Үч нәпәр тибәтлик мустәқиллиқни тәрғип қилиш гумани билән түрмигә ташланди


2004.09.28

Әркин асия радиоси тибәт бөлүминиң игилигән хәвиригә қариғанда, сичүән өлкисиниң каридзи тибәт аптунум области диракго наһийисидики чогри бутханисиниң икки нәпәр раһиби топдин вә дизокар, шундақла тибәтлик лобсаң сериң бу йил 8 - айда үч йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинди. Хитай һөкүмити бу үч кишини 7 - айда һөкүмәт бинасиға тибәтниң мустәқиллиқини тәрғип қилидиған бир йүрүш тәшвиқ варақлирини чаплиған дәп әйиплигән. Әмма бу әһваллардин хәвәрдар бир қисим кишиләрниң тибәт бөлүмигә ашкарилишичә, бу үч киши 7 - айниң 27 - күни чогри бутханисиниң шивитсийидин кәлгән тибәтлик раһиб дираксий ринпочини күтивелиш мурасимиға қатнашқан. Хитай һөкүмәт даирилири мурасимға қатнашқан 60 нәччә кишини нәқ мәйданда тутуп кәткән болуп, бу үч кишиму тутулғанлар арисида икән.

Чәттин кәлгән раһипни күтивелиш мурасимиға қатнишишму гунаһ

Мәзкүр күтивелиш мурасимиға қатнашқан, нөвәттә нипалда турушлуқ бир тибәтлик әйни вақиттики әһвалларни мундақ дәп билдүрди:

- У қетимқи күтивелиш мурасимиға қатнашқан меһманлар диний байрақларни күтәргәнти. Бәзи байрақларға қарлиқ чоққидики ширниң етилип турған сөрити чүшүрүлгән. Бу сөрәт хитай һөкүмити тәрипидин чәкләнгән тибәт дөлитиниң байриқиға интайин охшап кетиду.

юқури җәриманә қоюлған

Әркин асия радиойимиз игилигән мәлуматларға қариғанда, күтивелиш мурасимида тутулған көп қисим кишиләр бир нәччә күндин кийин қоюп берилгән. Хитай сақчи даирилири бәзиләргә 6000 йүән җәриманә қойған. Йәнә бәзилири тутуп турулған мәзгилдә қаттиқ таяқ йәп, маңалмай қалған. Шивитсийидин юртиға кәлгән раһиб дираксий ринпочи әслидә хитайда икки ай турушни пиланлиған болуп, қолға елиш вәқәсидин кийин пиланини өзгәртип, узун өтмәйла шивитсийигә қайтқан.

Топдин қатарлиқ үч нәпәр раһибниң дилоси һәққидә радиойимиз тибәт бөлиминиң мухбири сичүәнниң диракго наһийисидики дөләт бихәтәрлик идарисиға телифон қилғинида, телифонни алған һөкүмәт әмәлдари бу дило һәққидә мәлумат беришни рәт қилип, бу дилониң "мәхпийәтлик" икәнликини билдүрди.

Диний әркинлик вә сөз әркинликини қаттиқ чәкләнгән

Тибәтниң диний даһиси далай ламаниң сүргүндики һөкүмитиниң җәнвәдә турушлуқ кишилик һоқоқ әмәлдари самбдин әпәнди әркин асия радиойимизниң зияритини қубул қилғанда, хитайда кишиләрниң диний етиқати үчүн бастурилидиған, һәтта түрмигә ташлиниған әһваллириниң интайин омомийлашқанлиқини билдүрүп, мундақ диди:

- Хитай һөкүмити диний әркинлик вә сөз әркинликини қаттиқ чәкләш сияситини йүргүзиватиду. Тибәттиму шундақ. Йеқинда қамақ җазасиға һөкүм қилинған бу үч тибәтлик пәқәт өзлириниң диний әркинликини қоғлашқан. Тибәтниң мустәқиллиқини тәрғип қилған әмәс. Чүнки далай лама аллибурун хитай һөкүмитигә тибәтниң мустәқиллиқини истимәйдиғанлиқини очуқ ипадилигән. Далай ламаниң бу гәплири интайин җидди түс алған. Бирақ хитай һөкүмити бу нуқтини чүшәнмәйватиду. Нурғун кишиләр пәқәт өзлири турмушта учраватқан иҗтимаий мәсилиләрнила оттуриға қоймақчи болсиму, бирақ хитай һөкүмити буни қубул қилмай, пуқраларниң дәрдигә йәтмәйду.

Америка ташқи ишлар министирлиқи йеқинда елан қилған 2003 - йиллиқ дуня кишилик һоқоқ доклатида, хитай һөкүмитиниң тибәттә сиясий мәһбусларни тутуш вә қамаш әһваллири 1996 - йили әвҗ елип юқири пәллигә чиққандин кийин нөвәттә бираз азийишқа қарап кетиватқанлиқини, бирақ сичүән өлкисиниң бәзи җайлири , болупму илгири тибәтниң территорийисидики кардзи тибәт аптунум областида, сиясий мәһбуслар саниниң барғансири ешиватқанлиқини көрсәткән. Мәзкүр доклатта көрситилишичә, тибәтләр олтурақлашқан раюнларда кишилик һоқоқ вәзийити йәнила начар икән. (Арзу)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.