Xitay hökümiti hoqoqini qalaymiqan ishlitishni bir terep qilishta qismen netijige érishkenlikini bildürdi


2004.11.02

Xitayning aliy xelq teptish mehkimisining mu'awin bashliqi wang jinchü'en ötken hepte muxbirlarni kütiwélish yighinida söz qilip, bu yil 5 - aydin bashlap, teptish organlirining keng kölemde dölet organliridiki xadimlarning hoqoqidin paydilinip, bashqilarning kishilik hoqoqigha dexli teruz yetküzüsh jinayitini tekshürüsh herikiti élip barghanliqini, qattiq zerbe bérish herikitining deslepki qedemde ünümi körülgenlikini bildürdi.

Ediliye sistémisidiki chérklik

Uning ilgiri sürüshiche, bu yil 6 - aydin 9 - ayghiche jem'iy 1500 dek dilo turghuzulup, 1800 dek hökümet xadimliri tekshürülgen. Turghuzulghan dilolarning ichide, hoquqini süyi istimal qilip, xelqning jéni we mal mülkige zor derijide ziyan élip kélish dilolirining sani minggha yetken. Bu dilolargha 1100 din artuq hökümet xadimi chétishliq chiqqan. Buningdin sirt, yene puqralarning kishilik hoqoq we dimukratiye hoqoqini depsende qilghan jinayi dilolar 500 ge yetken bolup, jem'iy 700 dek emeldarlar bu munasiwet bilen tekshürülgen.

Dilolargha chétilghan hökümet xadimlirining yette yüzi ediliye sistémisidiki xadimlar, tuqquz yüzi memuriy organlardiki hökümet xadimliri bolup chiqqan.

Xitay hökümitining zuwani bolghan shinxu'a agéntliqining misalgha élip chüshendürüshiche, enxüyde yüz bergen saxta süt parashuki dilosida töt ölkidin 14 emeldar tekshürülüp jazalan'ghan. Sichü'endiki to jiyang deryasining bulghunush weqeside 6 dilo turghuzulup, 6 kishi tekshürülgen. Xébéy bajuw saqchixanisidiki saqchilarning bir jinayet gumandarini soraq tartish jeryanida urup öltürüp qoyush dilosi we shundaqla xénen ölkisidiki 110 jiddiy qutquzush da'irilirining yardem telep qilghanlargha adem ewetmigenliki qatarliq nurghun dilolar nöwette sotqa sunulghan . Sot da'iriliri bezi dilolar üstidin höküm chiqarghan. Biraq, shinxu'a agéntliqi xewiride jinayet ötküzgen bu hökümet emeldarlirigha qandaq jaza bérilgenliki heqqide toxtalmighan.

Kishilik hoquq pa'aliyetchilirining inkasliri

Xitay hökümitining, emeldarlirining hoqoqidin paydilinip, puqralarning kishilik hoqoqini depsende qilishini yaxshi bir terep qiliwatqinigha chet'eldiki kishilik hoqoq pa'aliyetchiliri oxshash bolmighan pikirlerni otturigha qoymaqta.

Amérika Uyghur jem'iyitining bash katibi, xelq'ara qanun penler tetqiqati bilen shughulliniwatqan alim séyitof ependi bu heqte öz köz qarashlirini mundaq dep otturigha qoydi:

Bash shtabi niyu yoriktiki "xitay kishilik hoqoq teshkilati" ning re'isi li yuching, xitayda saqchilar we bashqa hökümet xizmetchilirining puqralarning kishilik hoquqini depsende qilish ehwallirining yenila intayin éghir ikenlikini bildürüp, mundaq didi:

"Nurghun saqchilar adette tutulghan, qolgha élin'ghan we hettaki yighiwélin'ghan kishilerni xalighanche urup tillap, zorawanliq ishlitidu. Bezilirini hetta urup naka qiliwétidu we öltürüpmu qoyidu. Bundaq ehwallar xitayda nahayiti köp, hazir xitaydiki eng éghir mesilining biri öydin mejburiy köchürüsh. Hökümet tarmaqliri, qurulush igiliri hetta bezide qara jem'iyetler bilen til biriktürüp, puqralarning kishilik bixeterliki we mal - mülki hoqoqini öz ichige alghan kishilik hoqoqini depsende qilidighan ehwallar intayin éghir".

Shinxu'a agéntliqining éytishiche, xitayning aliy xelq teptish mehkimisi yene xitayda tesiri hemmidin küchlük bolghan bezi dilolarni tallap chiqip, shular üstidin mexsos tekshürüsh élip baridiken. Mezkur dilolarni hel qilishqa mexsus adem teyinlep, hel qilish waqit jedwilini tüzüp chiqidiken hemde qererlik halda xadimlarni ewetip dilolarning bir terep qilinishini nazaret qilip turidiken.

Emma alim séyitof ependi xitayda hökümet xadimlirining öz hoqoqidin paydilinip, puqralarning kishilik hoqoqini depsende qilishning aldini élishtiki eng tüpki usulni dimokratik tüzümni yolgha qoyush ikenlikini körsetti. U mundaq didi:

Alim séyitof ependige oxshash, li yuching ependimu hoquqidin paydilinip puqralarning kishilik hoquqini depsende qilish jinayetlirige zerbe bérishte, peqet teptish organlirining mexsus heriketlirige tayini'ish kupaye qilmaydighanliqini ilgiri sürdi.

Muxbirimiz arzuning bu heqtiki programmisini anglang

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.