Uyghur diyari ékologiyisining weyran bolush sewebliri

Bi'ologiye mutexessislerning bildürüshiche, Uyghur diyarining jughrapiyiside égiz tagh, derya, köl, orman otlaq, chimliq, sazliq, édirliq we chöllerge oxshash perqliq ékologiyilik muhit mewjut iken. Bu muhitta yashighan haywanat we ösümlüklermu herxil iken.
Muxbirimiz arislan
2010-09-24
Share
Muhabbet-kamal-hanim-Istanbulda-bir-yighinda-305 Sürette, türkiye wong yüzinchi yil uniwérsitétining uyghur oqutquchisi, biologiye saheside doktorluq unwani alghan muhebbet kamal xanim sözde.
RFA Photo / Arslan

Emma, yéqindin buyan bu rayon'gha ölchemdin artuq xitay köchmenlerning yerlishishi we sayahetchilerning köplep kélishi Uyghur diyarida muhit bulghinish, ékologiyilik muhit éghir derijide buzghunchiliqqa uchrash we yawayi haywanlarning nesli qurup kétish hadisini keltürüp chiqarmaqta iken.

Bu heqte biz türkiye wong yüzinchi yil uniwérsitétining Uyghur oqutquchisi, bi'ologiye saheside doktorluq unwani alghan muhebbet kamal xanimning bu heqtiki mulahizilirige diqqet béreyli.

Doktor muhebbet kamal xanim, Uyghur diyarining bi'ologiyilik alahidilikliri heqqide toxtilip mundaq dédi: "Uyghur diyari, shimali qismida altay taghliri we otturidin taki qirghizistandin bashlap taki qumulghiche bolghan ariliqtiki tengritaghliri, altun taghliri, qaraqurum taghliri, pamir taghliri dégendek taghlar bilen qorshalghan. Altay taghliri bilen tengritaghlirining otturisida qalghan jungghar oymanliqi, tengritaghliri bilen qaraqurum taghliri we altun taghliri otturisidiki teklimakan chöli taghliri bilen birge her biri ayrim ayrim bir ékologiyilik sistéma bolush süpiti bilen özige xas haywan we ösümlükler yétilgen bay we munbet tupraqlargha ige alahide bir jughrapiyilik rayon. Bu rayonning her bir orunning jughrapiyilik yer shekli, iqlim alahidilikliri, buninggha munasiwetlik halda ösümlükler we haywanlar hetta insanlarning u jughrapiyide perqliq bir tüzülüshige ige."

Muhebbet xanim sözide yene, xitay köchmenlirining Uyghur diyarigha köchüshi sewebidin, Uyghurlar iqtisadiy we telim ‏- terbiye jehettila tosalghugha uchrap qalmay belki bi'ologiyilik tebi'iy rayonning bulghinishigha we weyran bolushigha seweb boluwatqanliqini bildürdi.

Muhebbet kamal xanim sözide yene, xitayning 2010 ‏- yilidiki sayahet pilanida, qanas kölige 200 milyon xitayni sayahet qildurushni pilan qilghanliqini bildürüp, bundaq köp ademning tebi'iy ékologiyilik muhitqa éghir derijide buzghunchiliq élip kélidighanliqini, Uyghur diyaridiki tebi'iy qoghdilidighan rayonlarning tekshürüp tetqiq qilishqa éhtiyaji barliqini we qoghdilish kéreklikini bildürdi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet