Асия мунбири: «ши җинпиң уйғурларға қарита етник тазилашни тохтатмиса, совет вә балқанларниң ақивитигә қалиду»

Мухбиримиз әркин
2019-01-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Америкидики бангладишлиқ журналист вә аптор һәбиб сидиқи 17‏-январ «асия мунбири» тор гезитидә мақалә елан қилип, әгәр ши җинпиң уйғурларға қарита елип бериватқан етник тазилаш җинайитини тохтатмиса, униң совет иттипақи вә балқан әллириниң ақивитидә қалидиғанлиқини илгири сүрди.

Һәбиб сидиқиниң илгири сүрүшичә, ши җинпиңниң истибдат һакимийити зор миқдарда мәбләғ селип, шинҗаңда шәһәрләрни қурған, бу арқилиқ чәтәл карханилирини бу районға җәлп қилип, бу районниң иқтисадини күчәйтишкә киришкән болсиму, лекин униң бу райондики уйғурларни бастуруш сиясити вә қанунсизлиқ қилмиши мәбләғ салғучиларға ишәнч берәлмигән. Аптор «өз юртидики тутқун‏-уйғурлар» намлиқ мақалисидә һазирға қәдәр һечқандақ бир чәтәл карханисиниң бу районға орунлашмиғанлиқи вә өткән йили бу районниң иқтисади астилашқа башлиғанлиқини билдүргән. 

Униң илгири сүрүшичә, «хитай бу әһвални вақитлиқ һадисә, дәп қарисиму, лекин ши җинпиң өзиниң ‹мәдәнийәт зор инқилаби' ахирлашқандин кейин қозғиған мәҗбури иҗтимаий лайиһиләш һәрикитини өзгәртип, уйғур мусулманлириға қаратқан етник тазилаш җинайитини тохтитип, барлиқ тәрәпләргә пайдилиқ бир миллий яришишни ишқа ашурмиса, у советлар иттипақи вә балқан әллириниң ақивитидә қалидикән.» 

У йәнә, хитай чеграси ичидики мусулманлар олтурушлуқ башқа районлардики һөкүмәтләрниң әмәлдарлирини шинҗаңдики лагерларға әвәтип, уларниң тәҗрибисини өгиниши вә уни қобул қилишқа интилиши әндишә қозғиғанлиқини билдүргән. У, шуңа: «хәлқара җәмийәтниң хитайниң уйғурларға қаратқан етник тазилаш җинайитини тәнқид қилиши вә барлиқ тутқунларни дәрһал қоюп беришни тәләп қилишиниң интайин муһимлиқи» ни тәкитлигән. Һәбиб сидиқиниң көрситишичә, «әгәр ши җинпиң истибдат һакимийити буниңға әмәл қилмиса, хәлқара җәмийәт ‹йәр шари магнетский қануни' ни ишқа селип, шинҗаңдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қатнашқан хитай әмәлдарлирини җазалиши керәк» икән. У буниң хитай һөкүмити көпләп мәбләғ селиватқан 3‏-дуня әллири вә тәрәққий қиливатқан дөләтләр үчүнму пайдилиқ икәнликини әскәртип, «чүнки, бу хитайниң хәлқара кишилик һоқуқ өлчәмлиригә әмәл қилиши, уйғурларға қаратқан қорқунчлуқ җинайитини тохтитишқа түрткә болиду» дегән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт