កម្ពុជា​កំពុង​ក្លាយជា​សង្គម​សក្ដិភូមិ ដោយសារ​គ្មាន​ច្បាប់​អនុបយោគ

​ដោយ ​យ៉ង ចាន់តារា
2022.09.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
កម្ពុជា​កំពុង​ក្លាយជា​សង្គម​សក្ដិភូមិ ដោយសារ​គ្មាន​ច្បាប់​អនុបយោគ លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន​ សែន។
រូប៖ ហ្វេសប៊ុក​លោក ហ៊ុន សែន

ធនធានធម្មជាតិ ដីធ្លី ព្រៃឈើ ភ្នំ ទន្លេ បឹងបួ និង​សមុទ្រ ជាដើម សុទ្ធសឹងតែ​ជា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​រដ្ឋ ដែល មាន​កំណត់​នៅក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។ រដ្ឋ​មាន​កាតព្វកិច្ច​ចាត់ចែង​ឱ្យ​មាន​ផែនការ​ច្បាស់លាស់​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ធនធាន​ទាំងនេះ​។ ក៏ប៉ុន្តែ រយៈពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​មកនេះ រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា គ្រប់គ្រង​សម្បត្តិ​ជាតិ​ទាំងនេះ​មិនបាន​ត្រឹមត្រូវ​ឡើយ ហើយ​បន្តិច​ម្ដងៗ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​ជាច្រើន​បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​ដៃ​ក្រុមហ៊ុន និង​បុគ្គល​ឯកជន​។ តើ​បញ្ហា​នេះ​បណ្ដាល​មកពី​មូលហេតុ​អ្វី​ដែរ?កម្ពុជា​កំពុង​ក្លាយជា​សង្គម​សក្ដិភូមិ ដោយសារ​គ្មាន​ច្បាប់​អនុ​ប​យោគ​

អ្នកជំនាញ​ផ្នែក​ច្បាប់ និង​មន្ត្រី​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​លើកឡើង​ស្របគ្នា​ថា កម្ពុជា​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​លោក ហ៊ុន សែន កំពុងតែ​បោះជំហាន​ទៅ​រក​សង្គម​សក្ដិភូមិ ដែល​មន្ត្រី​គ្រាក់ៗ និង​អ្នក​មាន​លុយ​មានអំណាច​ច្បាម​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​តាម​វិធី​ងាយៗ​។ នេះ​គឺ​ដោយសារ​កម្ពុជា​គ្មាន​ច្បាប់​អនុ​ប​យោគ ដែល​បើក​លទ្ធភាព​ឱ្យ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ចាត់ចែង​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​ដោយ​គ្មាន​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​

អ្នកជំនាញ​ផ្នែក​ច្បាប់ និង​ជា​អ្នកវិភាគ​នយោបាយ​ចាស់វស្សា បណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​គ្រប់គ្រង​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​ជាតិ​បាន​ល្អ គឺ​គេ​ចាំបាច់​ត្រូវ​មាន​ច្បាប់​អនុបយោគ អនុលោម​តាមច្បាប់​ភូមិបាល​ឆ្នាំ ២០០១។ លោក​ពន្យល់​ថា ច្បាប់​អនុបយោគ​នេះ​នឹង​ជួយ​ឱ្យ​ការចាត់ចែង​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​ជាតិ​មាន​ភាព​ត្រឹមត្រូវ និង​តម្លាភាព ជាពិសេស​បាន​ឆ្លងកាត់​តាម​យន្តការ​សភា៖ «ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​សម្បត្តិ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ គេ​ត្រូវ​មានច្បាប់​អនុ​ប​យោគ​មួយ​ដែល​សភា​អនុម័ត ព្រោះ​ដី​នេះ​ជា​ដី​របស់​រដ្ឋ សម្បត្តិ​របស់​ជាតិ​ទាំងមូល ម្ល៉ោះហើយ​ត្រូវ​ឱ្យ​គេ​ដឹងឮ​។ យើង​អត់​ធ្វើ​អ៊ីចឹង​ទេ យើង​ច្រូតកាត់​តែម្ដង​។ ដូច្នេះ​គេ​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ព្រោះ​អាហ្នឹង​រឿង​ធំ ហើយ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅទៀត អាហ្នឹង​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ងាយស្រួល​ទៅដល់​ការ​ដណ្ដើម​យក​ដី​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​ទៅកាន់​កាប់​ជា​សម្បទាន​ក្ដី ជា​ការ​ជួល​ក្ដី​។ ហើយក៏​គេ​មិនដឹង​ទៅទៀត​ថា ឥឡូវនេះ ជាពិសេស​តំបន់​បឹងកក់​នៅ​ភ្នំពេញ តើ​វា​នៅ​ជា​ដី​ឯកជន​របស់​រដ្ឋ ឬ​ដី​កម្មសិទ្ធិឯកជន​របស់​អ្នកកាន់កាប់​សព្វថ្ងៃ​នេះ»

ច្បាប់​ភូមិបាល​ឆ្នាំ​២០០១ ចែងថា ទ្រព្យសម្បត្តិ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​មិនអាច​លក់ដូរ​បាន​ឡើយ ហើយ​កម្មសិទ្ធិ​នៃ​ទ្រព្យ​ទាំងនោះ​មិនអាច​កំណត់​អាជ្ញាយុកាល​បាន​ទេ។ ទ្រព្យសម្បត្តិ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ នៅពេល​បាត់បង់​ប្រយោជន៍​សាធារណៈ អាច​ត្រូវ​ចាត់​បញ្ចូល​ជា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន​របស់​រដ្ឋ។ ទាល់តែ​ក្លាយជា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន​របស់​រដ្ឋ ទើប​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ទាំងនោះ​អាច​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ការ​លក់ ការ​ដូរ ការបែងចែក ឬ​ការផ្ទេរសិទ្ធិ​តាម​ការ​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​។ រីឯ​ការ​បម្លែង​ទ្រព្យសម្បត្តិ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​ទៅជា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន​របស់​រដ្ឋ​នោះ គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​តាមរយៈ​ច្បាប់​អនុបយោគ។

ទោះជា​យ៉ាងណា រយៈពេល​ជាង ២០​ឆ្នាំ​មក​នេះ រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន មិន​ព្រម​បង្កើត​ច្បាប់​ដ៏​សំខាន់​នេះ​ឡើយ ហើយ​ការ​ធ្វើ​អនុបយោគ​ធ្វើឡើង​ត្រឹមតែ​អនុក្រឹត្យ​របស់​នាយករដ្ឋ​មន្ត្រី ដោយ​យោង​តាម​ព្រះរាជក្រឹត្យ​ស្ដីពី «​គោលការណ៍ និង​បទបញ្ញត្តិ អន្តរកាល​នៃ​ការ​ធ្វើ​អនុបយោគ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ និង​នីតិបុគ្គល​សាធារណៈ​» ចុះ​កាល​ពី​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​២០០៦ នោះ​ជំនួស​វិញ។

នាយក​ប្រតិបត្តិ​អង្គការ​ពន្លក​ខ្មែរ លោក ប៉ឹក សោភ័ណ ថ្លែង​ថា ការ​មិន​បង្កើត​ច្បាប់​ហើយ​យក​អនុក្រឹត្យ​របស់​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​មក​ប្រើ​ជំនួស​ច្បាប់​បែបនេះ ជា​ការ​អនុវត្ត​មិន​ត្រឹមត្រូវ​ឡើយ​។ លោក​កត់សម្គាល់​ថា ផលវិបាក​ដ៏​ធំ​ដែល​កើត​ចេញ​អំពី​ភាព​ចន្លោះប្រហោង​នៃ​ច្បាប់ និង​ការអនុវត្ត​នេះ បង្កើត​ឱ្យ​មាន​ទំនាស់​ដី​ធ្លី និង​ការ​ច្បាម​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​គគ្រឹកគគ្រេង៖ «គួរតែ​ចាត់ទុកថា ច្បាប់​អនុបយោគ​នេះ គឺជា​អាទិភាព ហើយ​សំខាន់ គួរតែ​ធ្វើ​វា​មុន ពីព្រោះ​កុំឱ្យ​មានការ​ផ្ទេរ​ដី ព្រៃ តំបន់​ដែល​ជា​ដី​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​ទៅ​ឱ្យ​វិស័យ​ឯកជន​ដោយ​អត់​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ច្បាប់ ដែល​អត់​ទាន់​មាន​ជា​ធរមាន ហើយ​ចេះតែ​យក​អំណាច​ចេញ​អនុក្រឹត្យ​មក​។ ទំនាស់​ដីធ្លី ព្រៃឈើ ធនធានធម្មជាតិ​ហ្នឹង វា​នៅតែ​កើតមាន​អ៊ីចឹង​តែ​រហូត​ដោយសារតែ​ការ​ចេញ​អនុក្រឹត្យ​ហ្នឹង។ ការ​ចេញ​អនុក្រឹត្យ​ហ្នឹង​វា​មិនមែន​ប្រាកដ​ថា ត្រឹមត្រូវ​ឯណា ទីមួយ​គឺ​វា​ខុស​នឹង​នីតិវិធី ទី​ពីរ​ការ​ចេញ​អនុក្រឹត្យ​ម្ដង​ទៅ លុប​អនុក្រឹត្យ ឬ​មោឃភាព​អនុក្រឹត្យ​នោះ​វិញ ទៅ​ចេញ​អនុក្រឹត្យ​មួយ​ផ្សេងទៀត អាហ្នឹង​ដែល​វា​កាន់តែ​ខុស​ទៅ ហើយ​ខុស​ម្ដង​ហើយ​ម្ដងទៀត»

ប្រធាន​អង្គភាព​អ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋាភិបាល លោក ផៃ ស៊ីផាន និង​អ្នកនាំពាក្យ​គណបក្ស​កាន់អំណាច លោក សុខ ឥសាន សុំ​មិន​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​រឿង​នេះ​ទេ ដោយ​ពួក​លោក​រុញ​ឱ្យទៅ​សួរ​អង្គភាព​ជំនាញ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​វិញ។

ជុំវិញ​រឿង​នេះ អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​រៀបចំ​ដែនដី នគរូបនីយកម្ម និង​សំណង់ លោក សេង ឡូត បាន​ថ្លែង​ក្នុង​សន្និសីទ​សារព័ត៌មាន​កាលពី​ថ្ងៃទី២៣ សីហា ថា រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​អនុបយោគ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​ជាតិ ជាពិសេស​ដីធ្លី ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​ពលរដ្ឋ និង​ការ​អភិវឌ្ឍ៖ «មុននឹង​ធ្វើ​អនុបយោគ ដី​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​បឹង​ក៏ដោយ ព្រៃ​ក៏ដោយ សុទ្ធ​តែ​មាន​ការ​ចុះ​ពិនិត្យ​ជាក់ស្ដែង ចុះ​យក​និយាមកា​ច្បាស់លាស់ ទើប​សម្រេច​ស្នើសុំ​ទៅ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​អនុបយោគ។ ហើយ​បើ​និយាយ​អំបាញ់មិញ ចង់​និយាយ​ពី​បឹង​តាមោក ហើយ​បើ​បឹង​តាមោក ចាំបាច់​លើក​នៅ​ទីនេះ​ធ្វើ​អ្វី បើ​សម្ដេច​តេ​ជោ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​មានប្រសាសន៍​នៅក្នុង​វេទិកា​ជាច្រើន ការ​ធ្វើ​អនុបយោគ គឺ​ដើម្បី​ធ្វើការ​អភិវឌ្ឍ»

ទោះជា​យ៉ាងណា គេ​ស្ទើរតែ​មិនឃើញ​មាន​ទេ​នូវ​ការសិក្សា​ពី​ហេតុផល​ប៉ះពាល់​បរិស្ថាន និង​សង្គម (EIA) ទាក់ទង​នឹង​គម្រោង​វិនិយោគ​ធំៗ​នីមួយៗ​នោះ​។ ឧទាហរណ៍ ការ​ឈូស​កំទេច​ព្រៃភ្នំ​តា​ម៉ៅ ការ​ចាក់​លុប​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ទន្លេ​ដើម្បី​បង្កើត​ទីក្រុង​រណប​កោះ​ពេជ្រ និង​ការ​លុប​បឹង​តាមោក ជាដើម។

មន្ត្រី​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​លើកឡើង​ថា ការ​បកស្រាយ​របស់​មន្ត្រី​តំណាង​ក្រសួង​ដែនដី​នេះ គ្រាន់តែ​ជា​ការ​ការពារ​ខ្លួន​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​ការអនុវត្ត​ជាក់ស្ដែង​មិនមែន​បែប​នោះ​ឡើយ​។ ការអនុវត្ត​កន្លង​ទៅ រដ្ឋាភិបាល​កាត់​ឆ្វៀល ដោះដូរ ឬ​លក់ដូរ​តា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​តាមតែ​អំពើ​ចិត្ត ទោះជា​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​ទាំងនោះ​កំពុង​បម្រើ​ប្រយោជន៍​សាធារណៈ​យ៉ាងណាក្ដី​។ ជា​ឧទាហរណ៍ ការ​ផ្ដល់​សម្បទាន​ដី​បឹងកក់​ឱ្យ​ប្រមាណ ៩០​ហិកតារ​ឱ្យទៅ​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​រយៈពេល ៩៩​ឆ្នាំ ការ​កាត់​ដី​បឹង​តា​មោក​ជាង ២​ពាន់​ហិកតារ​ជា​ចម្រៀកៗ​ឱ្យទៅ​ក្រសួង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ វិស័យ​ឯកជន មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល និង​សាច់ញាតិ​របស់​ពួកគេ ការ​កាត់​ដី​បឹង​ទន្លេបាទី​ជាង ២​រយ​ហិកតារ​ឱ្យ​វិស័យ​ឯកជន ការ​កាត់​ដី​គម្រប​ព្រៃឈើ​រាប់រយ​រាប់ពាន់​ហិកតារ​ដើម្បី​ផ្ដល់​ឱ្យ​ក្រុមហ៊ុន និង​បុគ្គល​ឯកជន ជាពិសេស​ទៅទៀត​នោះ គឺ​ការ​ផ្ដល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​លើស​ពី ១​លាន ៥​សែន​ហិកតារ​ទូទាំង​ប្រទេស​ដល់​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ជាមួយ​កិច្ចសន្យា​រយៈពេល​វែង។

ទាក់ទង​រឿង​នេះ អ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋសភា លោក ឡេង ប៉េងឡុង ថ្លែង​ថា កម្ពុជា​មិនទាន់​មានច្បាប់​អនុបយោគ​នេះ​នៅឡើយ​ទេ ហើយក៏​មិន​ធ្លាប់​តំណាងរាស្ត្រ​ណា​ម្នាក់​ស្នើ​បង្កើត​ច្បាប់​នេះ​ដែរ​។ នៅពេល​សាក​សួរ​ថា តើ​រដ្ឋសភា​នឹង​ផ្ដួចផ្ដើម​បង្កើត​ច្បាប់​ដ៏​សំខាន់​នេះ​ដែរ ឬទេ លោក ឡេង ប៉េងឡុង ឆ្លើយ​ថា រឿង​នេះ​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល៖ «រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​អនុបយោគ​កន្លែង​នេះ​កន្លែង​នោះ លោក​សម្រេច​ខ្លួន​លោក ប៉ុន្តែ​យើង​មិនទាន់​មាន​ច្បាប់​អនុបយោគ​ហ្នឹង​ទេ​។ រឿង​នេះ​ជា​រឿង​របស់​អ្នក​នយោបាយ ព្រោះថា​ច្បាប់​ធ្វើ​ដោយ​អ្នក​នយោបាយ»

ទោះជា​យ៉ាងណា បណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មើលឃើញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​បច្ចុប្បន្ន​គ្មាន​ចេតនា​បង្កើត​ច្បាប់​អនុបយោគ​នេះ​ទេ ហើយ​កម្ពុជា​កំពុង​ក្លាយ​បណ្ដើរៗ​ជា​ប្រទេស​សក្ដិភូមិ៖ «​ភាព​ងាយស្រួល​ដល់​ការ​ដណ្ដើម​យក​ដី​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​ជាតិ​ហ្នឹង យូរៗ​ទៅ​ប្រមូលផ្ដុំ​ទៅលើ​ដៃ​គ្រួសារ​របស់​អ្នកធំៗ អ្នក​មាន​អំណាច អ្នកមាន​សម្បត្តិ​អ៊ីចឹង​ទៅ​។ ដូច​បច្ចុប្បន្ន​ឃើញ​ហើយ ដូច្នេះ​សង្គម​ហ្នឹង​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​សង្គម​សក្ដិភូមិ មានគ្រួសារ​មួយចំនួន​តូច​មាន​ដីធ្លី​ធំៗ ហើយ​អ្នក​អត់​ដីធ្លី​ក៏​កាន់តែ​ច្រើន​ទៅ»

កាលពី​ចុងឆ្នាំ​២០២០ រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន បាន​បង្កើត​ច្បាប់​ស្ដីពី​ការគ្រប់គ្រង ការប្រើប្រាស់ និង​ការចាត់ចែង​លើ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រដ្ឋ ដើម្បី​គ្រប់គ្រង ប្រើប្រាស់ និង​ចាត់ចែង​លើ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រដ្ឋ​គ្រប់​ប្រភេទ​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព តម្លាភាព គណនេយ្យភាព បូរណភាព និង​ចីរភាព​។ ក៏ប៉ុន្តែ ទោះ​ជា​មានច្បាប់​នេះ​ក្ដី ក៏​មន្ត្រី​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា រដ្ឋាភិបាល​មិន​ទាន់​បង្ហាញ​តម្លាភាព​នៅ​ឡើយ​ទេ ទាក់ទង​នឹង​ការគ្រប់គ្រង​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​ជាតិ​នេះ​។ ការអនុវត្ត​ជាទូទៅ​នោះ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​សម្រេច​រួច​ទៅ​ហើយ ទើប​សេចក្ដីសម្រេច​នោះ​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ ឬ​បែកធ្លាយ​តាម​ទំព័រ​សារព័ត៌មាន។ ជា​ឧទាហរណ៍ ករណី​ដោះដូរ​តំបន់​ភ្នំ​តាម៉ៅ ការ​ពុះ​ច្រៀក​បឹង​តាមោក ការ​កាត់​ដី​គម្រប​ព្រៃឈើ​ជិត ២០០​ហិកតារ​នៅ​ខេត្តសៀមរាប​ឱ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ឡេងណាវ៉ាត្រា និង​ការ​ផ្ដល់​ភ្នំ​ធម្មជាតិ​ឱ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​វាយកម្ទេច​យក​ថ្ម ជាដើម​នោះ ប្រជាពលរដ្ឋ​សុទ្ធសឹងតែ​មិន​បានដឹង​ព័ត៌មាន​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​គម្រោង​វិនិយោគ​ទាំងនេះ​ទេ។

