Uyghur yurtlirida yéngi yéza qurush dep atalghan yerlik en'enilerni yoq qilish herikiti dawamlashmaqta

2006-10-05
Élxet
Pikir
Share
Print

‏Men yéqinda Uyghur yurtlirini yene ziyaret qildim, ‏-‏-‏- dep bayanini bashlaydu hazir béyjingda turuwatqan musteqil yazghuchi wang lishong ependi yéqinda erkin asiya radi'osi üchün yazghan bir obzorida, ‏-‏-‏- men barghanliki jayda 'sotsiyalistik yéngi yéza qurush' dep atilidighan bir heriket boluwétiptu. Déhqanlarning öylirini chéqiwétip, bir tutash pilanlan'ghan ölchem buyiche yéngi öyler séliniwétiptu. Yéngidin sélin'ghan öylerning shekli birxil. Hemmisi bir siziqqa tizilghan. Bezi yézilarda gerche déhqanlarning burunqi öyliri chéqilip, mehelliler xarabiliqqa oxshap qalghan bolsimu, emma uning ornigha téxi 'sotsiyalistik yéngi öyler' sélinip bolmaptu. Men körgen her bir mehelle xuddi bir meydan chong urushta xarap qilin'ghan mehellilerge oxshap qalghan idi.

Wang lishong ependining teswirlishiche, Uyghur yézilirida adette igiz - igiz sege térekler, üzüm barangliri qaplap turghan pak -pakize hoyla-aramlar we meschitlerni egip shildirlap su éqip turatti. Bundaq körinishlerning özila bir güzel shé'ir idi. Hökümet bir tutash orunlashturmighan bundaq güzellik, yillar dawamida, xulum -xoshnilarning hajitige mas kélidighan muqim kishilik turmush munasiwitini shekillendürgen idi. Emma hazirqi bir tutash pilanlash Uyghur yéziliridiki tarixiy medeniyet jughlanmilirini, mehellilerning eslidiki teb'iy güzellikini we kishilerning en'eniwiy xoshnidarchiliq munasiwitini weyran qilghan.

Wang lishong ependining bayan qilishiche, Uyghurlar hazir bundaq 'sotsiyalistik yéngi yéza' dégen heriketning netijisidin endishe qilidu. Bu jay, zémin ularning özining tursa, néme üchün sirttin kelgenler buninggha xojayin boluwalidiken? Uyghurlar eslidiki öy-makanliridin köchüshni xalimaydu. Emma hoquq ularning özining qolida emes, köchmeske amali yoq. Hazir kona mehellilerde ériq - östeng sistémisi buzup tashlan'ghan, shunglashqa ular xitay hökümiti layihilep chiqqan 'sotsiyalistik yéngi yéza'gha köchmey amal yoq. Gerche hökümet her bir a'ilige 3000 yüen qoshumche pul bersimu, hökümet pilanlighan 'sotsiyalistik öy' üchün déhqanlar özliri yene 20 ming yüen pul tapshurmisa bolmaydu. Bunche köp pulni tapshuralmighan déhqanlar téxiche weyraniliqtiki kona öyliride turuwétiptu.

Wang lishong ependining teswirlishiche, Uyghur yéziliridiki 'sotsiyalistik yéngi yéza' herikitide peyda bolghan ehwallar hazir tibettimu peyda boluwétiptu. Gongga ayrodromidin lasaning sheher ichige kélidighan yolda, burunqi kona öylerning ornigha pütünley bir-birige tamamen oxshaydighan yéngi öyler sélinip boptu. Hemme öyning üstidiki dölet bayriqi qadaydighan tochkimu oxshash. Linzigha baridighan yolning ikki teripige sélin'ghan öylermu buninggha oxshaydiken. Öylerning ögzisidiki qangaltirlarni sirlighan sirning renggimu oxshash, ya hemmisi qizil ya hemmisi kök. Bu mehelliler xuddi xitaydiki waqitliq aramgahlargha oxshap qalghan. Emma bu jaydiki tarixiy medeniyet belgiliri, közge tashlinip turidighan mehelliler pütünley yoqalghan. Bu tibettiki 'sotsiyalistik yéngi yéza qurush' dégen heriketning karamiti. Medeniyet sewiyisi töwen emeldarlar buni özining siyasiy netijisi dep köz-köz qilidiken. Hazir tibettimu Uyghur yéziliridikige oxshash eslidiki mehellilerdiki tarixiy, milliy munasiwetlerni yoq qilidighan 'sotsiyalistik yéngi yéza' peyda boluwétiptu. Bu heriket emeliyette mustebit hökümetning xelqqe we erkinlikke mudaxile qiliwatqanliqi idi.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet