Xitay heqqidiki ikki yéngi qanun layihesi deslepki qedemde maqullandi

Muxbirimiz eziz
2023.03.28

Amérika awam palatasi 27-mart küni xitayda keng ewj alghan ichki ezalar oghriliqi qilmishigha jaza bérish mezmunidiki qanun layihesini maqullidi. Buning bilen amérika qoshma shtatliri tarixida bu sahediki tunji qanun layihesi barliqqa keldi. “2023-Yilliq mejburiy ichki ezalar oghriliqini toxtitish qanuni” dep nam bérilgen mezkur qanun layihesi ikkige qarshi 413 awaz bilen mutleq üstünlük ichide maqullandi.

“Éra waqti” gézitining 27-marttiki xewiride éytilishiche, amérika dölet mejlisining ezaliridin kristofér simis (Chris Smith), tom katton (Tom Cotton) qatarliq on nechche kishi mezkur qanun layihesini tüzüp chiqish we tonushturushta aktip rol oynighan bolup, ularning yillarche tirishchanliqi axiri ‍öz netijisini tapqan.

Xewerde éytilishiche, mezkur qanun layihesi türmilerdiki we lagérlardiki tutqunlarning ichki ezalirini mejburiy yosunda sughuruwélish qilmishini chekleshni muhim nishan qilghan bolup, bu xil qebih jinayetlerge chétilip qalghan kishilerge 250 ming amérika dolliridin bir milyon amérika dollirighiche jerimane qoyush hemde 20 yilliq qamaqqa höküm qilish jazasi bérilidu. Nöwette Uyghur diyaridiki lagérlargha qamalghan milyonlarche tutqunning bu xil qebih jinayetning obyékti boluwatqanliqi köp tereplime uchur yolliridin melum bolghan hemde ular duch kéliwatqan aqiwetning eyni waqittiki falun'gong muritliriningkidin anche perq qilmaydighanliqi ashkarilan'ghan. Kristofér simis bu heqte söz qilip: “Bu qilmish mahiyette eng chong zulum türige mensup. Shundaqla insaniyetke qarshi jinayettur. Yene kélip bu urush jinayiti hésablinidu. Chünki buningda xitay hökümiti bigunah insanlargha zulum séliwatidu. Buninggha shi jinping biwasite jawabkar bolushi lazim” dégen.

“Fokus xewerliri” ning 27-marttiki xewiride éytilishiche, shu künning özide awam palatasi yene xitayni “Tereqqiy qiliwatqan dölet, dep qarimasliq” heqqidiki qanun layihesinimu maqullighan. Palata ezaliridin yang kim (Young Kim) qatarliqlar tonushturup kéliwatqan “Xitay xelq jumhuriyiti tereqqiy qiliwatqan dölet emes” namidiki bu qanun layihesige awam palatasidiki 415 kishi toluq awaz qoshqan. Mezkur qanun layihesi xitaygha “Tereqqiy qiliwatqan dölet” qatarida mu'amile qilishqa xatime bérishni muhim nishan qilghan bolup, bu qanun boyiche xitayning “Tereqqiy qiliwatqan dölet” namida dunya soda teshkilati, dunya bankisi qatarliq xelq'ara pul-mu'amile we soda organlirining alahide étibar bérish siyasetliridin behrimen boluwélishigha chek qoyulidu.

Awam palata ezasi yang kim bu heqtiki awaz bérish pa'aliyiti jeryanida söz qilip “Xitay hazir özlirini ‛tereqqiy qiliwatqan dölet‚ dep turup ‛tereqqiyatqa yardem bérish‚ namidiki köpligen qerzler we yardem türlirini suyi'istémal qiliwatidu. Ular hazir nechche tirilyon amérika dolliriliq mebleghni heqiqiy menidiki tereqqiy qiliwatqan döletlerge ‛bir belwagh bir yol qurulushi‚ namida qerz diplomatiyesige serp qilip diplomatiye quymichiliqi bilen meshghul boluwatidu. Emdi bu xil aldamchiliqqa xatime bérishning peyti keldi” dégen.

Xewerde éytilishiche, dunya boyiche ikkinchi zor iqtisadiy gewde, dep tonuluwatqan xitayning “Tereqqiy qiliwatqan dölet” dégen namda atilishi emeliyetke qilchimu uyghun bolmighan bahalash hésablinidu. Nawada bu qanun layihesi axirqi hésabta resmiy qanun'gha aylansa u halda xitay hazirgha qeder behrimen bolup kéliwatqan bir qatar iqtisadiy menpe'etler biraqla axirlishidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.