Élizabit ékonomy: xitaydiki ékologiyilik muhit mesilisi iqtisad we jem'iyet muqimliqigha küchlük riqabetlerni tughduridu

Xitaydiki ékologiyilik mesililer siyasiy tüzülme bilen munasiwetlik bolup, muhit mesilisi öz nöwitide xitaydiki iqtisad we jem'iyet muqimliqigha küchlük riqabetlerni tughduridiken.
Muxbirimiz jüme
2011-06-14
Share
muhit-bulghunush.jpg Zawut-karxanilardin chiqqan is-tütekte bulghan'ghan sheher muhiti. 2008-Yili 21-dékabir. Qumul.
AFP

Xitayning 2010-yildiki ékologiyilik ehwali bahalan'ghan yilliq muhit doklati 3-iyun élan qilin'ghan idi. Doklatni xitay ékologiyilik muhitini qoghdash ministirliqi élan qilghan.

Bu doklatta xitaydiki su we hawa süpitide yaxshilinish barliqqa kelgenliki ilgiri sürülgen bolsimu, emma mezkur doklatni élan qilish munasiwiti bilen chaqirilghan yighinda xitayning ékologiyilik muhitini qoghdash ministirliqi mu'awin ministiri li genjyé muhitqa alaqidar yene nurghun mesililerning mewjutluqi we bashqurushning yétersizlikini otturigha qoydi.

Li yighinda: omumiy ékologiyilik muhit ehwali yenila bek éghir, qiyinchiliq we riqabetlermu köp, dédi.

Undaqta xitay ékologiyisi duch kélidighan riqabetler qaysi? bu xildiki riqabetler üstide xitay da'iriliri éniq toxtalmighan bolghachqa, xitay ékologiyisi bilen yéqindin tonush mutexessislerning bu heqtiki pikrini anglap körüsh ziyanliq bolmisa kérek.

Xitaydiki muhit mesilisi heqqide uzundin béri köp tetqiqatlarni qilghan mutexessis élizabit ékonomy xanimning qarishiche, xitay ékologiyisi duch kélidighan riqabetler xitaydiki sana'et tereqqiyati bilen munasiwetlik bolupla qalmastin, belki chiriklik, siyasiy tüzülme qatarliqlarghimu biwasite chétishliq iken.

Ékonomy xanim mundaq dédi: Xitay ékologiyilik muhitini qoghdash ministirliqiningla emes, belki xitaydiki ösümlük, haywanat tetqiqati bilen shughullinidighan organlarningmu siyasiy hoquqi yoq déyerlik. Shunga xitaydiki kölemlik sana'et tereqqiyat qurulushigha qarshi bi'ologiyilik köp xilliqni qoghdashni tekitlesh, muhit qoghdighuchilirigha nisbeten bekmu qéyin mesilidur.

Élizabit ékonomy xanim amérikigha jaylashqan tashqi munasiwetler meslihet bérish tetqiqat jem'iyitidiki mutexessislerning biri bolup, u ilgiri xitaydiki su menbelirining bulghinishigha alaqidar "Qara renglik derya: xitayning kelgüsi duch kélidighan ékologiyilik riqabetler" namliq kitabni yazghan. Bu kitab amérikida mukapatqa érishken idi.

Élizabit ékonomy xanimning qarishiche, xitay ötken nechche on yildin buyan peqet iqtisadiy yüksilishnila tekitlep, muhit qoghdashni xiyalighimu keltürmigen. Bu xil xahishlar xitay nöwette duch kéliwatqan ékologiyilik bulghinish mesilisi we uninggha yandashqan jem'iyet muqimliqi mesilisini keltürüp chiqarghan. Netijide, jem'iyet muqimliqi mesilisi xitay hökümitining diqqitini tartqan.

Élizabit xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: xitay hökümiti ötken bir nechche yildin buyan ékologiyilik bulghinish mesililirige peqet statistikiliq melumatlardiki qorqunchluq reqemler tüpeyli diqqitini aghdurupla qalmastin, belki xitayning her qaysi jaylirida yüz bériwatqan muqimsizliq mesilisi, ékologiyining xitay iqtisadigha we omumiy xelq saghlamliqigha körsetken tesiri tüpeylidin muhit mesilisige diqqet qilishqa bashlidi.

Xitay mu'awin ministiri li genjyé xitayda tebi'iy énérgiye menbelirining xorawatqanliqini ilgiri sürdi we: xitaydiki meynet sana'et bazilirining sheherlerdin yézilargha yötkilishi bilen yézilarmu bulghinishqa bashlidi, dédi.

Li yene, bezi rayonlarning tolimu nazuk ikenlikini shundaq rayonlarda tereqqiyat we échish qurulushi élip bérishini chekleydighanliqini, shundaqtimu xitaydiki bezi organlarning muhit ministirliqining testiqsizla bezi qurulushlarni élip bériwatqanliqini, xitayda kelgüside buni chekleydighan qanun tüzülüshi kéreklikini ilgiri sürdi.

Lining bu pikrini qollaydighanliqini bildürgen élizabit ékonomy xanim, xitayda ékologiyilik muhitni qoghdashni heqiqiy kapaletke ige qilish üchün, tüzülme islahat élip bérishning zörürlükini otturigha qoydi.

U mundaq dédi: buni hel qilish üchün, aldi bilen muhitni qoghdashqa mebleghni köprek ajritish kérek. Ikkinchidin muhit xadimlirini köplep yétishtürüsh kérek. Nöwette xitayda bu sahediki mutexessisler bek az. Üchinchisi bu, xitaydiki hökümet tüzülmiside keskin we négizlik islahat élip bérishni shert qilidu. Buning üchün aldi bilen qanun bilen idare qilish, hökümet bashqurushtiki ochuq-ashkariliq, hökümetsiz organlar, erkin axbarat qatarliqlar barliqqa kélishi kérek.

Élizabit ékonomy xanim yene xitayning gherbni échish siyasiti we Uyghur élidiki tereqqiyat qurulushi heqqide toxtaldi. Undaqta Uyghur élidiki ékologiyilik muhit qandaq riqabetlerge duch kelmekte? bu heqtiki mezmunlargha qiziqsingiz, élizabit ékonomy xanim bilen ötküzgen söhbetning dawamigha diqqet bergeysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet