Néme üchün amérikida erzan nerse xitayda qimmet?


2007.10.05

Xitaydin kélip amérikini ziyaret qilghan kishiler, bu ikki dölettiki mal bahasida nahayiti chong perq barliqini bayqighan. Xitaylar intérnét tor betliride " néme üchün amérikida mal bahasi shunchiwala töwen?" dégen bir téma üstide köp munazire qilishti. Uningda béyjing uniwérsitétidiki bir iqtisadshunas amérikida qisqa waqit ilmiy ziyarette bolush jeryanida, aldi bilen amérikidiki aliy talla bazarlirida kündilik turmush boyumlirining, bolupmu kala göshi, süt we déngiz mehsulatlirining bahasi intayin töwen ikenlikini bayqighan. Buningdin bashqa yene, kiyim-kéchek qatarliq bashqa turmush buyumliriningmu, bolupmu xitayda ishlepchiqirilghan mallarning wolmart dégen talla bazarda intayin erzan bahada sétilidighanliqini körgen.

Bu mutexessis amérikidiki karnél uniwérsitétida ilmiy ziyarette bolghanda, bay dep hésablanmaydighan bir amérikiliqning qorusida turghan. Bu amérikiliqning turmushi héchnimidin ghémi yoq , nahayiti rahette ötüwatqanliqini körgen. Xitaydin kelgen bu iqtisadshunas alim " néme üchün amérikida mal bahasi shunchiwala töwen?" dégen mesilini bazar riqabiti nuqtisidin chüshendürüshke tirishqan.

"Amérikida ékisport- import qilinidighan nerse erzan emma ékisport- import qilinmaydighan nerse qimmet"

‏-‏-Zamanimizda hazir bazar riqabiti pütün yer sharigha kéngeydi. Amérika pütün dunya da'irisidin bahasi erzan mallarni sétiwalalaydiken, ‏-‏- dep yazidu béyjing uniwérsitétining bu iqtisadshunas mutexessisi tordashlar bilen qilghan munaziriside. Uning bayan qilishiche, amérikida import qilghilimu, ékisport qilghilimu bolidighan towarlarning hemmisi erzan. Emma import qilghili yaki ékisport qilghili bolmaydighan nerse, mesilen , ékisport qilghili bolmaydighan yer-zémin we öy qimmet. Yéqinqi 10 yil ichide amérikida, hetta kichik yurtlardimu öy bahasi uchqandek örlep ketken. Ékisport qilghili bolmaydighan mulazimetmu erzan, mesilen: setirachliq. Amérikida chach alghuzsa, bahasi aran on nechche dollar, emma junggoda buningdin 6 hesse qimmet. Amérikiliqlar bashqa döletlerdin malni erzan sétiwélip, uning bedilige yaxshi turmush kechüridiken. Emma özidiki yer-zémin we emgek küchining bahasigha kelgende, bashqa döletlerge intayin béxilliq bilen mu'amile qilidiken.

Yuqirida éytilghan gepning yérimi delilsiz

‏-‏-‏-Yuqirida éytilghan gepning az dégende yérimi pakitsiz , ‏-‏-‏- dep yazidu erkin asiya radi'osining obzorchisi xensen ependi, ‏-‏- emeliyette amérikida, öy-zémin bahasi asasen chong sheherlerde we sherqi déngiz qirghaqliridiki rayonlarda örlidi, bashqa mutleq köp qisim kichik sheherlerde öy-zémin bahasini intayin yuqiri dégili bolmaydu. Etrapida chimenzarliq yéri bar yalghuz öyning bahasi adettiki bir xizmetchining 10 yilliq kirimidin töwen . Sheherdin yiraqraq jaydiki turalghularmu qimmet emes, belki chet'elliklergimu échiwétilgen. Bezi eqilliq chet'ellik oqughuchilar, hetta mekteptin bergen oqush pulidin paydilinip qerellik qerz élip, sétiwalghan öyni ijarige bérip, oqushi pütkende köp kirim qazinip öz dölitige qaytip kétidu.

Bashqa döletlerdiki normal turmush shekli xitayning közige normalsiz bolup körünidu

‏-‏-‏- Xitaylarning en'eniwiy qarishi buyiche bolsa, yémek- ichmek kamlimisa, issiq-soghuqtin ghem qilmisa, turmushi yaxshi ötken bolidu, ‏-- dep mulahizisini dawamlashturidu xensen ependi, ‏-‏-‏- xitaylar adette bashqa döletlerdiki ehwallarnimu mushundaq köz qarash bilen chüshendüridu. Bundaq köz qarash emeliyette, ömür buyi birqeder eqilge muwapiq ijtima'iy tüzümde turup baqmighan kishilerning küz qarishi. Amérikida bu mesilini tehlil qilish üchün ilmiy unwan ketmeydu. Chünki zamaniwiy ishlepchiqirish küchliri shara'itida, her qandaq kishi horunluq qilmay ishlep qoysila, kündilik eqelliy turmush chiqimidin ghem qilish hajet emes.

Eger emgek qilghan bir adem bundaq turmush köchürelmise, shuning özi bir iqtisadiy yaki siyasiy mesile. Xitayda kishiler normalsiz halette turmush köchürüshke adetlendürülgen bolghachqa, ularning közige bashqa döletlerdiki normal turmush shekli normalsiz bolup körünidu.

Xitayda eng étibarsiz nerse adem, amérikida eng étibarsiz nerse hökümet

‏-‏-‏- Adette tuluq bazar riqabiti bolup turidighan jayda mal bahasi bazar riqabiti bolmighan yaki bazar riqabiti kontrol qiliwélin'ghan jaydiki mal bahasidin töwen hem mal süpiti téximu yaxshi boludighanliqi muqerrer. Normal jem'iyette bu nahayiti addi uqum, ‏-‏-‏- dep mulahizisini dawamlashturidu xensen ependi, ‏-‏-‏- bu mesilini chüshinish üchün aldi bilen shuni chüshinish kérekki, xitayda eng étibarliq, qimmet nerse, amérikida kishini heyran qaldurarliq derijide étibarsiz‏ hem erzan . U bolsimu hökümet. Amérikida hökümetning serpiyati hökümet qarimiqidiki dölet mudapi'e, dawalash, parawanliq qatarliq tarmaqlarning serpiyatidin, bolupmu ularning ammiwiy ishlargha ajratqan serpiyatidin köp töwen . Amérikidiki hökümet organlirining xizmet binalirini xitaydiki hökümet organlirining xizmet binaliri bilen emes, belki xitaydiki namrat rayonlardiki mektep binaliri bilen sélishturush mumkin. Xitayda hökümet emeldarliri hökümet puligha bina sélip, heshemetlik aptomobillarni sétiwélip, uni seteng ashnilirining rahet-paraghiti üchün sowgha qiliwitidighan ehwallarni, amérikida "ming bir kéche" dégen epsanidiki ghelite hékayilardinmikin dep hés qilidu. Qisqisi, amérikida siyasiy partiyilerning özining partiye mektipi yaki partiye mülki yoq , hetta partiye gézitimu yoq.

Erkin asiya radi'osining obzorchisi xensen ependining qarishiche, xitayda eng étibarsiz, erzan nerse amérikida eng étibarliq hem qimmet, u bolsimu adem we emgek küchi. Erzan bilen qimmetning perqi peqet bazar riqabiti we siyasiy riqabet bar jaydila éniq körünüp turidu. Birla partiye monopoliye qiliwalghan, siyasiy riqabet yoq jem'iyette, xelqqe zörür éhtiyajliq mallargha hökümet özi xalighanche baha belgileydu. Emgek küchining bahasi bilen mal bahasi bazar riqabiti arqiliq tengshelmeydu. (Weli)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.