Исак стон фиш: «ши җинпиңни ‹президент' дәп аташқа хатимә берәйли!»

Мухбиримиз әзиз
2019-08-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмити кишилик һоқуқ, йәр шари сиясий мәсилилири вә башқа саһәләрдә көпләп тәнқидләргә учраватқанда «вашингтон почтиси» гезитиниң обзорчиси исак стон фиш америка мәтбуатлириниң хитай рәиси ши җинпиңни ғәрб сиясийонлири билән бир қатарда «президент» дәп атишини «қәтий мувапиқ әмәс» дәп көрсәтти.

Аптор бу мәсилини тәкитләштә «президент» дегән аталғуниң ши җинпиң қоллинидиған нам әмәсликини, уни «президент» дәп атиғанда бу әмәлийәттә униң диктаторилиқ характерини қанунлаштурғанға баравәр болуп қалидиғанлиқини алаһидә тәкитләйду. Шуниң билән биргә хитайниң дөләт түзүлмисидә президентлиқ қурулминиң мәвҗут әмәсликини көрситиду.

Апторниң баян қилишичә, ши җинпиңниң үч хил атақ нами бар икән. Униң дәсләпки иккиси, йәни «хитай компартийәси мәркизий комитетиниң баш секретари» вә «мәркизий һәрбий ишлар комитетиниң рәиси» дегәнләр һәрқачан алаһидә гәвдиләндүрүп тәшвиқ қилиниду. «Дөләт рәиси» дегән үчинчи намда арилап-арилап көзгә челиқиду. Һалбуки, хитай ахбарат васитилири «дөләт рәиси» дегән бу атақни ғәрб дунясиға һәрқачан «президент» дәп тәрҗимә қилиду. Әмма америкада һечким доналд трампни «америка рәиси доналд трамп» дәп чақирмиғинидәк хитайда һечким ши җинпиңни «президент (зоңтоң) ши җинпиң» дәп чақирмайду. Әмма шундақ болсиму һазир хитай һөкүмитиниң инглизчә «хәлқ гезити» вә «шинхуа агентлиқи» арқилиқ тарқатқан учурлирида ши җинпиңни «президент» дәп ативалғанлиқтин дуня банкиси, бирләшкән дөләтләр тәшкилати, ақсарай қатарлиқ дуняви орунларниң баянатлиридиму ши җинпиң «президент» дәп атиливатиду. Шуниңдәк америка президенти доналд трампму мушу хилдики хата атақни көп қетим қолланған. Мәсилән, «президент ши җинпиң билән көңлимиз йеқин, әгәр у мундақ қилмиса мән мундақ қилимән» дегәндәк җүмлиләрни у көп қетим ишләткән. Аптор мушу әһвалларни омумлаштуруп «шәхсән мәнму мушу хилдики хата атақни көп қетим ишлитиптикәнмән. Әмди биз буниңға хатимә беришимиз лазим» дәйду.

Аптор ахирида бу хилдики хата тәрҗиминиң толиму зиянлиқ икәнликини тәкитләп «бу нам давамлиқ мушундақ қоллинилса ақивәттә бейҗиңниң охшаш бир һадисини икки хил варянтта чүшәндүрүшигә йол ечип бәргәнлик болиду» дәп көрситиду. Йәни хитай ичидә «баш секретар» дәп атиливатқан бу киши диктаторилиқни давам қиливәрсә, хәлқарада «президент» дәп тонулған ши җинпиң дуняви сорунларда йәршарилишиш, ечиветиш вә әркин сода дегәндәк темиларда вәзханлиқ қилалайду. Йәнә бир яқтин өзини «президент» дәп ативалған диктаторлардин виладимир путенға охшаш кишиләр мушу атақ арқилиқ өзлириниң демократик әлләрдикигә охшаш аз бир қисим өктичиләрниң қаршилиқиға қарита мутләқ көп хәлқниң сайлиши билән һоқуқни қолға алғанлиқини ишарә қилалайду. Хитайдин зор дәриҗидә демократик болған русийәниң рәһбирини «президент» дәп аташ тоғра болмиған йәрдә хитайдәк дунядики әң типик диктаторилиқ асасидики һакимийәтниң рәһбирини «президент» дәп аташ техиму тоғра болмайду.

Исак стон фиш мушу әһвалларға қарап «мениңчә, биз ши җинпиңни ‹рәис' дәп атисақ әң мувапиқ. Чүнки хитайда уни шундақ атайду» дәп көрситиду һәмдә дунядики һәрқайси ахбарат васитилирини илгирики атақ хатасини оңлашқа чақириду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт