Gherb dunyasi xitayning lopnordiki lazér qoralliri sinaq nuqtisidin dawamliq endishe qilmaqta

Washin'gtondin muxbirimiz eziz teyyarlidi
2023.06.22

Xitay bilen gherb dunyasi otturisidiki yiriklik yenimu küchiyip méngiwatqanda, xitay hökümitining korla shehirining sherqiy qismidiki lopnor rayonigha jaylashqan yadro qoralliri sinaq nuqtisi yene bir qétim her sahening diqqitini qozghashqa bashlighan. Bolupmu ularning bu bazida lazér qoralliri arqiliq gherb dunyasigha mensup sün'iy hemrahlargha “Qara qoli” ni sozush éhtimalliqi ularni endishige sélishqa bashlighan.

“Gherb ölchimi” xewer agéntliqining 22-iyundiki obzorida éytilishiche, yéqinda “Yer shari mudapi'e téxnologiyesi” shirkiti bir parche doklat élan qilghan. Doklatta éytilishiche, lopnordiki lazér qoralliri sinaq bazisida chet el sün'iy hemrahlirini lazirliq qorallar arqiliq nishan'gha élish herikitining boluwatqanliqi melum bolghan. Bu heqtiki sün'iy hemrah melumatliri lopnor tewesidiki bu sinaq bazisida xitay hökümitining yuqiri pen-téxnika arqiliq égiz atmosféra belbéghidiki chet el sün'iy hemrahlirining meshghulatini qalaymiqanlashturush, ularni görüge élish bilen meshghul bolghanliqini körsetken.

Doklatta ismi tilgha élin'ghan gherb döletlirige mensup sün'iy hemrahlar we shirketler arisida élon mask (Elon Musk) qa tewe “Space X” ning sün'iy hemrahlirimu orun alghan. Bu mezgillerde herbiy ishlargha ishlitilidighan sün'iy hemrahlarmu mushu orbita tewesidin ötken bolsimu, emma ularning bu xildiki kashililargha uchrighan yaki uchrimighanliqi hazirche sir bolup qalghan. Xitayning bu xildiki sün'iy hemrahlargha kashila peyda qilish heriketliri amérika merkiziy axbarat idarisi (CIA) ning 2023-yili aprélda élan qilin'ghan doklatidimu tilgha élin'ghan. “Pul-mu'amile waqti” gézitining bu heqtiki obzorida xitayning yuqiri pen-téxnika sahesidiki bu xil qilmishliri heqqide toxtilip, “Ular mushu arqiliq sün'iy hemrahlarni kontrol qilish hemde ularning uchur yollash iqtidarini palech qilip qoyush, shuningdek istixbarat we razwédka xizmetlirini aqsitip qoyushni közligen” déyilgen.

Melum bolushiche, korla shehirining sherqige toghra kélidighan lopnur rayonidiki yadro sinaq bazisi 1996-yiligha qeder xitayning asasliq yadro qorallirini sinaq qilish meydani bolup kelgen. Uyghur pa'aliyetchilerdin enwer toxti ependi bu heqte toxtilip, “Mushu xil yadro qoralliri sinaqliri tüpeylidin Uyghurlarning rak késilige giriptar bolush nisbiti az dégendimu 40 pirsent yuqirilap ketti” dégen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.