ប្រធាន​ផ្នែក​កម្មវិធី​ស្រាវជ្រាវ និង​តស៊ូ​មតិ​នៃ​សមាគម​បណ្ដាញ​យុវជន​កម្ពុជា (CYN) លោក ហេង គឹមហុង ថ្លែង​ថា ធនធានធម្មជាតិ ដីធ្លី ព្រៃឈើ បឹងបួរ និង​សមុទ្រ​ជាដើម គឺជា​ទ្រព្យ​រួម​របស់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ មិន​គួរ​ក្លាយជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ការបែងចែក ដោះដូរ ឬ​ផ្ដល់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ទៅ​ឱ្យ​ឯកជន​ដូច​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ឡើយ​។ លោក​រំពឹង​ថា រដ្ឋាភិបាល​អាណត្តិ​ក្រោយៗ​ទៀត​នឹង​ពិចារណា​ឡើងវិញ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​សម្បត្តិ​ជាតិ​ទាំងនេះ​ប្រកបដោយ​តម្លាភាព និង​ត្រឹមត្រូវ​ទៅតាម​ច្បាប់៖ «​ការ​ធ្វើ​អនុ​ប​យោគ​គួរតែ​សម្រេច​ដោយ​សភាជាតិ​តែម្ដង ព្រោះ​ដី​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ គឺជា​ដី​ដែល​មាន​សក្ដានុពល​សំខាន់​ណាស់​ដែល​បម្រើ​ផលប្រយោជន៍​ទាំងអស់គ្នា មិនមែន​តែ​បុគ្គល ឬក៏​ក្រុម​ណាមួយ​ទេ​។ ទី​ពីរ ខ្ញុំ​នៅតែ​ទទូច​ថា តំបន់​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​មាន​អត្តសញ្ញាណ​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌ ឧទាហរណ៍​ករណី​ដូចជា តំបន់​ភ្នំ​តាម៉ៅ និង​ទន្លេបាទី ជាដើម ខ្ញុំ​យល់ថា មិនគួរ​ណា​មានការ​ធ្វើ​អនុបយោគ​ទាល់តែសោះ ឬក៏​ការ​យក​ទៅ​ដាក់​បម្រើ​នៅក្នុង​ប្រយោជន៍​ឯកជន​នោះ​ទេ គួរតែ​រក្សា​បាន​នូវ​តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​ផង ជា​តំបន់​អេកូ​ទេសចរណ៍ ដែល​បម្រើ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ទៅដល់​ពលរដ្ឋ»

ក្រុម​អ្នកជំនាញ​ផ្នែក​ច្បាប់ និង​មន្ត្រី​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​ជំរុញ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បង្កើត​ច្បាប់​អនុបយោគ​ឱ្យ​ស្រប​ទៅ​នឹង​អ្វី​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​ភូមិបាល​ឆ្នាំ​២០០១ និង​ច្បាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ដទៃទៀត ដើម្បី​ធានា​ថា ការ​សម្រេច​ដោះដូរ កាត់​ឆ្វៀល និង​ផ្ដល់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ចំពោះ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​នោះ ធ្វើឡើង​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព និង​ត្រឹមត្រូវ​ទៅតាម​អ្វី​ដែល​មាន​ចែង​នៅក្នុង​ច្បាប់៕

កំណត់​ចំណាំ​ចំពោះ​អ្នក​បញ្ចូល​មតិ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

បញ្ចេញ​មតិយោបល់៖

បញ្ចូលមតិរបស់អ្នកដោយបំពេញទម្រង់ខាងក្រោមជាអក្សរសុទ្ធ។ មតិនឹងត្រូវសម្រេចដោយអ្នកសម្របសម្រួល និងអាចពិនិត្យកែប្រែឲ្យស្របតាម លក្ខខណ្ឌនៃការប្រើប្រាស់ របស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី។ មតិនឹងមិនអាចមើលឃើញភ្លាមៗទេ។ វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះខ្លឹមសារនៃមតិដែលបានចុះផ្សាយឡើយ។ សូមគោរពមតិរបស់អ្នកដទៃ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការពិត។