Қазақистандики “уйғур наһийиси” ниң намини өзгәртмәйдиған болди

Мухбиримиз үмидвар
2017.11.05

Қазақистан даирилири алмута вилайити тәвәсидики уйғур наһийисиниң наминиң өзгәртилмәйдиғанлиқини билдүргән. Оттура асияда рус тилида тарқитилидиған “бүгүнки уйғур” ториниң қазақистан мәтбуатлиридин тарқатқан учуридин мәлум болушичә, “уйғур наһийиси” наминиң өзгәртилмәйдиғанлиқини алмута вилайити валийси амандиқ баталоф өткән һәптә мухбирларниң соаллириға җаваб бәргәндә ейтқан. Мухбирниң уйғур наһийиси намини өзгәртиш һәққидә гәп-сөзләр барлиқи, бу һәқтә униң қандақ пикирдә икәнликигә аит соаллириға җаваб бәргән алмута вилайити валийси “бундақ мәсилә һазирчә оттуриға чиқмиди вә чиқмайду. Бәлки кәлгүсидә бу мәсилә пәйда болуши мумкин, бирақ һазирниң өзидә биз буни қарап чиқмаймиз” дегән.

Уйғур наһийиси, адәттә “уйғур райони” дәпму атилиду. Мәзкур мәмурий районда уйғурлар зич олтурақлашқан болуп, у или дәряси билән кәтмән тағлири арисиға җайлашқан һәмдә униңда 1881-1883-йили или дияридин көчүп кәлгән вә униңдин илгирила яшап кәлгән уйғурлар көплигән кәнтләрни бәрпа қилған иди. 2016-Йили қазақистан дөләт санлиқ мәлумати бойичә бу наһийидә 63 миң нопус бар болуп, бу йәрдә 35 миңдин артуқ уйғур яшайду вә аһалиниң 56% ни тәшкил қилған. Униңда йәнә қазақ, рус вә башқа милләтләрму бар.

“уйғур райони” 1934-йили сталин дәвридә қурулған болуп, бу аптономийилик һоқуқ бойичә әмәс, бәлки наһийә дәриҗилик мәмурий район сүпитидә қурулған, әнә шуниңдин тартип, бу район “уйғур” исми билән қошулуп атилип келинмәктә, әмма йеқинқи йилларда қазақистандики совет дәвридә қоюлған бир қисим йәр-җай намлири, мәмурий намлар вә коча, йеза намлири әмәлдин қалдурулуп, уларниң намлири алмаштурулушқа башлиған. Инкаслардин мәлум болушичә, уйғур наһийиси наминиму өзгәртиш пикирлири оттуриға чиққан икән.

Уйғур наһийисидә чоң ақсу, кичик ақсу, түгмән, ғалҗат, кәтмән дегәндәк 20 нәччә йеза бар. Қазақистандики уйғурларниң мутләқ көп қисми йәнә яркәнт наһийиси, әмгәкчиқазақ наһийиси қатарлиқлардики бир қисим йеза-қишлақларға вә алмута шәһиригә тарқалған. Қазақистан һөкүмәт статистикиси бойичә уйғурлар 246 миң дәп елан қилинған, әмма уйғурлар өзлири уйғурларниң саниниң буниңдин көпрәк икәнликиниму ейтишиду.

Уйғур наһийисиниң наһийә мәркизи чонҗи дәп атилиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.