Xitay kelgüsi 5 yil ichide nopus tüzümini bikar qilishi mumkin

2008-01-24
Élxet
Pikir
Share
Print

Xewerlerge qarighanda xitay da'iriliri yérim esirdin köprek waqittin béri yolgha qoyup kéliwatqan nopus tüzümini bikar qilip, kimlik tüzümini yolgha qoyushi mumkin. Xitay döletlik islahat we tereqqiyat komitéti nopus tüzümini 3 yildin 5 yilghiche waqit ichide pütünley bikar qilish teklipini otturigha qoyghan. Mutexessisler, nopus tüzümi bikar qilinsa buning Uyghur ilidiki yéza - kentler bilen sheherler arisidiki perqni azaytishqa türtke bolidighanliqini, lékin yene bir jehette bu Uyghur ilining nopus qurulmisini ilgiriligen halda buzush rolini oynaydighanliqini eskertmekte.

Töwende muxbirimiz erkinning bu heqtiki melumatini anglighaysiler.

Xitayning hökümet kontrolluqidiki "Junggo géziti"ning bir xewiride eskertishiche, xitay döletlik islahat we tereqqiyat komitéti kelgüsi 3 yildin 5 yilghiche bolghan waqit ichide nopus tüzümini pütünley bikar qilip, buning ornigha bazar iqtisadining telipige yarisha bir tüzümni yolgha qoyush yeni yéza -sheher nopusi, dep ayrimay puqralar kimlik bilen xalighan yerge köcheleydighan we olturaqlishalaydighan bir tüzümni dessitish teklipi bergen.

Xitay döletlik islahat we tereqqiyat komitétining bash katipi ma lichyang, aldinqi küni muxbirlargha sheher - yézilarning tengpung tereqqiyati heqqide toxtilip, nopus tüzümining nurghun fonkitsiyiliri bikar qilinidighanliqini, 2020 ‏- yildin burun xitay déhqanlirining sheher ahalilirige oxshash ijtima'iy we erkin köchüsh hoquqliridin behriman bolidighanliqini bildürdi. Lékin xitay jama'et xewpsizlik ministirliqi nopus tüzümini bikar qilish teklipige qarshi chiqqan bolup, junggo gézitining xewiride j x ministirliqi nopus tüzümini bikar qilish jem'iyet amanliqigha paydisiz, dep qarshi turuwatqanliqini eskertmekte. Xitay hökümet da'irilirining perez qilishiche, 1 milyard 3 yüz milyon xitay nopusining texminen 10 % i köchme nopus bolup, ular yéza - kentler we iqtisadi namrat rayonlardin ayrilip chong sheherlerde yaki soda - sana'et merkezliride jan béqiwatqan aqqunlardur. Xitay tughut pilanlash komitétining melumatigha qarighanda xitaydiki aqqun nopusning sani 1973 ‏- yili 70 milyon bolghan bolsa, bu san 2003 ‏- yili 140 milyon'gha köpeygen.

"Nopus tüzümini bikar qilish Uyghurlargha paydisiz aqiwetlerni keltürüp chiqiridu"

Nopus tüzümi xitaydiki memliket xaraktérlik mesile bolsimu, lékin bu Uyghurlarning hayati we menpe'eti bilen zich munasiwetlik mesile. Nopus islahatining Uyghurlargha körsitidighan tesiride mutexessislerning köz qarshi birdek emes. Bezi mutexessislerning eskertishiche, xitay nopusining köplüki we xitay da'irilirining aqqunlarni Uyghur ilige jelp qilish siyasitini közde tutqanda nopus tüzümini bikar qilish Uyghur ilining nopus qurulmisini ilgiriligen halda özgertishke türtke bolidighan Uyghurlargha paydisiz aqiwetlerni kücheytidu.

Bu sözlerni amérikidiki jem'iyetshunas qahar barat radi'omizgha bergen bayanatida eskertti.

" Yéza - kent puqralirining erkin köchüshi kishilik hoquqi mesilisi "

Lékin nopus tüzümini bikar qilishni teshebbus qilghuchilarning eskertishiche, yéza - kent puqralirining erkin köchüsh hoquqi esli bir kishilik hoquqi mesilisidur. Bu qarashni teshebbus qilghuchilar, nopus tüzümi ötkenki 50 - 60 yilda aqqunlarning salametlik, ma'arip we ijtima'iy sughurta hoquqi tartiwélinip, puqralarning barawerlik prinsipigha xilapliq qilin'ghanliqini bildürmekte. Lékin xitay penler akadimiyisi nopus tetqiqat ornining bashliqi sey fang, b b s gha bergen bayanatida nopus tüzümini bikarqilish junggoning islahatidiki qiyin mesililerning biri, deydu. Uning eskertishiche, nopus tüzümini bikar qilish xitayda bir qatar ijtima'iy mesililerni yaritishi mumkin. U, " Yéza- sheher we rayonlar arisida ijtima'iy parawanliq, bolupmu ma'arip, dawalinish, pinsiye sughurtisi we eng töwen ma'ash chéki qatarliqlarda zor perqler mewjüt. Shunga eger siz bügün nopus tüzümini bikar qilip, erkin köchüshni yolgha qoysingiz , ijtima'iy parawanliqi töwen rayonlardiki nopus ijtima'iy parawanliqi yuqiri rayonlargha köchüshi tebi'iy. Bu nahayiti zor bésim peyda qilishi mumkin " dep tekitleydu. Sey fangning eskertishiche, bu ehwalni ongshashning yoli sheher bilen yézilar arisidiki perqni qisqartish bolupmu ma'arip, xizmet pursiti we dawalinish jehettiki perqni azaytishtur.

" Nopus tüzümi bikar qilinsa Uyghur ilige kéliwatqan xitay köchmenler yölünishini özgertidu "

Lékin amérikidiki doktor qahar baratning qarishiche, nopus tüzümi Uyghurlarning omumi menpe'etige paydisiz bolsimu, lékin yéza - kentlerde békinme halettiki Uyghur nopusining sheherlerge köchüsh we aktip emgek küchige aylinishigha paydisiz emes. Lékin yene bezi analizchilarning qarishiche, nopus tüzümi bikar qilinsa Uyghur ilige kéliwatqan xitay köchmenler éqimi yölünishini déngiz boyidiki rayunlar we chong soda - sana'et sheherlirige qaritip, Uyghur ilining nopus bésimini yenggillitishi mumkin. Chünki bu rayonlarning ma'ash we emgek shara'iti Uyghur ilige qarighanda köp yaxshi. Emma amérikidiki jem'iyetshunas doktor qahar barat bu qarashni ret qilidu. Nopus tüzümining bikar qilinishigha qarshi turghuchilar , nopus tüzümi bikar qilinsa bu chong sheherler yaki iqtisadi güllen'gen rayonlarning qatnash, ma'arip, dawalinish sahesidiki yükini éghirlashturuwétidu, dep qarimaqta.

Üyghur aptonom rayonining merkizi ürümchi axirqi mezgillerde köchmenler éqimining eng éghir bésimigha duch kelgen sheherlerning biridur. Közetküchilerning eskertishiche, köchmenler éqimining bésimi bu sheherde öy bahasining xitaydiki her qaysi ölke, aptonom rayonlar we béyjing, shangxeyge oxshash alahide sheherlerge qarighanda ösüsh sür'iti téz bolushni keltürüp chiqiripla qalmay, bu yene her yili oqush bashlash mewsümide ürümchidiki ottura -bashlan'ghuch mekteplerde sinip, parta - orunduqlar yitishmeslik ehwalini peyda qilmaqta.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet