Уйғур елидики ишсизлиқ кризиси әң юқири пәллигә чиқмақта


2004.09.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Бәш йилдин буян уйғур елида, йилиға 400 миң әмгәк күчи көпийиватқан болуп, мутәхәсисләр 2010 - йилидин 2015 - йилиғичә уйғур елиниң әң җидди ишсизлиқ кризисигә дучар болидиғанлиқини билдүрди. Уйғур елидики ишсизлиқ мәсилисиниң еғирлишишиға немиләр сәвәп болмақта ?

Әмгәк күчиниң ешиш сүрити йилиға 400 миң

Уйғур аптонум районлуқ шәһәр иқтисад тәкшүрүш әтритиниң йеқинда чиқарған доклатида көрситилишичә 2010 - йилидин 2015 - йилғичә болған арилиқта уйғур ели ешинди әмгәк күчлириниң нисбити һәммидин юқири болған бир ишсизлиқ кризисгә дучар болидикән. Мутәхәссисләрниң доклатиға қариғанда уйғур районида әмгәк күчиниң ешиш сүрити йилиға 400 миңдин ешип бериватқан болуп, йәни 2001 - йилидин 2005 - йилғичә болған арилиқта шәһәр - наһийиләрдики ешинда әмгәк күчи тәхминән бир милйондин ешип кәткән.

Тәңритағ тор бетидә бу һәқтә елан қилинған доклатта, уйғур елидики әмгәк күчиниң әмәлий хизмәт еһтияҗидин артуқ боливатқанлиқиниң сәвәблири һәққидә тохтилип, уйғур елидики әмгәк күчиниң тез сүрәттә ешишиға йеңи оқуш пүттүрүп хизмәт күтүп турғучиларниң йилдин - йилға көпийиши, йезилардин шәһәрләргә йөткиливатқан әмгәк күчлириниң көпийиши, һәмдә йәнә ишләпчиқириш техника вә сүритиниң йеңилиниши қатарлиқлар дәп көрсәткән.

Илгири уйғур районидики хитай тор бәтлиридә берилгән мәлуматларда уйғур елиға хитай өлкилиридин келиватқан аққун хитай нопусиниң 30 миңдин ашидиғанлиқи бу хитай аққун әмгәк күчлириниң һәр йили уйғур елидин 10 милярт юән қазинидиғанлиқи һәққидә хәвәрләр берилгән иди . Әмма уйғур районида ешинда әмгәк күчиниң нисбити ешип ишсизлиқ вәзийитиниң кәскинлишиватқанлиқиға , уйғур елиға келиватқан хитай аққунлириниңму тәсир көрситиватқанлиқи тилға елинмиған.

Суалимиз җавабсиз қалдурулди

Биз уйғур елидики үрүмчи әмгәк мулазимәт идарисиға телефон уруп , уйғур елида йеқин кәлгүсидә йүз беридиған әмгәк күчи артип кетиш кризисгә хитай һөкүмәт даирилириниң қандақ тәдбир қолланмақчи боливатқанлиқини соридуқ, әмма телефонни алған хадим " бу мәсилә җоңгодила әмәс, мәйли капиталистик яки сотсиялистик болсун дуняниң һәммә йеридә барғу, буниңға һөкүмәт йеқиндин көңүл бөливатиду" дигәндин башқа җаваб бәрмәйла телефонни үзди.

Ишсизлиқниң асаслиқ амили: хитай аққунлири

Уйғур елидики ишсизлиқ мәсилиси, болупму уйғур яшлириниң ишсизлиқ мәсилисиниң күнсайин еғирлишиватқанлиқи , чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлириниңму җидди диққитини қозғаватқан бир мәсилә болуп , дуня уйғур қурултейи баянатчиси , уйғур елиға келиватқан хитай аққунлириниң саниниң ешиши , уйғур елида болупму уйғурларда ишсизлиқни кәлтүрүп чиқириватқан асаслиқ амил дәп көрсәтти:

Хитай шинхуа ахбаратиниң 21- сентәбир елан қилған хәверидиму уйғур райониға пәқәт кевәз териш үчүнла келиватқан хитай аққунлириниң йилиға 600 миңдин ашидиғанлиқи елан қилинған иди. Хитай һөкүмити бу йил 6 - айдин башлап уйғур ели маарипини хитайчилаштурушқа ярдәм бәргүчиләр намида, хитай өлкилиридин җәми 10 миң хитайни уйғур елиниң шәһәр вә йеза базарлиридики мәктәпләргә рәсми шитат билән орунлаштурушқа башлиған.

Радиомизға уйғур елидин кәлгән инкаслар вә мухбирлиримиз игилигән ахбаратлардиму , уйғур елида болупму уйғур қатарлиқ хитай болмиған милләтләр арисида ишсизлиқ мәсилисиниң техиму еғирлиқи мәлум болмақта.

Уйғурларға пурсәт берилмигән

Уйғур елидин зияритимизни қобул қилған көп сандики уйғурларниң ейтишиға қариғанда , гәрчә хитай һөкүмити йеқинқи йиллардин буян уйғур елида ғәрбни ечиш сиясити билән , ғәрбниң газини шәрққә йөткәш газ туруба қурулуши, таш йол ясаш қурулиши қатарлиқларни елип берип көпләп әмгәк күчи ишлитиватқан болсиму , уйғурларға бу хил иш пурсәтлириниму бәрмәйдиғанлиқини билдүрмәктә, бу һәқтә уйғур елидин зияритимизни қобул қилған бир ишсиз яш , аилисидә 7 кишиниң бир өзигә қарашлиқ икәнлики , әмма өзиниңму хизмәтсиз икәнликидәк әмәлий әһвалини сөзләп бәрди :

Шундақла бәзи уйғурларниң ейтишиға қариғанда, уйғур елида хитайниң ғәрбни ечиш сиясити билән хитай өлкилиридин уйғур елиға келип мәбләғ селип завут кархана ачқанлар хели көпийиватқан болсиму , бу орунлар йәрлик хәлқтин әмгәк күчи қобул қилмайдикән.

Уйғур елиниң мәлум йезисидин зияритимизни қобул қилған бир деһқан бовай, гәрчә өз йезисиға завут карханилар қурулған болсиму деһқан балилирини йәнила бу орунларға қобул қилмайватқанлиқини ейтти:

Уйғур елидики һөкүмәт истатескисида 2004 - йили уйғур елида шәһәр наһийиләрдики рәсми тизимгә елинған ишсизлар нисбити 4٪ кә йетиду дәп көрситилгән болсиму, уйғурлар әмәлий сан буниңдинму юқири болиши мумкин дәп билдүрмәктә.(Гүлчеһрә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.