Lawri garét: xitayda eydiz yuqumdarliri yenila bek kemsitilidu

Birleshken döletler teshkilati ayallar ishliri bölümining hemkarliqida eydiz heqqide 2011-yilliq yuqiri derijilikler yighinida b d t bash katipi ban kimun kelgüsi 10 yil ichide eydiz késilini toluq tügitish chaqiriqini otturigha qoydi.
Muxbirimiz jüme
2011.06.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Hujia-xitay--eydiz-paaliyetchi-305.jpg Eydiz pa'aliyetchisi xu jyaning 2007-yili öyige nezerbend qilin'ghan waqtidiki süriti.
AFP Photo

Yighinda eydiz wirusi we eydiz késellikning aylargha körsitiwatqan tesiri we xanim-qizlar bu jehette yoluquwatqan riqabetler heqqide etrapliq muhakimiler élip bérildi. Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan Uyghur pa'aliyetchilermu Uyghur élide eydizning aldini élish üchün ayallarni terbiyileshning zörürlükini ilgiri sürdi.

7-Iyundin bashlap birleshken döletler teshkilatida échiliwatqan eydiz qurultiyi 10-iyun'ghiche dawam qilidu. Bu nöwetlik eydiz qurultiyigha her qaysi ellerning yuqiri derijilik diplomatliri, prézidént xanimliri, eydiz pa'aliyetchiliri we eydiz qurbanliri qatniship, öz dölitining eydiz ehwali heqqide pikir bayan qildi.

Yighinning échilish murasimida sözge chiqqan b d t bash katipi ban kimun bu nöwet xelq'ara jem'iyetning eydizge taqabil turush üchün emes, belki eydizni pütünley yoqitish üchün bir yerge jem bolghanliqini bildürdi.

Eydizdin yuqumlinish, eydiz bilen hayatidin ayrilish we eydiz késili barliqi üchün kemsitilish ehwallirini tamamen yoqitish imkaniyiti barliqini otturigha qoyghan ban kimun buning üchün konkrétni tedbirlerni élish lazimliqini ilgiri sürdi.

U mundaq dédi: bügünki bu tarixiy yighin bir heriket chaqiriqi. Aldi bilen biz ilgiri körülüp baqmighan derijidiki dunyawi hemkarliqqa mohtaj. Bu eydiz wirusni 2015-yilighiche tosidighan we dawalaydighan heqiqiy chare bilen temin étidu.

Bankimun yene, eydizning aldini élish we dawalash mulazimitining bahasini töwenlitish, eydizge taqabil turushta yashlarni heriketke keltürüsh pikrini otturigha qoydi.

Bankimun bu nuqtilarning ichide kishilik hoquq mesilisini alahide tilgha aldi.

U mundaq dédi: biz eydizge taqabil turush jeryanida choqum xanim-qizlarning saghlamliqi, qedir qimmiti, kishilik hoquqi we xewpsizlikini choqum kapaletke ige qilishimiz kérek.

Xitaymu eydiz bir qeder tiz yamrighan döletlerning biri.

Yighinda sözge chiqqan birleshken döletler teshkilati eydiz ishlar komitéti diréktori maykil sidibi eydizning aldini élishta xitay, jenubiy afriqa we hindistanlarning köp küchigenlikini ilgiri sürdi.

Undaqta xitayda eydiz bimarlirining hoquqni qanchilik kapaletke ige qilinidu?

Xitaydiki eydiz ehwali toghrisida ziyaritimizni qilghan mutexessislerning qarishiche, xitay eydizning aldini élishta bezi xizmetlerni ishligen bolsimu, xitayda eydiz bimarliri yenila éghir kemsitishke uchraydiken.

Bu heqte toxtalghan tashiqi munasiwetler meslihet bérish tetqiqat institutidiki sherqiy asiya eydiz ishlar mutexessisi lawri garét xitayning bu jehettiki ölchemlerdin nahayitimu yiraqta ikenlikini körsetti.

Tashiqi munasiwetler meslihet bérish tetqiqat instituti amérikigha jaylashqan hökümetke tewe bolmighan teshkilat bolup, tashqi munasiwet mesililiride muhakime, teqrizlerni élan qilidighan tetqiqat orgini.

Lawri garét xanim mundaq dédi: omumiy jehettin élip barghan közitishimizge qarighanda, xitayning kishilik hoquq terepte basidighan musapisi tolimu uzaq. Xitayda eydiz yuqumdarliri yenila bek kemsitilidu. Eydiz tehditige alahide uchraydighan shexslermu bek töwen körülidu. Ular eydiz mulazimitidin behrimen bolush, tekshürtüsh jehetlerde éghir qiyinchiliqlargha uchraydu.

Melum bolushiche, nöwette dunyada eydiz bilen yuqumlan'ghan adem sani 34 milyon bolup, bularning 52 pirsentini xanim-qizlar teshkil qilidiken.

Bu jehettiki mesililer üstide 7-iyun kechqurun birleshken döletler teshkilati bash shtabida “Ayallar sadasi” namliq doklatni élan qilish yighini ötküzüldi.

Bu b d t da chaqirilghan eydiz qurultiyining asasliq meqsiti eydizning eng qattiq ziyankeshlikige uchrighuchi xanim-qizlarni terbiyilesh, ularning hoquq we saghlamliq éngini östürüshke merkezleshken.

Sherqiy asiya eydiz mutexessis lawri garét xanimning bildürüshiche, ayallar eydizning eng éghir ziyankeshlikige uchrighuchi top bolupla qalmastin, eng éghir kemsitishke uchrighuchi top iken. Uning bildürüshiche, ayallar erlirige shunche sadiq bolghan teqdirdimu erliri herxil yollar bilen yuqturuwalghan eydiz wirusini ayaligha yoqturidiken؛ ayallar balilirigha yuqturidiken, shuning bilen bu ayal we balilar eydizning qurbanigha aylinidiken.

Bu heqte toxtalghan Uyghur amérika jem'iyiti ayallar komitétidiki pa'aliyetchi zubeyre xanimning bildürüshiche, bu xil ehwal Uyghur élidimu oxshash iken.

Zubeyre xanimning bildürüshiche, yene xitay hökümitining siyasiy jehette köngül bölmesliki Uyghur élidiki eydiz weziyitini téximu éghirlashturghan.

Bu heqte toxtalghan lawri garét xanimning éytishiche, melum bir dölettiki kemsitilishke uchraydighan az sanliq millet topigha tewe kishiler eydiz bilen yuqumlan'ghan bolsa, ularning ehwali téximu chataq bolidiken.

U mundaq dédi: méningche, xitayda kishiler, az sanliq millet guruppisigha tewe bolushi, yashash muhiti we kirimidiki perq tüpeyli oxshimaydighan kemsitishlerge uchraydu. Eger bundaq kishiler eydiz wirusi bilen yuqumlan'ghan bolsa, bular uchraydighan kemsitish derijidin tashqiri éghir bolidu.

Undaqta, xitaydiki bu xil ehwallarni yoqitish üchün qandaq qilish kérek? Uyghur élidichu?

Zubeyre xanim bu heqte toxtilip, Uyghur xelqi hökümet we siyasetning yardimige érishelmigen shara'itta özini-özi terbiyilesh, özini-özi toghra yolgha yéteklesh yolini tutushi kérek, dep körsetti.

Lawri garét xanim bolsa, xitay hökümitining nöwette eydizning aldini élishqa burunqigha qarighanda mebleghni bir qeder köpeytkenlikini, bu bir yaxshi ehwal bolsimu, xitayda yene ammiwi teshkilatlarning rolini kücheytish, ulargha hoquq bérish qatarliqlarningmu eydizni tizginleshte intayin ünümlük rol oynaydighanliqini ilgiri sürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.