даирилири йеқинда далай ламаниң җуңгони зиярәт қилишиға йол қоюш мүмкинчилики үстидә тохталғандин кейин йүз бәрди.

Бейҗиң һөкүмитиниң далай ламаниң җуңгони зиярәт қилишиға рухсәт бишарити вә шәртлири

Франсийә ахбарат агентлиқиниң әскәртишичә, бейҗиң тибәт роһани даһисиниң хитайни зиярәт қилишиға йол қоюлидиғанлиқидин бишарәт бәргәндин кейин, тибәт мәсилиси америка - хитай башлиқлар сөһбитиниң темиси болуп қалидиғанлиқи муәййәнләшкән болди. Лекин бейҗиң һөкүмити далай лама тибәт мустәқиллиқидин ваз кәчкәндила андин униң җуңгони зиярәт қилишиға йол қоюлидиғанлиқини билдүрмәктә. ‏(Кате саундерс) президент бушниң ху җинтавға " далай ламаниң хитайни зиярәт қилиш мәсилисини оттуриға қоюшини, бейҗиң билән далай лама вәкиллири арисида елип бериливатқан сөһбәтни қоллайдиғанлиқини билдүрүшини үмид қилимиз " дәп тәкитлигән кате саундерс, " президент буш далай ламаниң тибәткә қайтишқа тәшна икәнликини билиду, лекин униң әң көңүл бөлидиғини тибәт хәлқиниң тәқдири " дәйду.

Америка һөкүмитиниң тибәт мәсилиси үстидики қариши

Президент буш 2005 - йили 11- айда хитайни зиярәт қилиштин бурун далай ламани ақ сарайда қобул қилған вә ху җинтав билән учрашқанда хитай рәһбәрлирини далай лама билән сөһбәт өткүзүшкә вә уни хитайға тәклип қилишқа үндигән шундақла далай ламаниң мустәқиллиқ тәләп қилмайдиғанлиқини билдүргән. У, йеқинда вашингтондики әркинлик сарийида сөзлигән бир нутуқида,ху җинтав билән икки дөләт сода мунасивити, тәйвән, шималий корийә вә ядро қораллар мәсилисини сөзлишиш билән биргә, диний әркинлик вә тибәт мәсилиси үстидә музакирә елип баридиғанлиқини ашкарилиди. (Җорҗи буш) президент буш, шу қетимқи нутуқида ху җинтавни "әркин базардин қорқмиғанға охшашла әркин җәмийәттинму қорқмаслиққа " чақирған. Далай лама бу йил 3- айда бейҗиң һөкүмитигә җуңгони зиярәт қилиш тәклипи қоюп, хитай һөкүмитиниң җуңгодики будда тавапгаһлирини зиярәт қилишиға йол қоюшни тәләп қилди. Далай ламаниң тәклипигә йеқинда хитай дөләтлик диний ишлар идариси башлиқи йей шяввен җавап қайтурған. У, "әгәр далай лама тибәт мустәқиллиқини қоғлишиштин үзүл - кесил ваз кәчсә, униң җуңгони зиярәт қилиш тәлипини ойлушуп көрүшкә болиду " дәйду. ( Лю шавҗу)

Җуңго һөкүмити тибәт мәсилиси үстидә “кишини елһамландуридиған” бишарәтлири

Америкида қурулған җуңго истратегийә тәтқиқат орнидики лю шявҗу, йей шяввенниң сөзлирини бейҗиң һөкүмитиниң далай лама билән яришишқа интиливатқанлиқини көрситидиған вә кишини "илһамландуридиған бишарәт" дәп баһа бәрмәктә. Бу әһвалда дарамсаладики тибәт сәргәрдан һөкүмити хитай һөкүмитигә қарши позитсийисини юмшутушқа башлиди. Тибәт сәргәрдан һөкүмитиниң америкидики тибәт мусапирлириға тарқатқан бир уқтурушида, " җуңго дөләт рәиси ху җинтав пат йеқинда америкини зиярәт қилмақчи. Зиярәт җәрянида тибәт мусапирлири вә тибәт мәсилисини қоллиғучиларниң намайиш қилмаслиқини, ху җинтавниң зияритигә оңушсизлиқ яритип бәрмәсликини тәләп қилимиз " дейилгән. Ху җинтав, вашингтонға қәдәм қойғанда униңға қарши намайиш өткүзүшкә тәйярлиниватқан америка уйғур җәмийитиниң рәиси нури түркәлниң әскәртишичә, бейҗиң һөкүмити далай ламаниң хитайни зиярәт қилишиға йол қоюш бишаритини бериватқан бир чағда, тибәт сәргәрдан һөкүмити оттуридики мунасивәтни йирикләштүрүветиштин еһтият қилған болуши мүмкин. (Нури түркәл) лекин нури түркәл, тибәт сәргәрдан һөкүмитиниң қарари америка уйғур җәмийитиниң ху җинтавға қарши намайиш өткүзүш пиланиға тәсир көрсәтмәйдиғанлиқини билдүрмәктә. (Нури түркәл).

Тибәт мәсилисиниң тәрәққияти вә бу тоғрисики үмүдләр

1959 - Йилдики тибәт қозғилиңи мәғлуп болған буян , сүргүн һаятида яшап келиватқан далай лама, тибәт мустәқиллиқидин ваз кечип алий аптономийә тәләп қилидиғанлиқини җакарлиғанға 10 йил болуп қалди. Лекин хитай һөкүмити тибәт районидики ишғалийитини тибәтни азат қилиш вә тибәт хәлқини феодализимниң асаритидин қутулдурүш һәрикити, дәп чүшәндүрмәктә. Ху җинтав, илгири хели узун мәзгилләргичә тибәт аптоном райони парткоминиң секритари болуш сүпити билән районни һәрбий қанун - түзүмләр билән идарә қилишқа рәһбәрлик қилип, миңлиған тибәтликниң, раһибә вә раһибларниң түрмигә ташлинишини кәлтүрүп чиқарди. Лекин хәлқара тибәт һәрикитиниң баянатчиси кате саундерс, " йей шяввенниң баянати җуңго далай ламаниң зиярәт мумкинчиликини чәткә қақмайдиғанлиқидин дирәк бериду, "дәйду. " У җуңгониң йеңи дәвр рәһбири болуш сүпити билән бу нәрсиләрниң тибәт мәсилисидә униңдин қалған бирдин ‏- бир мирас болуп қелишини халимаслиқи мүмкин " дәп тәкитлигән саундерс, ху җинтавниң тибәткә рәһбәрлик қилған йилларда йолға қойған сияситини има қилип, " биз ху җинтав әпәндиниң шуни есидә тутушини үмид қилимиз, тибәт мәсилисини тинч һәл қилиш тибәтниң келәчики үчүнла әмәс, җуңгониң келәчики үчүнму чоңқур вә иҗабий рол ойнайду " деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт