"Хәлқара кишилик һоқоқни күзитиш тәшкилати" хитайни кишилик һоқоқни яхшилашқа чақирди


2004.08.25

2004 -Йиллиқ олимпик тәнтәрбийә йиғинини өткүзиватқан гиритсийиниң афена шәһири бу айниң 29 - күни олимпик тәнтәрбийә йиғининиң йепилиш мурасимида, олимпик байриқини бейҗиңға өткүзүп бериду. Дәл буниң һарписида " хәлқара кишилик һоқоқни күзитиш тәшкилати" доклатида бейҗиңни агаһландуруп, хәлқара олимпик тәнтәрбийә йиғинини өткүзүштәк бундақ шәрәпкә еришкән саһибхан дөләтниң ,йәнә нурғун муһим вәзипилири барлиқини көрсәтти. Доклатта ейтилишичә,хитай һөкүмитиниң пуқраларниң кишилик һоқоқлирини давамлиқ түрдә дәпсәндә қилиши, бейҗиңниң хәлқарада алқишқа еришишигә тосқунлуқ қилмақта.

Доклатта мундақ дийилгән: " хитай һөкүмити мәтбуат вә интирнәткә болған контроллуқни бикар қилиши керәк. Хитайдики ишчиларниң мустәқил һалда оюшма қурушиға йол қойиши керәк. Һөкүмәт тәрипидин мәҗбурий һалда көчүрүлгән аһалиларниң һоқоқиға капаләтлик қилиши керәк. Хәлқара олимпик комитити шундақла йәнә хитайға бесим ишлитип, хитайдики мухбирлар вә пуқраларниң олимпик йиғининиң алди- кәйни вә йиғин җәрянидики сөз әркинликигә капаләтлик қилиши керәк."

"Хәлқара кишилик һоқоқни күзитиш тәшкилати"ниң хитай ишлири тәтқиқатчиси, мәзкүр доклатниң язғучиси сара дәйвис ханим бу һәқтә мухбиримизға мундақ диди:

- Хәлқара җәмийәтниң бир әзаси болуш салаһийити билән,хитайниң хәлқара кишилик һоқоқ өлчәмлиригә риайә қилиш мәҗбурийити бар. Һалбуки 2008 - йилидики олимпик тәнтәрбийә йиғиниға тәйярлиқ көрүш басқучидила хитайда нурғун кишилик һоқоқ дәпсәндичиликлири йүз бәрди. Биз бундақ қилмишларни дәрһал тохтутуш керәк дәп қараймиз. Өз пуқралириға зиянкәшлик қилиш бәдилигә дуня әһлини қарши елиш , һәргизму мувапиқ усул әмәс.

"Хәлқара кишилик һоқоқни күзитиш тәшкилати" доклатида илгири сүришичә, хитайниң олимпик байриқини өткүзивелиши вә 2008 - йиллиқ бейҗиң олимпик йиғиниға тәйярлиқ көрүшигә әгишип, пүтүн дуняниң нәзири хитайға мәркәзлишидикән. Бу хитайниң хәлқара сәһнидики образини яхшилайдиған бир яхши пурсити болуп, әгәр хитай йәнила өзиниң кишилик һоқоқ хатирисини яхшилимиса, у һалда хәлқарадики образини яхшилимиқи интайин тәскә тохтайдикән.

Доклатта ейтилишичә, 2008 - йили язда олимпик тәнтәрбийә йиғини ечилишниң һарписида миңлиған, он миңлиған чәтәл мухбирлири бейҗиңда йиғилиду һәмдә мәтбуатлар қаттиқ контрол қилиниватқан, нурғун мухбирлар түрмигә ташланған, тор бәтлири пичәтләнгән , кишилик һоқоқ вә әмгәкчиләр һоқоқи паалийәтчилири тутуп туриливатқан бир вәзийәткә дүч келиду. Доклатта көрситилишичә, хитай һөкүмитиниң мухбирларниң хизмитини бималал елип беришиға йол қоюш - қоймаслиқи, бейҗиңда өткүзидиған олимпик йиғининиң мувәппиқийәтлик болған - болмиғанлиқини өлчәйдиған муһим бир өлчәм болуп һисаблинидикән. Доклатта мисал елип чүшәндүрилишичә, йеқинда бейҗиңда өткүзүлгән асия путбол лоңқисини талишиш мусабиқисидә, хитай сақчилири чәтәл мухбирлириниң хитай- япунийә командиси арисидики мусабиқидин кийинки хитай тамашибинлириниң йолсиз қилмишлирини сөрәткә тартишиға рухсәт қилмиған.

Баш шитаби париждики " чиграсиз мухбирлар" тәшкилати асия- тинч окян ишлири ишханисиниң мәсоли венсент әпәнди хитайдики ахбаратқа болған контроллуқниң бошашмиғанлиқини көрсүтүп, мундақ диди:

ـ Тәҗрибимизгә асасланғанда, чәтәл вә хитай мухбирлири хитайда чириклик, муһит булғуниши, аһалиләрниң мәҗбурий көчүрүлиши дигәнгә охшаш мәсилиләрни хәвәр халиғанчә қилалмайду. Чүнки һөкүмәт буни қаттиқ чәкләйду. Хитай һөкүмити 2008 - йиллиқ олимпик тәнтәрбийә йиғини өткүзүш һоқоқини тапшуруп алғанда москивада вәдә берип, олимпик йиғини ечилишниң алди - кәйнидә дөләт ичи - сиртидики мухбирларға олимпик тәнтәрбийә йиғинини хәвәр қилишта толуқ әркинлик беридиғанлиқини билдүргән иди. Биз буни тәқәззалиқ билән күтиватимиз.

"Хәлқара кишилик һоқоқни күзитиш тәшкилати "доклатида көрситишичә, олимпик тәнтәрбийә йиғини ечиш үчүн керәклик болған әслиһәләрни селиш үчүн, хитай һөкүмити бейҗиңда нурғун аһалиләрни мәҗбурий көчүргән. Бу хил қилмиш хәлқара кишилик һоқоқ өлчәмлиригә хилап болупла қалмай, хитайниң қануниғиму хилап икән. Мәҗбурий көчүрүлгән хәлқ өз дәвасини ақтуридиған һичқандақ қануний йол тапалмиғанлиқтин , нурғунлири кочиларға чиқип намайиш өткүзүшкә мәҗбур болған. Әмма улар сақчиларниң бастуришиға учриған. Доклатта тәкитлинишичә, хитай һөкүмити чоқум тинч һалда намайиш өткүзгәнләрниң һоқоқини қоғдап , уларниң мәсилилирини вақтида һәл қилиши керәк.

Мәзкүр доклат әң ахирида, " хәлқара кишилик һоқоқни күзитиш тәшкилати" ниң асия- тинч окян бөлиминиң иҗраий рәиси бирәд әдимисниң сөзини нәқил кәлтүрүп, мундақ дигән : " пүтүн дуняниң нәзири барғансири хитайға мәркәзлишиду. Униң пуқралириниң һоқоқиға һәқиқ түрдә һөрмәт қиламду - йоқ дигәнгә диққәт қиливатиду. Әгәр хитай давамлиқ түрдә өзиниң кишилик һоқоқ хатирисини яхшилимиса,2008 - йиллиқ олимпик тәнтәрбийә йиғини ,хитай һөкүмитиниң қолға кәлтүргән нәтиҗилирини әмәс, бәлки униң бир диктатор һакимийәт икәнликини дуняға рошән намайән қилип бериду". (Арзу)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.