Б д т ниң уйғурлар һәққидики доклати қачан елан қилиниду?

Мухбиримиз әзиз
2022.08.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати (б д т) кишилик һоқуқ алий кеңишиниң рәиси мишел бачелетниң пенсийәгә чиқиш вақти йеқинлап қеливатқанда мәзкур комитет 2021-йилиниң ахири елан қилишни пиланлиған уйғурлар һәққидики доклатниң изчил бесип қоюлуши йеқиндин буян зор диққәт қозғимақта.

“дипломат” гезитидә 1-авғуст күни виллям ни (William Nee) имзасида елан қилинған бу һәқтики обзор мақалисидә ейтилишичә, хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики қирғинчилиқ қилмиши һәққидә шунчә көп испатлар, сот һөкүми вә шаһитларниң гуваһлиқлири оттуриға қоюлғанлиқиға қаримастин б д т йәнила бу доклатни елан қилишни кечиктүрүп кәлмәктикән. Буниң билән б д т ниң қурулған вақиттики хизмәт нишанлири бир яққа қайрилип қеливатқан болуп, хитайниң күчлүк тәсиридә иш йүргүзүватқан б д т әмәлийәттә хитай һөкүмитиниң хәлқарада өзини ақлишидики әң чоң “дәсмий” болуп қалмақтикән.

Обзорда ейтилишичә, хитай һөкүмитиниң қаттиқ бесимлириға дуч кәлгән б д т уйғурлар һәққидики аллиқачан тәйярлинип болған доклатни елан қилиш-қилмаслиқ мәсилисидә бәкму тәңқислиқта қеливатқан болуп, буни елан қилса хитай һөкүмити “рәнҗип” қалидикән; елан қилмиса хәлқараниң бу һәқтики тәнқидлиригә җаваб бәргили болмайдикән. Шу сәвәбтинму хитай һөкүмити “йүзи чүшүп кәтмәслики” үчүн түрлүк чариләрни қоллинип бу доклатниң елан қилинишиға тосқунлуқ қилип кәлмәктикән. Уларниң бу һәқтики әң зор тиришчанлиқи июл ейида көрүлгән болуп, миңға йеқин пуқрави җәмийәт, җүмлидин “шинҗаң ғалтәкчиләр бирләшмиси” мишел бачелетқа очуқ мәктуп йоллап “бундақ сахта доклатни елан қилишқа биз қәтий қарши туримиз” дегән. Әмма пуқрави тәшкилатларниң хитай компартийәсиниң “биваситә рәһбәрлики” болмиған әһвалда һечқандақ иш қилалмайдиғанлиқидәк реаллиқни әсләткән аптор “буни хитай һөкүмити бир қоллуқ тәшкиллигән” дәп көрситиду.

Бу мәсилә хитай ташқи ишлар министирлиқи өткүзүлгән мухбирларни күтүвелиш йиғинидиму оттуриға қоюлған болуп, хитай һөкүмитиниң баянатчиси җав лиҗйән мухбирларниң ашу доклат һәққидики соаллириға дуч кәлгән. Әмма у гәп йорғилитип “мишел бачелет шинҗаңда һәр милләт хәлқиниң иттипақ вә инақ яшаватқанлиқини өз көзи билән көрди, уларниң әһвалини чүшәнди. Шуңа биз униң бундақ бир сахтилиққа толған биртәрәплимә доклатни елан қилишқа қарши турушини үмид қилимиз” дегән. Шундақла нөвәттә уйғурларниң бәхтияр яшаватқанлиқини, пәқәт бир қисим “дүшмән күчләр” ниң мушуниңдин пайдилинип хитай һөкүмитигә қара чаплимақчи болуватқанлиқини қайта-қайта тәкитләп турувалған. Нөвәттә җав лиҗйәнниң мушу сөзлиригә асасән бесип қоюлған бу доклатта уйғур дияри һәққидики бәзи реаллиқниң паш қилинғанлиқи һәққидә тәхминләр оттуриға чиқмақтикән.

Көп көрүлгән хәвәрләр
Қисқа хәвәрләр
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.