Уйғурлар һорунму?


2004.09.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Сәйшәнбә күни шинхуа ахбаратида , " уйғурелидики йәрлик хәлқ һорун , һәмдә хитай һөкүмитигә йөлинип өгинип қалғанлиқи үчүн, биңтуәнләргә берип кевәз теришни халимайду . Шуңа хитай өлкилиридин уйғур елиға кевәз теришқа келиватқан хитай ишләмчилири йилдин -йилға көпәймәктә" дигән мәзмунда бир хәвәр елан қилинди.

Истатстикилиқ мәлуматлардин ашкарики , уйғур елиға кевәз теришқа хенән , сичуән , гәнсу қатарлиқ хитай өлкилиридин келиватқан хитай ишләмчилириниң сани йилиға 600 миңдин ашиду . Уларһәр йили уйғур елидин 2милярт хәлқ пули иш һәққи тапмақта .

japakesh-c.gif

Әмма уйғур елиниң йәрлик хәлқиниң ишсизлиқ нисбити күнсайин ешиватқан бир вәзийәттә , хитай өлкилиридин киеливатқан ишләмчиләрниң барғанчә көпийиши уйғур елидики кишиләрни әҗәпләндүриватқан бир мәсилә .

Ундақта нимә үчүн уйғур елидики ишсиз хәлқ бу иш пурсити вә пул тепиш пурситини хитай өлкилиридин кәлгән ишләмчиләргә тартқузуп қойиватиду?

Шинхуа ахбаратиниң сәйшәнбә күнидики хәверидә , шинҗаң иқтисад гезити мухбири шин яңниң бу мәсилигә нисбәтән елан қилған бир мақалиси бесилди .

Мәзкүр мақалида у " шинҗаңлиқлар биңтуәнгә берип кевәз терип пул тепиш пурситини нимә үчүн тартқузуп қойиду ? буни улардики пурсәтпәрәслик , тәйяртаплиқ идийиси кәлтүрүп чиқарған .Чүнки мәркәзәзәлдин шинҗаңға чигра район дәп көңүл бөлүп кәлмәктә . Шуңа деһқанларда хитай һөкүмитиниң қутқузишиға тайиниш адити бар , улар хитай һөкүмитиниң иқтисад қатарлиқ һәр хил мәсилилирини һәл қилип беришини күтиду , бу наһайити омуми бир әһвал" дәп язған .

У йәнә " нөвәттә бир кело пахта териғанда 8 мо хәлқ пули тапқили болиду , бир күндә аз болғандиму 40 , 50 юән тапқили болсиму уйғур елидики шәһәр аһалилири кевәз теришқа бармайду , чүнки улар бу хил әмгәкни паскина , җапалиқ дәп қарап халимайду . Шуңа һазир шинҗаңда иш болсиму адәм чиқмаслиқ , адәм болсиму иш чиқмаслиқтәк бир ғәйри әһвал давамлашмақта" дәп чүшәндүрүш бәргән .

Уйғур елида хитай аққунлириниң көпийиши , йәрлик хәлқниң ишсиз қелишиға растинла юқарқилар сәвәп боливатамду ?

Биз буниңға әмилий җавап елиш үчүн биңтуән кевәз мәйдани, уйғур елиниң шәһәр һәм йезилирини асас қилип телифон зиярити қилдуқ .

Шихәнзә биңтуән кевәз мәйданидин зияритимизни қобул қилған бир хитай деһқан " нимә үчүн кевәз териш үчүн , уйғур елидики йәрлик хәлққә қариғанда хитай өлкилириниң ишләмчилири көпләп ишлитилиду" дәп сориған соалимизға җавап берип мундақ деди :

У " биңтуәнниң кевәзликлири бәк җиқ ,әмма биңтуәндики яшлар йәр теримайдиған боливалди , уларчоң шәһәрләргә сода вә башқа ишларни қилишқа кәткәчкә кевәзликләргә сирттин ишләмчи елип келишкә мәҗбур , униң үстигә ичкиридә адәм җиқ уларға пул тапидиған яхши пурсәт болди . Шуңа һәр йили хенәндин сичуәндин бәк җиқ ишчи келиватиду" .

Биз йәнә униңдин уйғур деһқанлири кевәз теришни җапалиқ дәп кәлммәмду? дәп соридуқ. У бу соалимизға қаваб берип мундақ деди:

" яқ ундақ әмәс уйғур районидики хәлқ җапаға чидашлиқ , улар һөкүмәткә йөләнмәйду . Уларму кевәз териғили келиду бирақ кевәзлик җиқ , йәр кәңри адәм аз болғандин кейин күч йетишмәйду . У растинла җапалиқ әмгәк . Алдинқи йиллири оқуғучи балилар чиқатти бу йилдин башлап оқуғучиларниң чиқишини тохтатқандин кейин ичкирдин ишчилар җиқ чиқиватиду . Бир күндә қириқ әллик юәнлик пахта териғили болиду , әгәр қерип қалмиған болсам мәнму бараттим " .

Ақсудин телифон зияритимизни қобул қилған бир яш өзиниңму алдинқи йили али мәктәпни пүттүрүп иш тапалмиқтин биңтуәнниң кевәзликлиригә берип әмгәккә қатнашқанлиқи әмма у йәрдә пүтүнләй хитайлар болғачқа турмуш җәһәттин қийналғандин башқа, кәмситишкә учриғанлиқини ейтти:

Радиомизға телифон қилған бир уйғур , биңтуәндә кевәз теришни уйғурлар халисиму бәзи орунларниң иш пурсити бәрмәйдиғанлиқини , гәрчә мәлум җайлардики уйғур йезилириниң уйғур деһқанлирини кевәз теришқа апарсиму пәқәт һашар әмгикиниң орнида бикарға дигүдәк ишлитидиғанлиқини ейтти:

Булардин башқа чәтәлләрдики бәзи уйғурлар хитай һөкүмитиниң биңтуәнниң кевәз мәйданлирида кевәз теришқа йәрлик хәлқни ишләтмәй , хитай өлкилиридин йүз миңлап ишләмчи елип келиши , уйғур елиға йәниму көп хитай нопоси йөткәштики бир вастиси дәп қаримақта .(Гүлчеһрә)

Мунасивәтлик мақалилар

Шинхуа торидики бу һәқтики мақалә уйғур илидики пахтиларни ким үзиду ?

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.