Әйдиз кесилиниң уйғурлар арисида көп тарқилишиниң сәвәблири

Әйдиз кесилиниң тарқилиши сүрити хитайларға нисбәтән уйғурларда көп икәнлики илгири сүрүлмәктә.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2012-06-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әйдиз юқумдарлириниң мөлчәрдики санлиқ мәлумати.
Әйдиз юқумдарлириниң мөлчәрдики санлиқ мәлумати.
RFA/Arslan

Гәрчә уйғур елидики әйдиз вируси билән юқумланғучиларниң саниниң көплүки җәһәттә хитайда 4-орунда турсиму, бирақ бу санни уйғур елиниң нопуси билән нисбәтләштүргәндә, пүтүн хитай бойичә алдинқи орунда туридикән. Мутәхәссисләрниң билдүрүшичә, һөкүмәт статистикисиға асасланғанда, уйғур елиниң омуми нопуси пүтүн җуңго нопусиниң тәхминән 1.8% Игиләйдиған болуп, уйғур елидики әйдиз вируси билән юқумланғанларниң омуми сани пүтүн җуңгодики әйдиз кесили вируси билән юқумланғанлар омуми саниниң тәхминән 9~10% тәшкил қилидикән. Бу дегәнлик уйғур елидики әйдиз кесилиниң тарқилиш әһвали пүтүн җуңгониң оттуричә әһвалидин 5 һәссә артуқ икән.Uyghurlarda-eydiz--kisili-385.jpg

Истанбулда мәлум бир дохтурханида ишләватқан уйғур дохтур әсқәрҗанниң, әйдиз кесилиниң уйғурлар арисида көп ямрап кетишниң сәвәблири тоғрисида елип барған тәтқиқатиға диққәт берәйли.

Әсқәрҗанниң билдүрүшичә 2007-йиллиқ санлиқ мәлуматларға қариғанда, зәһәрлик чекимлик (хероин) чәккүчи уйғурларниң сани 180 миң әтрапида икән, зәһәрлик чекимлик содиси билән шуғуллиниватқан уйғурларниң сани 25 миң әтрапида икән. Зәһәрлик чекимлик содиси билән мунасивәтлик уйғурларниң сани 100 миң әтрапида икән. Зәһәрлик чекимлик содиси билән шуғуллинип тутулғанларниң сани 7 миң билән 10 миң арисида  икән.

Дохтур әсқәрҗан елип барған тәтқиқати бойичә әйдиз кесилиниң уйғурлар арисида көп тарқилишниң сәвәблирини бир қанчә түргә айриған болуп улар төвәндикичә:

  1. Уйғурларниң әхлақ-пәзиләт өлчиминиң бузулуши.
  2. Уйғурларниң дини етиқадиниң чәклимигә учриши вә суслишиши.
  3. Уйғурлар арисида ишсизлиқ вә бай-кәмбәғәллик пәрқниң көпийиши.
  4. Уйғур җәмийитиниң бузулуши, йәни зәһәрлик чекимлик чекиш, паһишилик қилиш қатарлиқ һәр хил җинайи қилмишларниң көпийиши.
  5. Анунниң мукәммәл болмаслиқи, уйғур җәмийитидики юқириқи җинайи қилмишларниң үнүмлүк чәкләнмәслики вә яки алаһидә ғәмхорлуққа еришиши.
  6. Әйдиз кесили билән юқумланғучиларниң мувапиқ бир тәрәп қилинмаслиқи.
  7. Уйғурларниң өзини қоғдаш еңиниң төвән болуши, уларниң әйдиз кесили тоғрисида һеч қандақ чүшәнчигә игә болмаслиқи.

 

Мутәхәссисләрниң билдүрүшичә, әйдиз кесили 1981-йили тунҗи қетим  байқалғандин 2007-йилиға қәдәр болған 26-йил ичидә пүтүн дуняда тәхминән 65 милйондин артуқ киши әйдиз кесили вируси билән юқумланған болуп, буларниң ичидә тәхминән 25 милйондин артуқ киши әйдиз кесили билән өлүп кәткән.

1985-Йили хитайда тунҗи қетимлиқ әйдиз кесили вируси билән юқумланғучи байқалғандин таки 2010-йили 9-айниң ахирғичә, пүтүн хитайдики әйдиз кесили вируси билән юқумланғанларниң тизимликтики сани 370393 ға йәткән, җәмий  68315 киши әйдиз кесили түпәйлидин һаятидин айрилған.

Уйғур мутәхәссисләрниң билдүрүшичә, пүтүн хитайдики әйдиз кесили вируси билән юқумланғанларниң мөлчәрдики санини, һөкүмәт 2003-йилиниң ахиридин башлап 840 миң дәп елан қилип кәлгән болса, 2005-йилиниң ахиридин башлап 650 миң дәп елан қилған, 2010-йилиға кәлгәндә 740 миң дәп елан қилған, бирақ 2011-йилидики санлиқ мәлуматқа асасланғанда хитайда әйдиз кесили билән юқумланғанларниң сани 4 милйон 300 миңдин артуқ икән.

1995-Йили уйғур елидә тунҗи қетимлиқ әйдиз кесили вируси билән юқумланғучи  байқалғандин 2010-йилиға қәдәр болған қисқиғина 15 йил ичидә, уйғур илидики әйдиз кесили вируси билән юқумланғанларниң сани адәмни чөчүткүдәк сүрәт билән көпийип, 2010-йили 9-айниң 30-күнигичә пүтүн уйғур илидики әйдиз кесили вируси билән юқумланғанларниң тизимликтики сани 32 миң 532 гә йәткән. Бирақ өзиниң әйдиз кесили вируси билән юқумланғанлиқини билмигән яки һөкүмәт тизимликкә кирмигәнләрниң сани 70000 дин 100000 арилиқида болуши мумкин икәнлики илгири сүрүлди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт