អ្នក​ឃ្លាំមើល​ថា អាមេរិក​នៅតែ​បារម្ភ​រឿង​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​ចិន បើ​កម្ពុជា​គ្មាន​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​លម្អៀង​ទៅ​រក​ចិន

ដោយ ថា ថៃ
2022.05.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
អ្នក​ឃ្លាំមើល​ថា អាមេរិក​នៅតែ​បារម្ភ​រឿង​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​ចិន បើ​កម្ពុជា​គ្មាន​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​លម្អៀង​ទៅ​រក​ចិន រូបភាពពីផ្កាយរណបបង្ហាញពីសកម្មភាពរបស់​​​ម៉ាស៊ីន​ចាប់​​ខ្សាច់​ខ្នាត​ធំ​ពីរគ្រឿង​​អម​ដោយ​​ស្រឡាង​ដឹក​ខ្សាច់​មួយ​​ចំនួន​នៅ​ក្បែរ​ឆ្នេរ​នៃ​​មូល​ដ្ឋាន​​ទ័ព​ជើង​ទឹករាម កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២។
រូប៖ CSIS/AMTI

អ្នកឃ្លាំមើល​ស្ថានការណ៍​នយោបាយ​កម្ពុជា ​លើកឡើង​ថា ​សហរដ្ឋអាមេរិក​នៅតែ​សង្ស័យ ​និង​មាន​ក្ដី​កង្វល់​ចំពោះ​វត្តមាន​កងទ័ព​ចិន​នៅ​សមុទ្រ​រាម ​ប្រសិនបើ​រដ្ឋាភិបាលមិន​ស្ដារ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ និង​បន្ត​លម្អៀង​ទៅ​រក​ចិន​ខ្លាំង​ពេក។​ ការ​លើក​ឡើង​នេះ គឺ​បន្ទាប់​ពី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន អះអាង​ថា ​គ្មាន​វត្តមាន​យោធា​ចិន​នៅ​កម្ពុជា​ទេ ខណៈ​មន្ត្រី​ការ​បរទេស​អាមេរិក បន្ត​រម្លឹក​ពី​ក្ដី​កង្វល់​ជុំវិញ​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​ចិន និង​លំហ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា​ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត។

ក្រុម​អ្នក​ឃ្លាំមើល​ស្ថានការណ៍​នយោបាយ​កម្ពុជា លើក​ឡើង​ថា ការ​ប្រកាស​បក​ស្រាយ​ត្រឹម​តែ​ពាក្យ​សម្ដី​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន មិន​អាច​លាង​ជម្រះ​មន្ទិល​សង្ស័យ​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​ជុំវិញ​រឿង​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​ចិន​នៅ​សមុទ្រ​រាម​ឡើយ។ ពួក​គាត់​យល់​ថា មេ​ដឹកនាំ​កម្ពុជា​គួរ​តែ​ស្ដារ​ប្រជាធិបតេយ្យ ​ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​គោល​នយោបាយ​ការ​បរទេស​អព្យាក្រឹត្យ ស្រប​តាម​ស្មារតី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ទើប​អាច​កសាង​ទំនុក​ចិត្ត​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន។

អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​នៃ​វិទ្យាស្ថាន​ខ្មែរ​សម្រាប់​សហប្រតិបត្តិការ​និង​សន្តិភាព (CICP) លោក វណ្ណ ប៊ុនណា មាន​ប្រសាសន៍​ថា ដរាប​ណា​នយោបាយ​ក្នុង​ស្រុក និង​ក្រៅ​ស្រុក​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា គ្មាន​តម្លា​ភាព និង​អព្យាក្រិត​ទេ​នោះ ទំនាក់ទំនង​មិន​ល្អ និង​ការ​មិន​ទុក​ចិត្ត​គ្នា​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន និង​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​តែ​កើត​មាន​ដដែល៖ «នយោបាយ​ក្នុង​ស្រុក ខ្ញុំ​ចង់​សំដៅ​លើ​ថា ដោយសារ​កម្ពុជា​ មកដល់​ពេលនេះ ​ប្រជាធិបតេយ្យ ​សិទ្ធិមនុស្ស​ និង​ការ​បន្ត​កាត់​ទោស​មេ​ដឹកនាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ដូច្នេះ​ហើយ​វា​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​តុល្យភាព​អំណាច​ផ្ទៃក្នុង​ស្រុក​ខ្លាំង ជា​ពិសេស​គណបក្ស កាន់​អំណាច​មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ ហើយ​ប្រសិនបើ​មាន​ករណី​ណាមួយ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ចង់ លាក់​រឿង​ គឺ​គេ​ហៅ​ថា ភាព​មិន​មាន​តម្លាភាព វា​អាច​នឹង​មាន​ខ្ពស់។ អ៊ីចឹង​ហើយ ធ្វើ​ឲ្យ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក មិន​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។មួយទៀត​ នយោបាយ ​ខាងក្រៅ ​មកដល់ពេលនេះ​ តាម​ការ​វិភាគ ឬ​អត្ថបទ​ស្រាវជ្រាវ​គេ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ចិន គឺ​ជា​ប្រទេស​ដែល​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​កម្ពុជា​បំផុត​ ដូច្នេះ​ហើយ​ធ្វើឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ពិបាក​ទុកចិត្ត​ការ​អះអាង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ណាស់»

អ្នកស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​រូប​នេះ​យល់​ថា ដើម្បី​បង្កើន​ទំនាក់ទំនង​ល្អ និង​បង្កើន​ទំនុក​ចិត្ត​សម្រាប់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ជុំវិញ​បញ្ហា​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​ចិន​នៅ​សមុទ្រ​រាម​នោះ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា គួរតែ​ចាប់​ផ្ដើម​ស្ដារ​ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​ឡើងវិញ​ ព្រមទាំង​បញ្ឈប់​នយោបាយ​ការបរទេស​លម្អៀង​ទៅ​រក​មហា​អំណាច​ចិន​តែ​ម្ខាង​តទៅ​ទៀត៖ «ការ​ស្ដារ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​កម្ពុជា​និង​អាមេរិក ​រឿង​ដំបូង​ដែល ត្រូវ​ធ្វើ​គឺ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ត្រូវ​បង្ក​បរិយាកាស​នយោបាយ​ផ្ទៃក្នុង​ឲ្យ​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​ឡើងវិញ​ ជា​ពិសេស ឲ្យ​មាន​ការ​បើក​លំហ​ប្រជាធិបតេយ្យ ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​ឲ្យបាន ល្អ​ប្រសើរ​ឡើងវិញ។ មួយទៀត ​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ចិន អាច​ថា កម្ពុជា​អាច​ថា កម្ពុជា​គួរ​តែ​បង្ហាញ​ឥរិយាបថ​ដែល​ធ្វើឲ្យ​មាន​ភាព​អព្យាក្រឹត្យ​ផ្នែក​នយោបាយ​ការ​បរទេស ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​កុំឲ្យ​មើល​ថា កម្ពុជា​ជា​កូនអុក​របស់​ចិន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក។ រឿង​សំខាន់​មួយ​ទៀត ការ​ធ្វើ​លំហាត់​យោធា​ជាមួយ​អាមេរិក​ឡើងវិញ​បាន វា​អាច​ស្ដារ​ទំនាក់ទំនង​ផ្នែក​យោធា​រវាង​កម្ពុជា និង​អាមេរិក​ដែរ»

ការ​លើក​ឡើង​បែប​នេះ ក្រោយ​ពេល​ដែល​អនុ​រដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​អាមេរិក អ្នកស្រី វិនឌី ហ្សឺម៉ាន (Wendy Sherman) បាន​បន្ត​លើក​ឡើង​ពី​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ជុំវិញ​វត្តមាន​កងទ័ព​ចិន ​និង​ការ​សាងសង់​សំណង់​ផ្សេងៗ នៅ​ឯ​មូលដ្ឋាន​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​រាម។

ការ​លើក​ឡើង​នេះ បាន​ធ្វើឡើង​នៅ​ក្នុង​ជំនួប​ទ្វេភាគី​រវាង​អនុ​រដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​អាមេរិក អ្នកស្រី វិនឌី ហ្សឺម៉ាន  (Wendy Sherman) ជាមួយ​លោក ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការបរទេស​កម្ពុជា​នៅ​ឯ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នា​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។

សេចក្ដី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​ក្រសួង​ការបរទេស​អាមេរិក​ក៏​បាន​សរសេរ​ដែរ​ថា នៅ​ក្នុង​ជំនួប​នេះ អ្នកស្រី វិនឌី ហ្សឺម៉ាន (Wendy Sherman) បាន​លើក​ឡើង​ពី​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ពាក់ព័ន្ធ​ការ​រឹតត្បិត​សេរីភាព​ជា​មូលដ្ឋាន​នៅ​កម្ពុជា ការ​កាត់​ទោស​លោក កឹម សុខា ការ​រឹត​បន្តឹង​សកម្មភាព​មេដឹកនាំ​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល និង​ជា​ពិសេស​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​ឃុំ​សង្កាត់​នៅ​ខែមិថុនា ដែល​នឹង​ចូល​មក​ដល់ រួម​ទាំង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នៅ​ឆ្នាំ២០២៣ ខាងមុខ​នេះ​ផង​ដែរ។

ទាក់ទង​ករណី​នេះ វិទ្យុ​អាស៊ី​សេរី​មិន​អាច​សុំ​ការ​ឆ្លើយ​តប​ពី​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​ការ​បរទេស​កម្ពុជា​ លោក ជុំ សុន្ទរី បាន​ទេ ដោយ​ទូរស័ព្ទ​ចូល​ពុំ​មាន​អ្នក​ទទួល។ ក៏ប៉ុន្តែ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ថ្លែង​នៅ​ឯ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដោយ​បាន​បដិសេធ​ជា​ថ្មី​ថា មិន​មាន​កងទ័ព​ចិន​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ឡើយ៖ «ខ្ញុំ​ពន្យល់​អាមេរិក​ច្រើន​ដង​ហើយ​នោះ គឺ​ការ​សង្ស័យ​ទៅ​លើ​បញ្ហា​មូលដ្ឋាន​កងទ័ព​ជើងទឹក​របស់​ចិន​នៅ​រាម។ខ្ញុំ​សូម​ជម្រាប​ជូន​បងប្អូន​ជន​រួម​ជាតិ​ថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា​ហាមឃាត់​មិន​ឲ្យ​មាន​កងទ័ព​បរទេស​លើ​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន​ទេ ហើយ​ក៏​មិន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ទៅ​ក្រៅ​ដែរ លើកលែង​ក្របខ័ណ្ឌ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដែល​ពេលនេះ​កងទ័ព​កម្ពុជា​នៅ​លីបង់ (Lebanon) នៅ​ស៊ូដង់ (Sudan) ខាង​ត្បូង នៅ​ម៉ាលី (Mali) និង​នៅ​អាហ្វ្រិក​កណ្ដាល។ ឥឡូវ​និយាយ​ពី​កម្ពុជា​វិញ តើ​យើង​ត្រូវការ​កងទ័ព​បរទេស​យក? សេចក្ដី​ត្រូវការ​កម្ពុជា​នៅ​ពេល​នេះ ត្រូវការ​ការ​វិនិយោគ​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច»

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្ដី អ្នក​សិក្សា​ផ្នែក​ច្បាប់ និង​ជា​អ្នក​តាមដាន​បញ្ហា​នយោបាយ លោក វន ចាន់ឡូត ​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន អះអាង​តែ​ពាក្យ​សម្ដី​បែប​នេះ មិន​ទាន់​គ្រប់គ្រាន់​ឲ្យ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អាច​ជឿជាក់​បាន​ឡើយ។ លោក​បន្ត​ថា ក្នុង​សម័យ បច្ចេកវិទ្យា​ទំនើប​នេះ ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អាច​ទទួល​បាន​ព័ត៌មាន​ពី​ប្រភព​ជាក់លាក់​ណា​មួយ​ ទើប​អាមេរិក​បន្ត​លើក​ឡើង​ពី ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​រឿង​វត្តមាន​យោធា​ចិន​នៅ​កម្ពុជា៖ «ការ​ដែល​សម្រួល​ឲ្យ​មាន​ស្ថានភាព​ដូច​ដើម​វិញ ក្នុង​ករណី​ ឧទាហរណ៍​ថា កម្ពុជា​ការរៀបចំ​ឡើងវិញ​នូវ​សម​យុទ្ធ​យោធា​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ឬ​ក៏​អាច​បង្កើត​នូវ​ទ្រង់ទ្រាយ​មួយ​កាន់តែ​ធំ​ដើម្បី​ពង្រឹង​នៅ​យោធា​កម្ពុជា ឲ្យ​មាន​សមត្ថ​ភាព ឲ្យ​មាន​វិជ្ជាជីវៈ ដែល​ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះ​ជា​កត្តា១។ កត្តា​ទី២ ត្រូវ​ធានា​ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​ ជាពិសេស​ធានា​ឲ្យ​មាន​វត្តមាន​នៃ​បក្ស​ប្រឆាំង​ព្រោះ​ជា​ចំណុច​ស្នូល​មួយ​ដែល​អាច​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​នូវ​ទំនាក់ទំនង និង​ទំនុក​ចិត្ត​រវាង​កម្ពុជា និង​អាមេរិក»

រដ្ឋាភិបាល ​លោក ហ៊ុន សែន រង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា បាន​លួច​ចុះ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សម្ងាត់​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​កុម្មុយនិស្ត ដើម្បី​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​កង​ទ័ព​ចិន​បោះ​ទីតាំង​ឈរ​ជើង​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ។ សារព័ត៌មាន​ល្បី​ឈ្មោះ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក The Wall Street Journal បាន​រាយការណ៍​កាល​ពី​ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ ថា កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សម្ងាត់​នោះ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​កងទ័ព​ចិន​គ្រប់គ្រង​កំពង់ផែ​ទ័ព​ជើង​ទឹក​រាម​ផ្ដាច់​មុខ​រហូត​ដល់​ទៅ ៣០ឆ្នាំ ហើយ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ​អាច​បន្ត​បាន​រៀងរាល់ ១០ឆ្នាំ​ម្ដង។ ថ្វី​ដ្បិត​តែ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា និង​ចិន បាន​ចេញ​មុខ​បដិសេធ​រឿង​នេះ​ក្តី ប៉ុន្តែ​ភាគី​ទាំង​ពីរ​មិន​ដែល​បង្ហាញ​ភស្តុតាង ​និង​ព័ត៌មាន​ដែល​អាច​ជឿជាក់​បាន​នោះ​ឡើយ។

លើស​ពី​នេះ មូលដ្ឋាន​ទ័ព​ជើង​ទឹក​រាម​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​សង្ស័យ​អំពី​វត្តមាន​យោធា​ចិន​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​នោះ បាន​ប្រែប្រួល​ខ្លាំង​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ សំណង់​ថ្មីៗ​មួយ​ចំនួន រួម​ទាំង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដទៃ​ទៀត បាន​លេច​រូបរាង​ឡើង ខណៈ​មន្ត្រី​កម្ពុជា កម្ទេច​អាគារ​ដែល​ជំនួយ​របស់​អាមេរិក​ដែល​គ្មាន​ជូន​ដំណឹង ព្រមទាំង​មាន​សកម្មភាព​បូម​ខ្សាច់​ស្ដារ​ជម្រៅ​ទឹក​សមុទ្រ​នៅ​មូលដ្ឋាន​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​រាម​ជា​ដើម។

កាល​ពី​ចុង​ឆ្នាំ២០២១ សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​បន្ថែម​លើ​មន្ត្រី​យោធា​កម្ពុជា​ពីរ​រូប គឺ​នាយ​ឧត្ដមសេនីយ៍ ចៅ ភិរុណ ដែល​មាន​តួនាទី​ជា​អគ្គនាយក​នៃ​អគ្គនាយកដ្ឋាន​សម្ភារៈ​បច្ចេកទេស​នៃ​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ និង​នាយ​ឧត្ដមនាវី ទៀ វិញ ជា​អគ្គ​មេបញ្ជាការ​រង​នៃ​កង​យោធពល​ខេមរភូមិន្ទ និង​ជា​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​ជើងទឹក ដោយសារ​តែ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ចោទ​​មន្ត្រី​ទាំង​ពីរ​រូប​នេះ​ថា ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ប្រព្រឹត្តិ​អំពើ​ពុករលួយ «ធ្ងន់ធ្ងរ» ក្នុង​គម្រោង​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​កំពង់ផែ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​រាម​នេះ។ លើស​ពី​នេះ​ទៀត សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក៏​បាន​បន្ថែម​ទណ្ឌកម្ម​បញ្ឈប់​ការ​លក់ ឬ​រឹតត្បិត​អាវុធ​ផលិត​ដោយ​អាមេរិក​មក​ឱ្យ​កម្ពុជា​ផង​ដែរ៕

កំណត់​ចំណាំ​ចំពោះ​អ្នក​បញ្ចូល​មតិ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

បញ្ចេញ​មតិយោបល់៖

បញ្ចូលមតិរបស់អ្នកដោយបំពេញទម្រង់ខាងក្រោមជាអក្សរសុទ្ធ។ មតិនឹងត្រូវសម្រេចដោយអ្នកសម្របសម្រួល និងអាចពិនិត្យកែប្រែឲ្យស្របតាម លក្ខខណ្ឌនៃការប្រើប្រាស់ របស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី។ មតិនឹងមិនអាចមើលឃើញភ្លាមៗទេ។ វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះខ្លឹមសារនៃមតិដែលបានចុះផ្សាយឡើយ។ សូមគោរពមតិរបស់អ្នកដទៃ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការពិត។

គេហទំព័រ​ទាំងមូល