Milyardér chamasning “Uyghurlar bilen néme chatiqimiz?” dégen bayani küchlük tenqidke duch kelgen

Muxbirimiz eziz
2022-01-18
Share
Milyardér chamasning “Uyghurlar bilen néme chatiqimiz?” dégen bayani küchlük tenqidke duch kelgen
Photo: RFA

Amérikadiki dangliq radiyo qanallirining biri bolghan “Hemmeylen ichide” (All-In) programmisining 17-yanwardiki neq meydan söhbitide, amérika soda sahesidiki milyardér, amérika waskétbol birleshmisi (NBA) qarmiqidiki “Jengchiler” komandisigha meblegh salghuchi kishilerning biri bolghan chamas palixapitiya söhbet sahibxanining Uyghur qirghinchiliqi heqqidiki bayanini “Uyghurning ishi bilen bizning néme karimiz?” dep qéqiwetken idi. Mezkur programma tarqitilghandin kéyin, pütün dunya miqyasida yamghurdek tenqidke we eyibleshlerge duch kelgen.

Üch milyondin artuq kishi körgen bu söhbette sahibxan jéyson kalakanis amérika prézidénti jow baydénning “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” gha imza qoyghanliqi heqqde söz qilghan bolup, nöwettiki xelq'araliq meblegh sélish muhitida saqliniwatqan bir tarixiy illetni otturigha qoyghan. Shu qatarda u Uyghurlar qirghinchiliqqa uchrawatqanda bir qisim meblegh salghuchilarning “Zamaniwi qullar emgiki” ge chétishliq sahedin menpe'etlinishini tenqidligen. Emma chamasning yüzturane halda buninggha qarshi chiqishi hemde “Men üchün bu ishlar aldi bilen oylishidighan mesililer emes” déyishi, amérika soda saheside saqliniwatqan bir yoshurun pikirni ashkara ipadiligen.

Mezkur söhbetke aldi bilen NBA ning topchiliridin enes kenter keskin inkas qayturghan. U tiwéttérde buni tenqidlep: “NBA Herqachan adalet heqqide söz qilip kéliwatidu. Emmma özining rohini pulgha sétiwetken chamasqa oxshash kishilerni untup qalmayli” dégen. Amérika tashqi ishlar ministirlikining sabiq ministiri mayk pompéyo buni eyiblep: “Eger NBA rastinla adaletni yaqlaydighan bolsa, ular tézdin chamasning pikirlirini inkar qilishi, shuningdek xitay kompartiyesining Uyghurlarni qirghinchiliq arqiliq basturiwatqanliqini eyiblishi lazim,” dégen.

Amérika tashqi ishlar ministirlikining sabiq yardemchi sékrétari tom malinowiski bu söhbetke baha yézip: “Amérika tupriqida turup xitay hökümitige texsikeshlik qiliwatqan shunche köp bash diréktorlar dölitimizdiki tengsizlikni tenqidlep harmaywatidu. Emma amérika dölet mejlisining Uyghur qirghinchiliqi bilen kari bolidu” dégen. Shuningdek milyardér chamasning “Uyghur qirghinchiliqi zadi rastmu-yalghanmu?”, “Xitay kompartiyesi diktator emes”, “Amérika hökümitini emeliyette xitay kompartiyesidin yaxshi dep ketkilimu bolmaydu” dégendek so'allirini mesxire qilghan.

Kelkündek yamrap kéliwatqan tenqidler aldida 18-yanwarda chamas sözini özgertip: “Men söhbet programmisini qayta anglap chiqqandin kéyin, özümde hésdashliq tuyghusining kemchil ikenlikini hés qildim. Kishilik hoquq mesilisi meyli xitayda bolsun yaki amérikada bolsun u haman muhim,” dégen. “Jengchiler” waskétbol komandisining hey'et idarisimu bayanat élan qilip, “Chamasning pikri peqet özining shexsiy qarshining ipadilinishi, xalas. U hergizmu bizning meydanimizgha wekillik qilmaydu” dep özlirini bu ishtin néri tartqan.

Melum bolushiche, chamas palixapitiya 1976-yili sirilankidiki bir kök namrat déhqan a'ili'iside tughulghan bolup, baliliq mezgilide ata-anisi bilen birlikte qachaqlar topigha egiship kanadagha kélip yerleshken. Kanada hökümitining qutquzush yardimi bilen chong bolghandin kéyin, aliy mektepte oqughan we bir mezgil féysbok idare hey'itide ishligen iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet