“феңчяв услубидики сақчиханилар” уйғур дияриға ямрашқа башлиди

Мухбиримиз әзиз
2021.08.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Уйғур дияридики сиясий бастуруш һәрикитиниң йеқинқи тәрәққиятида көрүлгән бир юқири пәллә хитай өлкилиридики “феңчяв услубидики сақчихана қурулуши” ниң пүтүн район миқясидики кеңийишидә ипадилиниватқанлиқи мәлум.

Хитай һөкүмити башқурушидики “тәңритағ” ториниң 30-авғусттики хәвиридә ейтилишичә, нөвәттә хитай даирилири уйғур дияридики һәрқайси сақчиханиларни “феңчяв услубидики сақчихана” шәклидә иш көрүшкә чақириқ қилмақтикән. Бу мунасивәт билән уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назарити хитай бойичә өткүзүлидиған “феңчяв услубидики сақчиханиларни баһалаш мусабиқиси” гә намзат таллаш мусабиқиси өткүзгән. Уйғур аптоном районлуқ җәмийәт аманлиқини башқуруш баш әтритиниң муавин әтрәт башлиқи вең венләй бу һәқтә сөз қилип; “биз бу қетим аддийла қилип намзат таллаватқинимиз йоқ. Техиму муһими бу хил услубни пүтүн шинҗаң тәвәсидики сақчиханиларға омумлаштурушни тәвсийә қиливатимиз” дегән.

Хәвәрдә ейтилишичә, өткән әсирниң 60-йиллири җеҗяң өлкисиниң шавшиң шәһиригә қарашлиқ җуҗи наһийәсиниң феңчяв йезисидики кадирлар “аммини толуқ қозғитип зиддийәтлик мәсилиләрни юқириға тапшуруп йүрмәйла шу җайниң өзидә һәл қиливетиш, шу арқилиқ җәмийәт аманлиқини яхшилаш” тәшәббусини оттуриға қойған һәмдә көпләп синақ қилған. Буниң билән “җәмийәт тәртипигә зиянлиқ” дәп қаралған кишиләрниң делоси юқири дәриҗилик орунларға мәлум қилинмайла шу җайниң өзидә “толуқ бир яқлиқ қилинған” икән. Йеқинқи бирнәччә йилда бу хил “феңчяв услубида иш беҗириш” хитайда кәң әвҗ алған. 2019-Йилиға кәлгәндә үрүмчи шәһириниң сайбағ районидики қизил бутхана (хоңмявзи) сақчиханиси вә санҗи шәһиридики җйәнголу ( дөләт қурулуши йоли)сақчиханиси “мәмликәтлик ‛феңчяв услуби‚дики илғар сақчихана” болуп баһаланғаникән.

Хәвәрдә ейтилишичә, нөвәттә 32 сақчихана өзлириниң “феңчяв услубидики сақчихана” икәнликини елан қилған болуп, техиму көп сақчиханиларниң мушу хил хизмәт услубини қоллинидиғанлиқи тәкитләнгән. Муһаҗирәттики анализчилар бу һәқтә пикир қилип, буниң әмәлийәттә хитай һөкүмитиниң нөвәттики ирқий қирғинчилиқни техиму кәң миқяста давам қилдуруштики васитилириниң бири икәнликини тәкитлиди. Америкидики мустәқил анализчи елшат һәсән бу һәқтә пикир қилип “хитай һөкүмити илгирики йилларда миңлиған онмиңлиған уйғур тутқунларға ялған сот арқилиқ еғир җаза һөкүм қилғаниди. Әмди техиму көп уйғур тутқунларни сотму ачмастин шу җайларниң өзидила бир яқлиқ қиливетишни мушу шәкилдә қанунлаштурмақчи болуватиду” деди.

Нөвәттә хитай һөкүмитиниң бу хилдики йәрлик орунларниң өз алдиға иш көрүшини “қанунлаштуруш” һәрикити көп хил шәкил алған һалда давам қилмақтикән. “ақсу ахбарат тори” ниң йеқинқи хәвиридин мәлум болушичә, нөвәттә ақсу вилайити тәвәсидики сот мәһкимилири һәрқайси йезиларда “содийәләр хизмәт өйи” тәсис қилған болуп, дәсләпки қәдәмдә пуқраларниң һәқ-тәләп дәвалирини бир яқлиқ қилишни башлиған. Лекин анализчилар буниң йеза-қишлақларғичә халиғанчә сотлаш системиси орнитилип, уйғурларға болған контроллуқ вә тәқибләшни техиму күчәйтиш нишан қилинғанлиқини илгири сүрмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.