"тәрбийиләш мәркәзлири" дики уйғурлар саниниң икки милйондин үч милйонғичә икәнлики алға сүрүлмәктә

Мухбиримиз әзиз
2018-08-03
Share

Уйғурлар дияридики зор көләмлик тутқунға мунасивәтлик әһвал таки йеқинғичә "бир милйон әтрапида уйғур соланған" дегән шәкилдә мәлум болуп кәлгән иди. Нөвәттә бу санниң аллиқачан үч милйонға йеқинлишип қалғанлиқи алға сүрүлмәктә.

"хитай инсан һәқлири муһапизәтчилири" җәмийити уйғурлар дияридики йошурун тәкшүрүш асасида 3-авғуст күни өзлириниң тор бетидә мәхсус мақалә елан қилип, нөвәттә аз дегәндиму үч милйонға йеқин уйғурниң охшаш болмиған "тәрбийиләш мәркизи" намидики лагерларда қамақта яки мәҗбурий шәкилдики "өгиниш" тә икәнликини билдүрди.

Мәзкур җәмийәт уйғурлар дияридики йошурун тәкшүрүш җәрянида "җәнубий шинҗаң районидин аз дегәндиму 660 миң уйғур өйлиридин ‹тәрбийиләш мәркәзлири' гә елип кетилгән. Бир милйон үч йүз миң уйғур болса наһийә вә йезиларда мәҗбурий шәкилдики күндүзлүк яки кәчлик өгиниш курслириға қатнашмақта" дәп хуласә чиқарған.

Улар қәшқәр, хотән, ақсу қатарлиқ җайларда йәрлик уйғурлар билән сөһбәтлишиш җәрянида бәзиләр "бизниң йезида һазир әр киши қалмиди" дегән; йәнә бәзиләр болса "кәтмән чапалайдиғанлики әр кишиләрниң һәммиси һазир түрмидә. Йезимизда һазир һечқандақ әмгәк күчи қалмиди" дегән. Йәнә бир уйғур аял бу һәқтә сөз қилип: "йезимизда икки миң нопус бар иди. Булардин икки йүз киши наһийидики ‹өгиниш мәркизи' гә елип кетилди. Қалғанлар йезимиздики мәркәздә өгинишкә қатнишимиз. 15 яштин 60 яшқичә болған кишиләрниң һәммиси буниңға қатнишиши, у җайда хитайчә тил вә хитай қанунлирини өгиниши лазим" дегән. Уйғурлар диярида 20 йилдин буян сода қилип келиватқан бир хитай содигәр "һазир җәнубий шинҗаңдики йезиларда яшлар вә оттура яшлиқ кишиләр қалмиди. Уларниң һәммиси ‹қайта тәрбийиләш' тә" дегән.

Қәшқәрдики тәкшүрүштә аз дегәндиму 20 пирсәнттин 40 пирсәнткичә болған аһалиниң "тәрбийиләш мәркизи" дә икәнлики, омуми нопуси 11милйондин ашидиған уйғурларниң 30 пирсәнти мушу хилдики мәркәзләрдә дәп һесаблиғандиму аз дегәндә 3.3 Милйон уйғурниң мушу хилдики "өгиниш" кә бәнд қилинғанлиқи мәлум болған. 

Мақалида көрситилишичә, бу хилдики җаза сәвәби вә җаза чеки намәлум һалда зор сандики аһалини тутқун қиливелиш хитайниң түрлүк қанунлириға һәмдә хәлқаралиқ әһдинамиләргә пүтүнләй хилап икән. Әмма хитай һөкүмити та һазирғичә бу мәркәзләрниң әһвали һәққидә мәлумат беришни рәт қилип кәлмәктә икән. 

Мәлум болушичә, 26-июл күни америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлгән уйғурлар дияридики лагерлар мәсилисигә беғишланған гуваһлиқ бериш йиғинида лойола университетиниң профессори раян сам нөвәттики "бир милйон әтрапида уйғур ‹өгиниш мәркәзлири' гә йиғивелинған" дегән учурниң 2017-йилидики мәлумат икәнликини, шуниңдин буянқи он айға йеқин вақитта йәнә қанчилик уйғурниң қамалғанлиқи ениқ әмәсликини алаһидә қәйт қилип өткән иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт