Немә үчүн америкида әрзан нәрсә хитайда қиммәт?


2007-10-05
Share

Хитайдин келип америкини зиярәт қилған кишиләр, бу икки дөләттики мал баһасида наһайити чоң пәрқ барлиқини байқиған. Хитайлар интернет тор бәтлиридә " немә үчүн америкида мал баһаси шунчивала төвән?" дегән бир тема үстидә көп муназирә қилишти. Униңда бейҗиң университетидики бир иқтисадшунас америкида қисқа вақит илмий зиярәттә болуш җәрянида, алди билән америкидики алий талла базарлирида күндилик турмуш боюмлириниң, болупму кала гөши, сүт вә деңиз мәһсулатлириниң баһаси интайин төвән икәнликини байқиған. Буниңдин башқа йәнә, кийим-кечәк қатарлиқ башқа турмуш буюмлириниңму, болупму хитайда ишләпчиқирилған малларниң волмарт дегән талла базарда интайин әрзан баһада сетилидиғанлиқини көргән.

Бу мутәхәссис америкидики карнел университетида илмий зиярәттә болғанда, бай дәп һесабланмайдиған бир америкилиқниң қорусида турған. Бу америкилиқниң турмуши һечнимидин ғеми йоқ , наһайити раһәттә өтүватқанлиқини көргән. Хитайдин кәлгән бу иқтисадшунас алим " немә үчүн америкида мал баһаси шунчивала төвән?" дегән мәсилини базар риқабити нуқтисидин чүшәндүрүшкә тиришқан.

"Америкида екиспорт- импорт қилинидиған нәрсә әрзан әмма екиспорт- импорт қилинмайдиған нәрсә қиммәт"

‏-‏-Заманимизда һазир базар риқабити пүтүн йәр шариға кеңәйди. Америка пүтүн дуня даирисидин баһаси әрзан малларни сетивалалайдикән, ‏-‏- дәп язиду бейҗиң университетиниң бу иқтисадшунас мутәхәссиси тордашлар билән қилған муназирисидә. Униң баян қилишичә, америкида импорт қилғилиму, екиспорт қилғилиму болидиған товарларниң һәммиси әрзан. Әмма импорт қилғили яки екиспорт қилғили болмайдиған нәрсә, мәсилән , екиспорт қилғили болмайдиған йәр-земин вә өй қиммәт. Йеқинқи 10 йил ичидә америкида, һәтта кичик юртлардиму өй баһаси учқандәк өрләп кәткән. Екиспорт қилғили болмайдиған мулазимәтму әрзан, мәсилән: сәтирачлиқ. Америкида чач алғузса, баһаси аран он нәччә доллар, әмма җуңгода буниңдин 6 һәссә қиммәт. Америкилиқлар башқа дөләтләрдин мални әрзан сетивелип, униң бәдилигә яхши турмуш кәчүридикән. Әмма өзидики йәр-земин вә әмгәк күчиниң баһасиға кәлгәндә, башқа дөләтләргә интайин бехиллиқ билән муамилә қилидикән.

юқирида ейтилған гәпниң йерими дәлилсиз

‏-‏-‏-юқирида ейтилған гәпниң аз дегәндә йерими пакитсиз , ‏-‏-‏- дәп язиду әркин асия радиосиниң обзорчиси хәнсән әпәнди, ‏-‏- әмәлийәттә америкида, өй-земин баһаси асасән чоң шәһәрләрдә вә шәрқи деңиз қирғақлиридики районларда өрлиди, башқа мутләқ көп қисим кичик шәһәрләрдә өй-земин баһасини интайин юқири дегили болмайду. Әтрапида чимәнзарлиқ йери бар ялғуз өйниң баһаси адәттики бир хизмәтчиниң 10 йиллиқ киримидин төвән . Шәһәрдин йирақрақ җайдики туралғуларму қиммәт әмәс, бәлки чәтәлликләргиму ечиветилгән. Бәзи әқиллиқ чәтәллик оқуғучилар, һәтта мәктәптин бәргән оқуш пулидин пайдилинип қәрәллик қәрз елип, сетивалған өйни иҗаригә берип, оқуши пүткәндә көп кирим қазинип өз дөлитигә қайтип кетиду.

Башқа дөләтләрдики нормал турмуш шәкли хитайниң көзигә нормалсиз болуп көрүниду

‏-‏-‏- Хитайларниң әнәнивий қариши буйичә болса, йемәк- ичмәк камлимиса, иссиқ-соғуқтин ғәм қилмиса, турмуши яхши өткән болиду, ‏-- дәп мулаһизисини давамлаштуриду хәнсән әпәнди, ‏-‏-‏- хитайлар адәттә башқа дөләтләрдики әһвалларниму мушундақ көз қараш билән чүшәндүриду. Бундақ көз қараш әмәлийәттә, өмүр буйи бирқәдәр әқилгә мувапиқ иҗтимаий түзүмдә туруп бақмиған кишиләрниң күз қариши. Америкида бу мәсилини тәһлил қилиш үчүн илмий унван кәтмәйду. Чүнки заманивий ишләпчиқириш күчлири шараитида, һәр қандақ киши һорунлуқ қилмай ишләп қойсила, күндилик әқәллий турмуш чиқимидин ғәм қилиш һаҗәт әмәс.

Әгәр әмгәк қилған бир адәм бундақ турмуш көчүрәлмисә, шуниң өзи бир иқтисадий яки сиясий мәсилә. Хитайда кишиләр нормалсиз һаләттә турмуш көчүрүшкә адәтләндүрүлгән болғачқа, уларниң көзигә башқа дөләтләрдики нормал турмуш шәкли нормалсиз болуп көрүниду.

Хитайда әң етибарсиз нәрсә адәм, америкида әң етибарсиз нәрсә һөкүмәт

‏-‏-‏- Адәттә тулуқ базар риқабити болуп туридиған җайда мал баһаси базар риқабити болмиған яки базар риқабити контрол қиливелинған җайдики мал баһасидин төвән һәм мал сүпити техиму яхши болудиғанлиқи муқәррәр. Нормал җәмийәттә бу наһайити адди уқум, ‏-‏-‏- дәп мулаһизисини давамлаштуриду хәнсән әпәнди, ‏-‏-‏- бу мәсилини чүшиниш үчүн алди билән шуни чүшиниш керәкки, хитайда әң етибарлиқ, қиммәт нәрсә, америкида кишини һәйран қалдурарлиқ дәриҗидә етибарсиз‏ һәм әрзан . У болсиму һөкүмәт. Америкида һөкүмәтниң сәрпияти һөкүмәт қаримиқидики дөләт мудапиә, давалаш, параванлиқ қатарлиқ тармақларниң сәрпиятидин, болупму уларниң аммивий ишларға аҗратқан сәрпиятидин көп төвән . Америкидики һөкүмәт органлириниң хизмәт биналирини хитайдики һөкүмәт органлириниң хизмәт биналири билән әмәс, бәлки хитайдики намрат районлардики мәктәп биналири билән селиштуруш мумкин. Хитайда һөкүмәт әмәлдарлири һөкүмәт пулиға бина селип, һәшәмәтлик аптомобилларни сетивелип, уни сәтәң ашнилириниң раһәт-парағити үчүн совға қиливитидиған әһвалларни, америкида "миң бир кечә" дегән әпсанидики ғәлитә һекайилардинмикин дәп һес қилиду. Қисқиси, америкида сиясий партийиләрниң өзиниң партийә мәктипи яки партийә мүлки йоқ , һәтта партийә гезитиму йоқ.

Әркин асия радиосиниң обзорчиси хәнсән әпәндиниң қаришичә, хитайда әң етибарсиз, әрзан нәрсә америкида әң етибарлиқ һәм қиммәт, у болсиму адәм вә әмгәк күчи. Әрзан билән қиммәтниң пәрқи пәқәт базар риқабити вә сиясий риқабәт бар җайдила ениқ көрүнүп туриду. Бирла партийә монополийә қиливалған, сиясий риқабәт йоқ җәмийәттә, хәлққә зөрүр еһтияҗлиқ малларға һөкүмәт өзи халиғанчә баһа бәлгиләйду. Әмгәк күчиниң баһаси билән мал баһаси базар риқабити арқилиқ тәңшәлмәйду. (Вәли)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт