Чира наһийисидә йәттә милйон мо чөллүк контрол қилиндиму?

Вашингтондин мухбиримиз әзиз тәйярлиди
2023.11.09

Уйғур дияридики терилғу йәр һәққидә сөз болғанда алди билән тилға елинидиған мәсилиләрниң бири чөллишишниң еғирлаватқанлиқи һесаблиниду. Болупму бу һал тәклимакан бойидики хотән вилайити тәвәсидә әң еғир мәсилиләрниң бири болуп кәлмәктә.

Хитайчә “тәңритағ тори” ниң 8-ноябирдики хәвиридә ейтилишичә, хитай һөкүмити өткән 30 нәччә йил мабәйнидә чира наһийисиниң чира йеза топаериқ кәнтидә йәттә милйон мо (тәхминән 450 миң гектар) йәрни чөллишип кетиштин сақлап қалған. Хитай һөкүмитиниң хәвиридә бу һал даириләрниң мәзкур райондики хизмәт “мувәппәқийәтлири” ниң бири қатарида алаһидә гәвдиләндүрүлгән һәмдә буни “инсан билән чөллүкниң маслишип мәвҗут болушиниң тимсали” дәп тәриплигән.

Хәвәрдә ейтилишичә, йеқинқи нәччә он йилда хотән тәвәсидә терилғу йәрләрниң чөллишип кетиши бир омумий еқимға айлинип қалған болуп, чира наһийиси қазанған “мувәппәқийәт” бу җәһәттә алаһидә үлгә қилишқа әрзийдикән. Һалбуки, хотән хәлқиниң нәччә миң йиллардин буян чөллүк билән тоғрақлиқ, терилғу йәр билән җаңгаллиқ оттурисидики тәбиий маслишиш қанунийитигә уйғун һалда бу җайда яшап кәлгәнлики, алдинқи әсирниң 80-йиллирида терилғу йәрләрниң чөллишип кетишиниң тез сүрәттә кеңәйгәнлики, шуниңдәк буниң уйғур дияриға ғайәт зор санда хитай нопусиниң көчүрүлүши билән мас һалда оттуриға чиққанлиқи тоғрисида һечнемә дейилмигән.

“ню йорк вақти гезити” ниң 2016-йили 24-өктәбирдики тәкшүрүш доклатида көрситилишичә, хитай контроллуқ қиливатқан “чегра район” намидики территорийәләрдә, болупму ички моңғул вә уйғур диярида терилғу йәрләрни қум бесип кетишидә “инсанларниң екологийилик тәңпуңлуққа салған бузғунчилиқи” әң асаслиқ сәвәбтур. Болупму уйғур дияридики нефит қезишта ғайәт зор су байлиқиниң сәрп қилиниши қурғақчилиқниң еғирлап кетишидики әң ачқучлуқ сәвәбләрниң бири болуп қалған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.