Уйғур көзәткүчиләр уйғур елигә «нишанлиқ ярдәм» дә болуватқан 19хитай өлкисини уйғур елидики җинайәтләргә шерик, дәп қаримақта

Мухбиримиз ирадә
2019-07-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитайниң һөкүмәт таратқулири нөвәттә бәс-бәстә 19 хитай өлкисиниң уйғур елигә «нишанлиқ ярдәм бериш» хизмитиниң нәтиҗилирини тәшвиқ қилмақта. Тәңритағ торида «йеңи бир нөвәтлик шинҗаңға нишанлиқ ярдәм бериш хизмити мувәппәқийәтлирини намаян қилиш» сәрләвһиси астида тонуштурулуватқан хәвәрләрдә уйғур аптоном райони 19 өлкиниң «ярдими» гә еришкәндин буян уйғур аптоном районида он миңларчә киши ишқа орунлишип, уларниң намратлиқ мәсилисиниң һәл болғанлиқи илгири сүрүлгән.

Диққәт қозғайдиғини, бу хәвәрләрдә бирдәк, ичкири өлкиләрниң нишанлиқ ярдәм бериш бойичә һәрқайси наһийәләрдә кийим тикиш, пәләй тикиш дегәндәк завутларни қурғанлиқи вә уйғурларниң ишик алдидила завутларда ишқа орунлишиш пурситигә еришкәнликидәк бир хил мәзмун баян қилинған. Көзәткүчиләр болса бу завутларни уйғурлар мәҗбурий әмгәккә селиниватқан орунлар шу, дәп қаримақта.

Дәрвәқә хәвәрләрдә, җияңши өлкиси тәрипидин ақту йезисида қурулған завутларда 2000 ға йеқин кишиниң ишқа орунлаштурулғанлиқи, җяңшиниң 14 милйон 500 миң йүән мәбләғ селип, йәттә ишқа орунлаштуруш бойичә тәрбийәләш вә йөткәп ишқа орунлаштуруш түрини йолға қоюп, шу йили ақту наһийәси 2462 әмгәк күчини йөткәп ичкири җайларда ишқа орунлаштурғанлиқи баян қилинған. Хәвәрдә йәнә, «шәндуң өлкиси тәрипидин йеңишәһәр наһийәсидә қурулған «руйи пән-техника тоқумичилиқ чәклик ширкити» дә ишләватқан мәрһаба урайимниң «мән әзәлдин өзүмниң бир күни руйи тоқумичилиқиға кирип, бир деһқандин көк яқилиққа айлинишимни ойлап бақмиғанидим» дегәнлики, әң чоң чаңға тейилиш пәлийи ишләпчиқириш карханиси болған шәндуң җиниң җуңшиң пәләй гуруһиниң йеңисар наһийәсигә маканлашқанлиқи, җуңшиң пәлийи, хәйяң кийим-кечики қатарлиқ 60 нәччә карханиниң 365 завутни йүрүштүрүп, җәмий 17 миң 566 адәмниң ишқа орунлаштурғанлиқи баян қилинған.

Һалбуки, чәтәлләрдики уйғур көзәткүчиләр юқиридики санлиқ мәлуматларни уйғур елидә йолға қоюлуватқан мәҗбурий әмгәкниң испатлири, дәп қаримақта.

Йеқиндин буян радийомиз тәрипидин вә башқа хәлқаралиқ органлар тәрипидин ашкариланған учурларда хитай һөкүмитиниң уйғур елидә 2 милйон әтрапида уйғур вә башқа түркий милләт кишилирини лагерға қамаш билән мас қәдәмдә һәрқайси җайларға зор көләмдики кийим-кечәкни асас қилған туролук завутларни қуруватқанлиқи, лагердики ипадиси яхши дәп қариливатқанларниң болса лагердин чиқип мушу завутларда мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқини паш қилған иди. Дәрвәқә юқиридики хәвәрләрдиму зор сандики уйғурларниң «ишик алдидики завутларда хизмәткә орунлашқанлиқи» давраң қилинған.

Хитай һөкүмити 2009-йилидики «үрүмчи қирғинчилиқи» дин бир йил кейин йәни 2010-йили ечилған тунҗи нөвәтлик «шинҗаң хизмити йиғини» дин кейин уйғур елини «ичкири өлкиләрниң шинҗаңға нишанлиқ ярдәм бериши» дегән нам астида 19 хитай өлкисигә бөлүп бәргән. Уйғур көзәткүчилириниң қаришичә, бу өлкиләр һәр қайси җайларни өз алдиға бөлүвелип, ширкәт вә фабрикиларни қуруп, җайларниң байлиқлири, әмгәк күчи вә базарлиридин өз алдиға пайдиланмақтикән.

Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит бүгүн радийомизға қилған сөзидә уйғур елини 19 хитай өлкисигә бөлүп беришни уйғур аптоном райониниң аптономийә қануниға еғир дәриҗидә хилап, дәп көрсәтти вә юқиридики бу 19 өлкиниң хитай мәркизи һөкүмитиниң уйғур елидә юқири техникилиқ назарәт арқилиқ «сақчи дөлити системиси» бәрпа қилиши вә уйғурларниң кәң көләмдә тутқун қилинип лагерларға қамилишида таянч болғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт