Xitay konsuli kanadadiki Uyghurlargha munasiwetlik pa'aliyetni buzushqa urun'ghan

2019-03-28
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitayning kanadaning montriyal shehiridiki konsulxanisi Uyghurlargha munasiwetlik bir pa'aliyetni bikar qilishqa urun'ghanliqi ashkara boldi.

Kanada xelq'ara radiyosining xewirige qarighanda, kanadaning konkardiya uniwérsitéti qarmiqidiki kishilik hoquq tetqiqat instituti Uyghurlarning nöwettiki weziyiti üstide bir ilmiy muhakime yighini uyushturmaqchi bolghan. Bu yighin'gha dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependi sözligüchi süpitide teklip qilin'ghan. Biraq yighindin bir kün burun, yeni 25-mart küni mezkur organning ijra'iye mudiri kayli mettiws montriyaldiki xitay bash konsulidin Uyghurlar toghruluq ötküzülidighan yighin heqqide jiddiy körüshüsh telep qilin'ghan bir parche élxet tapshuruwalghan.

Kayli mettiws bu élxetke jawab qayturmighan. U etisi pilan boyiche yighin'gha barghanda bashqa uniwérsitétlardiki munasiwetlik kishilerningmu xitay konsulining élxet ewetip parakende qilishigha uchrighanliqini, konkardiya uniwérsitétidiki munasiwetlik xadimlarning yilda bir qétim ötküzüp kéliwatqan pa'aliyetni bikar qilish toghrisida xitayning bésimigha uchrighanliqini anglighan.

Kayli mettiws ependi kanada xelq'ara radiyosigha qilghan sözide xitay konsulining bu herikitini "Pikir erkinlikige we uniwérsitétlarning muhakime-munazire erkinlikige éghir derijide dexli-teruz qilghanliq" dep tenqid qilghan. U bu weqening xitay hökümitining adette 30 etrapida adem qatnishidighan bir ilmiy muhakime yighinini buzushnimu qanchilik muhim bir xizmet dep qaraydighanliqini éniq namayan qilip bergenlikini eskertken.

Yéqinda kanadadiki Uyghur pa'aliyetchi ruqiye turdushmu kanadaning mek-mastér uniwérsitétida Uyghurlarning weziyiti we lagérlar heqqide doklat bermekchi bolghanda xitay oqughuchilirining teshkillik haldiki haqaret qilishi we tehdit sélishigha uchrighan idi. Xitayning ottawadiki elchixanisi bolsa bu heqtiki bayanatida xitay oqughuchilirining qilmishini "Wetenperwerlik" dep qollighan. Mezkur weqe xelq'ara axbaratlarda kanada uniwérsitétliridiki ilim erkinliki we xitayning tesir küchi heqqide küchlük inkas peyda qilghan idi.

Nöwette kanadaning xitayning yuqiriqidek heriketlirige qarshi tedbir élishi kérekliki heqqidiki chaqiriqlarmu kücheymekte. Kanadadiki mak-donald lawriyar tetqiqat institutida élan qilin'ghan bir tetqiqat maqalisidimu kanadaning "Magnétiskiy qanuni" arqiliq Uyghur élidiki lagérlarda mes'uliyiti bar xitay emeldarlirini jazalash arqiliq kanadaning öz qimmet qarashlirida ching turidighanliqini, kanadaning hergiz xitayning bésimlirigha boyun egmeydighanliqini körsitip qoyushi kérekliki bildürülgen.

Toluq bet