Derrin baylér atalmish "Qosh til" ma'aripining Uyghur milliy ma'aripini özgertishni meqset qilghanliqini bildürdi

Muxbirimiz irade
2019-10-03
Share

Uyghurlarning weziyitini yéqindin közitip, tetqiqat bilen shughullinip kéliwatqan amérikaliq antropolog derrin baylér "SupChina" tor bétide Uyghurlar yüzliniwatqan yéngiche xitay ma'arip sistémisi heqqide bir muhim maqale élan qildi.

U maqaliside xitay hökümiti on yil awwal bashlighan "Qosh til" ma'aripining sépi özidin Uyghur tilini we bu arqiliq Uyghur balilirigha singiwatqan Uyghur milliy medeniyiti we tarix éngini yoqitish herikiti ikenlikini misalliri bilen bayan qilip ötken.

Uning ilgiri sürüshiche, 2017-yili Uyghur élide lagérlar meydan'gha kelgendin buyan Uyghurlar zich olturaqlashqan jenubtiki wilayet-nahiyelerde "Yataqliq toluq ottura mektepler" barliqqa kélishke bashlighan. U igiligen uchurlargha asaslan'ghanda, hazir pütün mekteplerde xitay tili ma'aripi ornitilip, toluq ottura mektepke köchüsh imtihani xitay tili boyiche ötküzülmektiken. Bu imtihandin ötkenler normal oqushigha dawam qilidiken. Ötelmigenler bolsa "Yataqliq ottura mektep" lerge baridiken. Uning igilishiche, bu orunlarda oqughuchilar xitay tili öginip, qalghan waqtida zawutlarda mejburiy emgekke sélinidighan yéngiche sistéma shekillinishke bashlighan. Yeni mundaqche éytqanda, yézilardiki Uyghur baliliri 15 yashtin bashlapla shu jaylarda qurulghan chong tipliq karxanilarda mejburiy emgekke sélinidighan ishlemchilerge aylanmaqtiken.

Derrin baylér maqaliside "Qosh til ma'aripi" dep atiliwatqan ma'aripning mahiyitini chüshinishte yene ikki yil kéchiktürülüp ölüm jazasi bérilgen tashpolat téyip we sattar sawutlarning mesilisiningmu del ana til ma'aripi bilen munasiwetlik ikenliki, xitay hökümitining bu seweblik ularni "Döletni parchilashqa urunush" jinayiti bilen eyibligenlikidek pakitlarni körsetken we bu Uyghur ana tilini yoq qilishtin ibaret bu siyasetning Uyghurlar we Uyghur jem'iyitige körsitidighan tesirliriningmu zor bolidighanliqini eskertken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.