Élizabit ékonomy: Uyghur élide ékologiyilik muhit yaxshi asralmisa, bu rayonda keskin namayishlar yüz bérishi mumkin

Xitay da'irilirining Uyghur élide néfit sana'itini barghanche kéngeytiwatqanliqi, muhitigha eks tesir körsitip, téximu éghir muqimsizliq peyda qilishi mumkin.
Muxbirimiz jüme
2011-06-16
Share
Tarim-nefitligi-305 Uyghur diyari tarim wadisidiki ishlepchiqirish üstidiki néfitlik.
AFP Photo

Uyghur éli ékologiyisining barghanche nacharlishishi xitay hökümiti Uyghur élide tereqqiy qildurghan éghir sana'et, hessilep köpeytiliwatqan nopus we pilansiz échiliwatqan tebi'iy bayliqlar bilen munasiwetlik, deydu, nam sheripni ashkarilashni xalimighan yawropadiki bir Uyghur ziyaliysi.

Bu Uyghur ziyaliysining bildürüshiche, shundaqtimu xitay da'iriliri peqet bayliq échish bilenla bolup, kétip, Uyghur élidiki muhit mesilisige yéterlik köngül bölmigen bolup, Uyghur élidiki bulghinish derijisining qanchilik ikenlikini ürümchining hawa süpitidin körüwélish mumkin iken.

Ürümchi hökümet da'iriliri 2009-yili martta élan qilghan sanliq melumatlargha qarighanda, 2009-yili yanwarda xitay boyiche 86 sheherning hawa süpiti üstide tekshürüsh élip bérilghan, bahalashta ürümchining hawa süpiti eng nachar chiqqan.

Ürümchidiki bulghinish mesilisi yillardin béri kishilerning diqqet merkizidiki muhim témilarning biri bolsimu, Uyghur élide barghanche kölemlishiwatqan néfit sana'iti Uyghur élining omumiy ékologiyisige élip kelgen, kéliwatqan we yaki élip kélidighan eks tesirler köp mulahize qilinmay keldi.

2009-Yilidiki "5-Iyul weqesi" din kéyin béyjingda chaqirilghan "Shinjang xizmet yighini" da xitay merkiziy hökümiti Uyghur élide néfit qéziwatqan shirketlerge baj jehette étibar béridighanliqini, Uyghur élidiki néfit, tebi'iy gaz we kömür qézish we qidirip tekshürüsh qurulushini kéngeytidighanliqini jakarlighan idi.

Shuninggha egiship, Uyghur éli ékologiyisi néfit, tebi'iy gaz we kömür sana'itining Uyghur élide téximu kéngeytilishini tereqqiyat asasi bilen teminliyelemdu dégen so'allar tughulmaqta.

Bu heqtiki so'allirimizgha jawab bergen amérikidiki xitay ékologiyisi mutexessisi élizabit ékonomy xanim aldi bilen Uyghur élidiki su mesilisini otturigha qoydi.

U mundaq dédi: shinjangda ezeldin éghir su mesilisi mewjut. Shunga bu xil sana'et türlirini üzlüksiz tereqqiy qildurushta yéterlik su menbesige érishish mesilisi muhim tereplerning biri.

U yene, néfit ximiye sana'itining mahiyiti heqqide toxtaldi we néfit sana'itini tereqqiy qildurghanda choqum ékologiyilik muhitqa köngül bolushni teng élip bérish lazimliqini ilgiri sürdi.

U mundaq dédi: qarang, néfit qidirip tekshürüsh we néfit qézish mahiyet jehettin élip éytqanda meynet sana'ettur. Shunga, meyli qeyerde bolmisun, ékologiyilik muhitqa choqum ehmiyet bérilgen bolushi kérek.

Élizabit ékonomy xanim yene, meyli Uyghur élidiki néfit qézish baziliri we meyli xitayning sherqiy qirghiqidiki néfit ayrish zawutlirida bolsun, muhit mesilige eng yuqiri ölchem boyiche ehmiyet bérilishi kéreklikini, emma buning xitayda mumkin emeslikini bildürdi.

U mundaq dédi: bu yerdiki muhim nuqta bolsa, bu xildiki xizmetlerning eng yuqiri ölchem boyiche élip bérilishi. Lékin, xitayda tebi'iy bayliqlarni échishqa toghra kelgende bu xildiki xizmetlerning ölchemlik élip bérilidighanliqi ezeldin guman tughduridu. Chünki xitayda adette tebi'iy bayliqlarni échish jeryanida tebi'iy ékologiyilik muhitqa étibar bérilmeydu.

Melum bolushiche, xitayda sana'et bazilirining yézilargha yötkilishi xitayning bashqa jayliridimu her xil mesile we naraziliq namayishlarni keltürüp chiqarghan.

2006 -Yili 4-may xitay "Xelq" géziti bu heqte élan qilghan xewerge qarighanda, 2005-yilila xitayda muhit mesilige munasiwetlik 50 ming qétim namayish yüz bergen.

Bu xildiki namayish yaki qarshiliq heriketlirining Uyghur élidimu yüz bérish éhtimalliqi heqqide toxtalghan élizabit ékonomy xanim bu heqtiki mesililerni 1998-yili jakarlan'ghan "Gherbni échish" siyasitidin bashlashqa toghra kélidighanliqini bildürdi.

Ékonomy xanim aldi bilen, "Gherbni échish" siyasiti yolgha qoyulghanda xitayning gherbide yashaydighan Uyghur qatarliq xelqlerning bu siyaset "Gherbning tebi'iy bayliqi we buningdin kélidighan paydini sherqqe yötkep kétish" ni meqset qilghan dep qarighanliqini bildürdi. U yene bayliq we paydilar gherbtin sherqqe yötkiliwatqan shara'itta, néfitni qalaymiqan échish we ékologiyilik bulghinishning gherbte yüz bériwatqanliqi nurghun kishilerde endishe peyda qilghanliqini ilgiri sürdi.

Ékonomy xanim yene, "Gherbning gazini sherqqe yötkesh turuba liniyisi" qurulushining yerlik Uyghurlargha emes, xitay ishlemchilerge bérilishi köpligen naraziliqlargha seweb bolghanliqini körsetti we mundaq dédi: shinjangda néfit échish nurghun mesililerge bérip taqilidu. Shunga béyjing da'irilirining bu xildiki mesililerge köngül bolushi bek zörür. Chünki, bu sahediki xizmetler yerliklerge bérilmise, buninggha alaqidar ékologiyilik muhit yaxshi asralmisa, béyjing da'iriliri bu rayonda téximu köp keskin namayishlargha duch kélishi mumkin.

Élizabit ékonomy xanimning bildürüshiche yene, xitayda tebi'iy ékologiyilik muhitning bayliq teminlesh iqtidari bilen xitay igilikining tebi'iy bayliqlargha bolghan éhtiyaji otturisida éghir tengpungsizliq mewjut bolup, bumu xitaydiki muqimsizliq amillirining bir iken. Shunga xitayda tebi'iy ékologiyilik muhitini qoghdashqa köprek ehmiyet bérishi lazim iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet