Абдуқадир япчанниң қоюп берилиши зор ғулғула қозғиди

Мухбиримиз әзиз
2019-05-21
Share

Бир қисим анализчилар “хитай һөкүмитиниң көзигә қадалған миқ” дәп тәрипләп келиватқан абдуқадир япчанниң түркийәдики тутуп туруш орнидин қоюп берилиши муһаҗирәттики уйғурларни хушал қилиш билән биргә уйғурлар мәсилисигә қизиққучи һәр саһә кишилири арисидики ғулғулиға сәвәб болди.

“шималий явропа көзәтчиси” гезитиниң 21-майдики хәвиридә ейтилишичә, бу йил 61 яшқа киргән абдуқадир япчан һәққидики “террорлуқ” қа четишлиқ әйибләшләр бикар қилинип, 2-май күни қоюп бериш қарари елинған. Буниң билән узундин буян униң қоюп берилиши үчүн һармай-талмай тиришип кәлгән һәр саһә кишилириниң, җүмлидин түркийәдики уйғурларниң һардуқи чиққандәк болуп қалған.

Хәвәрдә ейтилишичә, хитай даирилири абдуқадир япчанни “шәрқий түркистан ислам һәрикити” ниң башламчилиридин бири, дәп елан қилған. Шундақла униң “мустәқил шәрқий түркистан” қуруш үчүн қораллиқ җиһадни тәшәббус қилғанлиқини, хитайларға қарши күрәш қилишта уйғурларниң һечқандақ васитә таллишиниң һаҗити йоқлуқини тәрғиб қилғанлиқини тәкитләп кәлгән. Хитай һөкүмитиниң мушу хилдики бесимлири арқисида түркийә қанун орунлири абдуқадир япчанни 2016-йили тутқун қилған.

Хәвәрдин мәлум болушичә, абдуқадир япчанни тутқун қилишниң алдида хитайниң әдлийә министирлиқи, террорлуққа қарши туруш органлири қатарлиқ һәр дәриҗилик орунлириниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири вә министирлири түркийәгә берип, түркийә һөкүмитигә қаттиқ бесим ишләткән һәмдә уни тутқун қилғандин кейин хитайға өткүзүп бериш ишлирини музакириләшкән. Һалбуки түркийәниң бекир көй җинайи ишлар сот мәһкимиси абдуқадир япчанни қолға елип түрмигә қамаш тәлипини рәт қилған. Кейинчә 4-җинайи ишлар сот мәһкимиси уни малтәпә түрмисигә 40 күнлүк қамап қойған. 2017-Йилиға кәлгәндә “явропа кишилик һоқуқ соти” абдуқадир япчанни түркийәдин чиқириветишкә болмайдиғанлиқи қарар қилған һәмдә “әгәр әйибкар хитайға қайтурулса өзиниң сиясий мәйдани сәвәблик өлүм җазаси яки еғир қийнақларға дуч келиши мумкинлики” ни билдүргән. Әмма шуниңдин кейинму хитай һөкүмитиниң абдуқадир япчанни хитайға елип кетиш үчүн түркийә һөкүмитигә түрлүк шәкилләр бесим қилиши тохтап қалмиғаниди.

Хәвәрдә ейтилишичә, абдуқадир япчанни хитай даирилири әйни вақитта икки қетим муддәтлик қамаққа һөкүм қилған. 1996-Йили иккинчи қетимлиқ җаза муддити тошуп қоюп берилгән һаман у пакистанға қечип берип, у йәрдин сәуди әрәбистанға, кейинчә түркийәгә маканлишип қалған икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт