Xitayda balilar adem bédiklirining qolida tawar malgha aylanmaqta

• 
  2005-04-12

• Muxbirimiz gülchéhrening bu heqtiki programmisi
• Download story audio

Burunqi programmalirimizda, yéqinqi yillardin buyan narside Uyghur baliliri xitay ölkilirige aldap, sétilip yaman teqdirlerge qiliwatqanliqi heqqide xewer bergen iduq.

Démek, xitayda bala sodisidin ibaret bir xil tijaret shekli shekillen'genlikige uzun bolghan we pütün xitayning hemme jaylirigha qeder taralghan bolup, hetta guruh boyiche bala tijariti qilidighan jinayetchiler gurohliri shekillen'gen.

Bala tijaretchiliri hetta guruh bolup teshkillenmekte

Ötken hepte xitay merkiziy téléwiziyisining xewiridin ige bolushimizche, fujende bir doxturxanigha kirip qalghan qosh kézek balilarning resmiyitini tekshürüsh jeryanida, doxturxana xadimliri bu qosh kézeklerning tughulghan kün ayliri oxshash bolsimu emma tughuljan jayi, doxturxana ismining oxshash emeslikidek gheyri ehwalni bayqighan.

Munasiwetlik saqchi tarmaqliri buningdin gumanlinip tekshürüsh élip bérish arqiliq bu ikki balining bir anidin tughulmighanliqi shundaqla ularning tughulush ispatliri hem nopusining yalghan ikenliki bayqalghan, shundaqla ular bir waqitning özide bundaq yalghan qoshkézektin yene töt jüpni bayqighan.

Saqchi tarmaqliri yene buni yip uchi qilip éniqlash arqiliq mexsus yéngi tughulghan bowaqlarni élip satidighan adem bédikliri guruhi uwisini tapqan. Ular yünnen, guyju, sichu'en, gu'angdung, xéylongjang qatarliq alte ölkide 10 yil jeryanida jem'iy 70 bowaqni satqan.

Bu adem tijariti guruhigha hetta bezi doxturxana xadimliri hetta, nopus hem tughulush resmiyiti béjiridighan hökümet xadimlirimu chétishliq iken.

Bu jinayetchilerning iqrar qilishiche, ular nöwette jemiyettiki bezi kishilerning balisini baqalmay sétishni yaki birersige bériwétishni xalaydighanliqi, yene bezi qiz bowaq yüzi körgen a'ililer oghul élishni xalaydighanliqi, bezilirining qosh kézek bala élishni oylaydighanliqidek ijtima'iy yüzlinishke qarap bu sodigha kirishken bolup, ular bowaq balilarning her birini üch töt ming yü'en'ge élip, 20 ming yu'en etrapida satidiken.

Sétilghan balilarning hayati xewp ichide

Bu guruhta bala élishqa mes'ul, balini waqitliq béqishqa, yene xéridar izdeshke mes'ul ayrim ademler bolup, resmiy shirketni shekillendürgen. Narside bowaqlar bularning qolidiki tawar malgha aylan'ghan. Ular bowaqlarni sétiwalghandin bashqa, aldap kelgenlirimu bolup délo éniqlinish jeryanida hetta bezi bowaqlarning waqti ötken süt parashoklirini istimal qiliwalghanliqi, waqtida doxturgha élip bérilmighanliqigha oxshash sewebler bilen qatillarning qolida jan bergenliki melum bolghan.

Xitayda aldap kétiliwatqan yaki sétilghan balilar her xil qarangghu qismetlerge duchar bolmaqta. Igilishimizge qarighanda, qoldin qolgha sétilghan balilarning beziliri yéngi a'ililerge kirsimu, emma beziliri yene jinayet guruhlirida oghriliqqa, yanchuqchiliqa salidighan, zeherlik chékimlik etkeschiliki qilidighan jinayet qoraligha aylan'ghan. Ular rohiy, jismaniy jehetlerde qattiq xorluqqa uchrapla qalmay, hayati intayin xeter astida yashimaqta iken.

Xitayda balilarning sétilishi xitay siyasiti bilen munasiwetlik

Adem bédiklirining qolida balilarning türlük paji'elerge qélishi xelqaradiki kishilik hoquq teshkilatliriningmu déqqitini tarqan éghir mesilining biri bolup, merkizi nyo-roktiki "xitay kishilik hoquq teshkilati" ning re'isi lyu ching mezkur mesile heqqide mundaq dédi :

"Xitaydiki balilarni élip sétish mesilisining éghirlawatqanliqi bizning közitishimiz astidiki bir mesile, balilarni tawar malgha aylandurush kishilik hoquqqa éghir dexli teruz qilish herikiti bolupla qalmay bu xitaydiki eng chong jemiyet mesilisining biridur. Buni xitay hökümitining pilanliq tughut siyasiti hemde pütün jemiyet sistémisi keltürüp chiqarghan. Xitay buni yiltizidin tüzeymen dése qanun séstimisini hem siyasitini özgertishige toghra kélidu, shunga xitay hökümiti buninggha zerbe béridighan bashqa amal tapalmay kelmekte. Gerche balilarni aldap sétishqa oxshash qilmishlar xitay qanunida jinayet hésablansimu emma uning ijra qilinishi bashqa qununlirigha oxshashla ajiz. Eslide ademni sétishmu, élishmu oxshashla éghir jinayet emma xitay hökümiti bu jinayetning ikki teripige oxshash qattiq jaza qollanmay, bu mesilige yol échip berdi. Eger xitayning hazirqi siyasiti pütün jemiyet tüzülmisi özgermeydiken buninggha oxshash jinayetler barghanche kéngiyidu".

Lyuching sözining dawamida yene nöwette az sanliq millet rayonliridimu balilarni élip sétishning éghirlawatqanliqi sewebi heqqide toxtilip mundaq dédi:

"Xitay hökümiti Uyghurlargha oxshash musteqil bolush gherizi bar milletlerge nisbeten, peqet xitayning bixeterlikige dexli qilmisangla, néme qilsang qil, dégendek qoyuwetti, shunga bashqa jaylardimu buninggha oxshash mesililer éghirlap barmaqta. Buning hemmisige xitay hökümitining siyasiti mes'ul bolishi kérek". (Gülchéhre)