“Erkinlik yoli we osman batur” namliq kitab neshirdin chiqti

Osman batur

Proféssor doktur gulkin kandarli'ogluning osman baturning hayatini teswirlep yazghan erkinlik yoli we osman batur namliq kitabi neshirdin chiqti. Bu kitap sherqiy turkistan wahpi neshriyati teripidin neshir qilin'ghan bolup, kitapning neshir qilinish munasiwiti bilen charshenbe kuni istanbulda bir söhbet yighini otkuzuldi. Bu yighin'gha qazaqistanning istanbulda turushluq konsulusxanisining konsulusi, sherqiy turkistan köchmenler jemiyiti bashliqi abduwelijan , sherqiy turkistan wahpining bash sékritari hamut kökturk, isa yusuf alptékin wahpinng bashliqi arslan alptékin qatarliqlar teklip bilen qatnashti. Yighin'gha yene istanbulda olturushluq qazaq, Uyghur we türkler bolup nurghun kishi qatnashti. Arslan alptékin yighinning échilish nutqini qilish üchün sehnige dewet qilindi. U sözide, Uyghur we qazaqlardin terkip tapqan sherqiy türkistanliqlarning musheqqetlik yollarni bésip hindistan arqiliq türkiyege kelgenlikini, özlirining teqdirdash ikenlikini, shunga ittipaqliship bu dawani birlikte élip bérishi kéreklikini didi.

Kitapning yazghuchishi proféssor doktur gulchin chandarli'oghlu kitabining neshirdin chiqqanliqi yüzidin uyushturulghan bu söhbet yighini uchun aldi bilen yighin ehlige rehmet éyitti. U kéyin tesiratlirini bayan qilip mundaq didi: “Söyümlük ulugh turkistanliqlar, hemminglarni hörmet bilen salamlaymen. Men bu kitapni qandaq yézip chiqqanliqimni silerge qisqiche sözlep ötey. Merhum polat qadiri mining oqutquchum hem isa yüsüf alptékinning sékritari idi. Men ular bilen 30 yil xoshna bolup yashidim. Isa yüsüf alptékinler mini chong qizidek kördi. Ulardin nurghun nersilerni ögendim. U mezgilde men sherqiy turkistandiki qehrimanlar heqqide maqaliler yazdim, ular usitde tetqiqatlar élp bardim. Bu jeryanda men osman baturning hayatigha qiziqishqa bashlidim. Osman baturning hayatini tetqiq qilish netijiside osman baturning sepdishi nur gojay batur bilen tonushtum. 1970-Yillarda merhum nur gojay batur bilen dawamliq uchriship, osman batur heqqidiki melumatlarni etrapliq halda manga anglatti. Nur gojay batur, osman batur heqqidiki eslimilirini qazaqche, turkche arilash bir til bilen manga anglitatti. Bularni uzun yil toplash arqiliq axiri bir kitap qilip yézip chiqtim.” kéyin, sherqiy turkistan wahpining bash sékritari hamut köktürk söz qildi. U sözide mundaq didi:

“Erkinlik yoli we osman batur” namliq kitabning muqawisi

“Biz bügün xeyirlik bir ish üchün bu yerge toplanduq. Men aldi bilen sherqiy türkistan üchün hayatini atighan osman batur, isa yusuf alptékin, memet imin bughra, mehmut muhiti qatarliq pütün shéhitlirimizni rehmet we mihnet bilen esleymiz. Resmi bolmighan sitatéskilargha qarighanda, türkiyede Uyghur, qazaq, qirghiz bolup 15 ming etrapida sherqiy türkistanliq bar. Xitay hökümiti sherqiy turksitan xelqige Uyghur, qazaq, qirghiz dimestin zulum qiliwatidu. Osman baturmu eyni waqitta xitaylargha qarshi küresh qilghan qehrimanimiz. U waqitta isa yusuf alptékin, osman batur, memet imin bughralar murini murige tirep xitaygha qarshi küresh qilghan. Bügünki künimizdimu biz ularning izidin méngip millet ayirimastin xitayning zulumigha qarshi küresh qilishimiz, sherqiy türkistandiki éziliwatqan xelqimizning awazini dunya jama'etchilikige yetküzishimiz kérek. Men osman batur heqqide bundaq bir eserning yézilghanliqini sherqiy türksitan wehpi bashliqi bolush süpitim bilen qizghin tebrikleymen. Axirida pütün qehrimanlirimizning yatqan yérining jennette bolushini tileymen.”

Yighinda yene istanbul uniwersititi edebiyat fakultiti oqutquchisi profféssor doktur abdulqadir donuk osman batur we sherqiy türkistan témisida, mimar sinan uniwersititi oqutquchisi profféssor doktur ehmet tashagil ependi osman baturning hayati témisida, mimar sinan uniwersititi oqutquchisi doktur abduwahap qara ependi osman batur we tarixi arqa körünüsh témisida söz qildi. Yighin axirida erkinlik yoli we osman batur kitabining yazghuchisi profféssor doktur gulchin chandarli'ogligha teshekkürname bérildi.

Osman batur 1890-yilida altay taghlirida dunyagha kelgen. Dadisi islam beg, anisi ayche xanim idi. Islam bay qazaqlarning orta juz qebilisining kérey qolidin bolup, osman batur dadisi teripidin qazaq örp adetliri boyiche yétishturulgen. Yashliq chaghlirida küreshke bashlighan. Osman batur 1930-yilidin itibaren aktip inqilapqa bashlighan. Uning inqilapqa bashlishigha eyni waqittiki ulke walisi shingsisheyning xelqqe qiliwatqan zulumining tesiri intayin chong bolghan. Osman batur u yillarda altay taghlirida yashaydighan xelqlerning ümidi bolup qalghan. 1943-Yili ötküzülgen bir merikide osman baturgha xelqi teripidin batur ünwani bérilgen. Osman batur uzun yil xitaylar bilen élishqan, qehrimanlarche küresh qilghan. Emma u bexitke qarshi 1951-yili 2-ayning 15-küni xitay azatliq armiyisige esir chüshüp qalghan. 1951-Yili 4-ayning 29-küni öltürülgen.